ସୀତା ମନୋହର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅପରିମିତ ଭାବେ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା, ସେ ପ୍ରେମର ସହିତ ସେହି ମାୟାମୟ ହରିଣକୁ ଦେଖିଲେ; ଏହି ହରିଣ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ନଜର ଦେଲା। ସେ ହରିଣ ଏମିତି ଏକ ଅଲୌକିକ ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା। ଏପରି ଅନେକ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅପୂର୍ବ ହରିଣକୁ ଦେଖି ସୀତା, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତେତିସିତମ ସର୍ଗର କଥା। ସୀତା, ରୂପରେ ଅତି ମାନ୍ୟ, ଫୁଲ ତୁଳିବା ସମୟରେ ହରିଣକୁ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱ ଶୁଧା ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ରଙ୍ଗରେ ଅତି ଚମକୁଥିଲା। ସେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଆକୃତିର ଏହି ହରିଣକୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ସ୍ୱାମୀ ରାମ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ପୁନିପୁନି ଡାକି, ସୀତା ଏହି ହରିଣକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନଜର କଲେ—"ଆସ, ଆସ ଶୀଘ୍ର, ମହାନୁଭାବ, ତୁମ ଭାଇ ସହିତ!" ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଡାକରେ, ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରେ ଆସି, ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ହରିଣକୁ ଦେଖିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ହରିଣକୁ ଦେଖି ସନ୍ଦେହରେ କହିଲେ—"ମୋ ମନେ ହୁଏ, ଏହି ହରିଣ ମାରୀଚ ଦାନବ ଛଡ଼ା ଆଉ କେହି ନୁହେଁ।" "ଏହି ମାୟାବୀ ଦାନବ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରିଘୁରି ରାଜାମାନେ ଶିକାର କରିବା ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛି, ହେ ରାମ। ଏହି ମାୟାବୀର ମାୟା ଏହି ହରିଣ ଆକୃତି, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ପରି ଚମକୁଛି। ଏପରି ରତ୍ନଖଚିତ ହରିଣ ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ଅଛି? ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମାୟା, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ହସିଉଠୁଥିବା ସୀତା, ମନରେ ମୋହିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—"ମହାବାହୁ, ଏହି ହରିଣ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଛି; ଏହାକୁ ଆମ ପାଇଁ ଧରି ଆଣ, ଏହା ଆମର ଖେଳ ସାମଗ୍ରୀ ହେବ।" "ଆମର ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ଅନେକ ଶୁଭ୍ର ହରିଣ ଦେଖିଛି—ଚମର, ସ୍ରିମର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଭଲ ଆକୃତିର। ଭାଲୁ, କ୍ରିୟାଳୁ ମୃଗ, ବାନର ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ରୂପବାନ। କିନ୍ତୁ ଏପରି ହରିଣ ଏଯାଁ ଦେଖିନାହିଁ—ନ ଚମକରେ, ନ ଧୈର୍ୟରେ, ନ ତେଜରେ।" "ଏହି ରଙ୍ଗବିରଙ୍ଗ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ଏକ ମଣିର ଭଳି ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଅଭିଭାସିତ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଚମକୁଛି। ଆଉ, ଏହାର ଆକୃତି! ଏହାର ରୂପ! ଏହାର ସ୍ୱର ଓ ତେଜ ଅତି ମନୋହର। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ହରିଣ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଚୁରି କରିନେଉଛି।" "ଯଦି ଏହି ହରିଣକୁ ଜୀବିତ ଧରି ପାରିବ, ତେବେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେବ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବନବାସ ସମାପ୍ତ କରି ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିବୁ, ଏହି ହରିଣ ରାଜମହଳରେ ଅଳଙ୍କାର ହେବ।" "ଭାରତ, ମୋ ଶ୍ୱଶୁରୀମାନେ ଓ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ହରିଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଏ। ଯଦି ଏହି ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ହରିଣକୁ ଧରି ପାର, ତେବେ ଏହି ଚମତ୍କାର ଚର୍ମ ତୁମର ହେବ। ଯଦି ଏହି ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟା ହୁଏ, ତେବେ ଏହାର ସୁନା ଚର୍ମକୁ ଘାସ ଚଟାଇ ପିଛରେ ପିଛରେ ପୂଜିବାକୁ ଚାହେଁ।" "ଏହି ଇଚ୍ଛା ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ ମନେ ହୁଏ, ତଥାପି ଏହି ପ୍ରାଣୀର ଆକୃତି ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଦେଇଛି। ଏହାର ସୁନା ଲୋମ, ରତ୍ନ ଖଚିତ ଶିଙ୍ଗ, ଯୁବା ସୂର୍ୟ ପରି ରଙ୍ଗ, ତାରାମାଳି ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା—" ସୀତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଓ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ହରିଣକୁ ଦେଖି, ରାଘବଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲା। ଏହି ମନୋହର ଆକୃତି ଦେଖି ଓ ସୀତାଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ, ରାଘବ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଦେଖ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀ କେତେ ଆଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି! ଏହି ଅତିଶୟ ସୁନ୍ଦରତା ଦେଖି, ଏହି ହରିଣ ଆଜି ଏଠାରେ ରହିବ ନାହିଁ।" "ବନରେ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ, କିମ୍ବା ଚୈତ୍ରରଥ ଆଶ୍ରମରେ—ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ଏପରି ହରିଣ ଅଛି, ସଉମିତ୍ରି? ଏହି ହରିଣର ରୂପବତୀ ଲୋମ ଦୁଇପଟେ ଅନେକ ରୂପରେ ଚମକୁଛି, ଏହା ବିଭିନ୍ନ ସୁନା ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭା ପାଉଛି।" "ଦେଖ, ଯେତେବେଳେ ଏହା ହାଁସୁଛି, ଏହାର ଜିଭ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ମୁଖରୁ ବାହାରୁଛି, ଶତରଶ୍ମି ମେଘ ପରି। ନୀଳମଣି ଓ ସୁନା ପରି ମୁଖ, ଶଂଖ ଓ ମୁକ୍ତା ପରି ପେଟ—ଏପରି ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ହରିଣକୁ ଦେଖି କିଏ ଆକାଂକ୍ଷା କରିବେ ନାହିଁ?" "ଏପରି ଦେବମୟ ରୂପ, ଜମ୍ବୁନଦୀର ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଏହି ହରିଣକୁ ଦେଖି କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ?" "ମାଂସ ଓ ବିନୋଦ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ଧନୁଷ ନେଇ ଏପରି ହରିଣ ଶିକାର କରନ୍ତି। ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଚେଷ୍ଟା କରି ବିଭିନ୍ନ ଧନ, ମଣି, ସୁନା ଆଦି ତଳାଶ କରାଯାଏ।" "ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯାହାକୁ ଧନର ସାର୍ଥକତା ଭାବେ ମାନନ୍ତି, ଯାହା ଧନ ବୃଦ୍ଧିର ଉପାୟ, ଏବଂ ଯାହା ମନରେ ଇଚ୍ଛିତ, ଏହା ଶୁକ୍ର ପାଇଁ ଯେପରି, ସେପରି। ଯିଏ ଲାଭ ପାଇଁ ଯାହା ଚାହେଁ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପ୍ରୟାସ କରେ, ତାହାକୁ ଧନ କୁହନ୍ତି, ହେ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।" "ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ସୁନା ଚର୍ମରେ, ବୈଦେହୀ ମୋ ସହ ବସିବେ। କଦଳୀ, ପ୍ରିୟକା, ପ୍ରବେଣୀ, ଆବିକୀ କିଛି ମଧ୍ୟ ଏହି ଚର୍ମର ସ୍ପର୍ଶକୁ ସମାନ କରିପାରିବ ନାହିଁ।" "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ହରିଣ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଦିବ୍ୟ ହରିଣ—ଉଭୟ ଦେବମୟ; ତାରାମୟ ହରିଣ ଓ ପୃଥିବୀର ଏହି ହରିଣ।" ଏଭଳି ଅଲୌକିକ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସମ୍ବାଦରେ, ସୀତାଙ୍କ ମନ ମୋହିତ ହେଲା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ହରିଣ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ମୋହରେ ଡୁବିଯାଇଲେ।