ଏକ ଦିନ ଅରଣ୍ୟର ଶାନ୍ତିତା ଭିତରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ହରିଣ ତଳେ ତଳେ ଖେଳିବା, ଏବଂ ଏକ ଦିନ ହରମିଟ୍ ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଦୂତ ହରିଣ ଦଳ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଯାଉଥିଲା। ଏହି ହରିଣଟି ଦଳ ଦଳ ହରିଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଛୁଆଯାଉଥିଲା, ସୀତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆକୁଳ ହେଉଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଏହି ହରିଣଟି ଏକ ଦୈତ୍ୟ ଥିଲା, ମାୟାବୀ ରୂପ ଧରିଥିଲା। ସେ ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ରକାର ଚଳି, ଚମକୁଥିବା ଆକୃତି ତିଆରି କରୁଥିଲା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ହରିଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସି ଶୁଂଘି, ପରେ ସମସ୍ତେ ଦଶ ଦିଗରେ ଚିଁଟିଯାଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୈତ୍ୟଟି ଶିକାରର ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଶିଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ନିଜ ଚରିତ୍ର ଲୁଚାଇବା ପାଇଁ, ସେ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଖାଉନଥିଲା, ଏବଂ ସେ ମାୟା ରଖିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସୀତା—ବୈଦେହୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଚୋକ—ଫୁଲ ତୋଳିବାରେ ମନ ଲଗାଇ ଅରଣ୍ୟର ଗଛଗୁଡିକ—କର୍ଣିକାର, ଅଶୋକ, ଅମ୍ବ—ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ। ଫୁଲ ତୋଳିବାରେ, ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ ନିଆଁ ସୀତା ଏହି ରତ୍ନ ଭଳି ହରିଣକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଏହି ହରିଣଟିର ଅଙ୍ଗ ମୁକୁର ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଦୂତ ଦାନ୍ତ ଓ ଓଠ, ଚମକୁଥିବା ଧୂସର ଚୁଆ ଅଟୁଟ ରୂପରେ। ସୀତାଙ୍କ ଚୋକ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ବଡ଼ ହେଲା; ସେ ଆସ୍ତିରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ମାୟାବୀ ହରିଣଟି ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲା। ଏହି ହରିଣଟି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ଭଳି ଚଳିଯାଉଥିଲା; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ, ଅନେକ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହରିଣକୁ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତାର ମନ ପ୍ରମାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏବେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚଉଉଁତିସ୍ତ ସର୍ଗର କଥା। ସୀତା, ମଧୁର କଟିର ଅଧିକାରିଣୀ, ଫୁଲ ତୋଳୁଥିବା ସମୟରେ ହରିଣଟିର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଏହି ଚମକୁଥିବା ହରିଣ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଡାକିଲେ—"ଆସ, ଆସ ଶୀଘ୍ର, ମହାନ ଜନ, ତୁମ ଭାଇ ସହିତ!" ସୀତାଙ୍କ ଡାକରେ, ଦୁଇ ମାନବ ସିଂହ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ସେଠାରେ ଆସି, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ହରିଣକୁ ଦେଖିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ହରିଣକୁ ଦେଖି ଶଙ୍କା କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ହରିଣଟି ମାରୀଚ ଦୈତ୍ୟ ନିଜ ମାୟା ରୂପରେ ଆସିଛି।" ସେ ରାମଙ୍କୁ ଇତିହାସ କହିଲେ, "ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାରରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇ ଏହି ଦୈତ୍ୟ ରାଜାମାନେକୁ ମାରିଛି। ଏହା ଏକ ମାୟାବୀ ଦୈତ୍ୟର ମାୟା; ଏହି ହରିଣର ରୂପ ସେ ତିଆରି କରିଛି, ଏହି ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭଳି ଚମକୁଥିବା।" "ଓ ରାଘବ, ଏପରି ରତ୍ନ ଭଳି ହରିଣ ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠି ନାହିଁ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏକ ମାୟା, ଏହାରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୁଦ୍ଧ ହସ ଧାରଣ କରିଥିବା ସୀତା, ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭ୍ରମରେ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ଓ ମହାନ୍ତ, ଏହି ହରିଣ ଆମର ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିଛି; ଏହାକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହା ଆମର ଖେଳ ପାଇଁ ହେବ।" "ଏଠାରେ ଆମ ଆଶ୍ରମରେ ଅନେକ ଶୁଭ ଦେଖାଯାଉଥିବା ହରିଣ—ଚମରା, ସ୍ରମରା, ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ହରିଣ ମିଶି ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ। ଭାଲୁ, କୁରଙ୍ଗ, ବାନର, କିନ୍ନର ମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲେ, ଶକ୍ତିରେ ଓ ରୂପରେ ଅତିଶୟ।" "ଏପରି ହରିଣ, ଓ ରାଜା, ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି—ନ ଚମକ, ନ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ନ ରୂପରେ, ଏହି ହରିଣ ସର୍ବୋତ୍ତମ।" "ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଶରୀର, ଏକ ରତ୍ନ ଭଳି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା; ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।" "ଆହା, ଏହାର ଆକୃତି! ଆହା, ଏହାର ସୌନ୍ଦର୍ୟ! ଏହାର ସ୍ୱର ଓ ଚମକ ଅତି ମନୋହର; ଏହି ବିଚିତ୍ର ହରିଣ ମୋ ମନକୁ ଚୋରି ନେଉଛି।" "ଯଦି ତୁମେ ଏହି ହରିଣକୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରିପାରିବ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଜନକ ହେବ।" "ଯେତେବେଳେ ଆମ ଅରଣ୍ୟବାସ ଶେଷ ହେବ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିବା, ଏହି ହରିଣ ରାଜପାଳେ ଭୂଷଣ ଭଳି ହେବ।" "ଭରତ ପାଇଁ, ମୋ ଶାଶୁମାନେ ପାଇଁ, ଓ ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ହରିଣ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଜନକ ହେବ।" "ଯଦି ତୁମେ ଏହି ହରିଣକୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରିପାରିବ, ଓ ମାନବ ସିଂହ, ତାଙ୍କ ଚମତ୍କାର ଚମଡ଼ ତୁମ ହେବ।" "ଯଦି ଏହି ପ୍ରାଣୀ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଏହି ସୁନା ଚମଡ଼କୁ ଘାସ ଚଟାଇ ରଖି ପୂଜା କରିବା।" "ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଅନୁଚିତ, ମୁଁ ଭାବୁଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀର ଆକୃତି ମୋ ମନକୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଦେଇଛି।" "ସୁନା ଚୁଆ, ଚମକୁଥିବା ରତ୍ନ ସିଂଗ, ଯୁବ ରବି ଭଳି ରଙ୍ଗ, ନକ୍ଷତ୍ରପଥର ଚମକ—ଏହି ହରିଣର ଶୋଭା।" ସୀତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଏବଂ ମାୟାବୀ ହରିଣ ଦେଖି ରାଘବଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏହି ଆକୃତିରେ ଆକର୍ଷିତ ଓ ସୀତାଙ୍କ ଆବେଦନରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ରାଘବ ନିଜ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବୈଦେହୀର ଆକୁଳ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଦେଖ; ଏହି ଅତିଶୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପାଇଁ, ହରିଣଟି ଆଜି ଅରଣ୍ୟରେ ଅବଶ୍ୟ ରହିପାରିବ ନାହିଁ।" "ନନ୍ଦନ ଅରଣ୍ୟରେ, ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନରେ, ବା ପୃଥିବୀର କୌଣସି ଠାରେ, ଓ ସୌମିତ୍ରି, ଏପରି ହରିଣ କେଉଁଠି ଅଛି?" "ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଚମକୁଥିବା ଚୁଆ, ଏହି ହରିଣର ଶରୀରରେ ଶୋଭିତ; ସୁନା ଚିହ୍ନ ଅନେକ ଅଛି।" "ଦେଖ, ଏହି ହରିଣ ହାଁ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଜିହ୍ବା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ମୁହଁରୁ ନିକଳିଯାଉଛି, ଏକ ଶତ ରଶି ମେଘ ଭଳି।" "ନୀଳ ଓ ସୁନା ମୁହଁ, ଶଙ୍ଖ ଓ ମୁକୁର ଭଳି ପେଟ—ଏପରି ଅବିବରଣୀୟ ହରିଣ ପାଇଁ କିଏ ଆକାଂକ୍ଷା ନ କରିବ?" ଏହିପରି ଅରଣ୍ୟର ଶାନ୍ତି ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଭିତରେ, ମାୟାବୀ ହରିଣ, ସୀତାଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ତିଆରି କରିଥିଲା।