ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାର ପାଖରେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ଅପୂର୍ବ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଏକ ମୃଗ ରୂପରେ ଦାନବ ମାରୀଚ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ମୃଗର ସିଂଗ ମାଣିକ୍ୟ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ତିଆରି, ମୁହଁ ଅର୍ଦ୍ଧ ଧଳା ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ କଳା, ଠୋଠ ରକ୍ତ କମଳ ଫୁଲ ଭଳି ଲାଲ, କାନ ନୀଳ କମଳ ଫୁଲର ଦଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ଗଳା ହଲକା ଉଠିଥିଲା, ପେଟ ନୀଳ ନୀଳ ନୀଳମଣି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ମଧୁ ରଙ୍ଗ ଫୁଲ ଓ କମଳର ତନ୍ତୁ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ଖୁର ହରିତମାଣି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ପା ଶିଉଳି ଓ ନମ୍ର ଆକୃତିର, ପୁଛ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ରଙ୍ଗ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ସେ ମୃଗ ନିଜ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ରଙ୍ଗରେ ମନୋହର ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୋଭା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଲେ। ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସେଇ ଅରଣ୍ୟ ଓ ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ମୃଗ ଅନେକ ଖଣିଜ ରଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ସବୁଦିଗର ସବୁଜ ଘାସ ମାଝି ଚାଲି ଚାଲି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ। ସେ ମୃଗ ଶତାଧିକ ଚାନ୍ଦିର ଛିଟିଏ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ଗଛର କୋମଳ ପତ୍ର ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। କେବେ ହଳଦି କଦଳୀବନ, କେବେ କାର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ ତଳେ ସେ ଧୀର ଚାଲି ଘୂରୁଥିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପିଠ କମଳ ଫୁଲ ଭଳି ଚିତ୍ରିତ, ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ସେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କେବେ ଦୂରକୁ ଯାଇ, ପୁଣି ଫେରି ଆସୁଥିଲେ; ତିବ୍ର ଗତିରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦୂରେ ଯାଇ, ପୁଣି ପଛକୁ ଫେରୁଥିଲେ। ସେ କେବେ ମାଟିରେ ଖେଳି, କେବେ ଆରାମରେ ବସିଯାଉଥିଲେ; ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାର ପାଖକୁ ଆସି, ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନଙ୍କ ମାଝରେ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲି, ସେ ପୁଣି ଫେରି ଆସୁଥିଲେ; ସୀତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏହି ମୃଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ। ସେ ଚାଲିବା ସମୟରେ ଚମତ୍କାର ପତ୍ର ଚିତ୍ର ଆକି, ଅନ୍ୟ ସବୁ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୃଗମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ତାକୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଘ୍ରାଣ କରି, ପୁଣି ସବୁ ଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ; ଦାନବ ମୃଗ ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିଯାଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଲୁଚାଇବାକୁ, ସେ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଖାଉନଥିଲେ, କେବଳ ଛୁଇଁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସୁନ୍ଦର ଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ବୈଦେହୀ ସୀତା କମଳ, ଅଶୋକ ଓ ଆମ୍ବ ଗଛ ମାଝି ଫୁଲ ତୋଳି ଘୂରୁଥିଲେ। ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁହଁ ସହିତ ଫୁଲ ତୋଳୁଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନ ପାଇଁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ଥିବା ସ୍ୱଭାବରେ, ସେ ଏହି ମଣିମୟ ମୃଗକୁ ଦେଖିଲେ। ମୁକୁତା ଓ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଅଙ୍ଗ, ଚମକୁଥିବା ଦାନ୍ତ ଓ ଠୋଠ, ଚାନ୍ଦି ଓ ଧାତୁ ରଙ୍ଗର କେଶ ଦେଖି ସୀତା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ତାକୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବିସ୍ତୃତ, ସେ ମୃଗକୁ ଭଲପାଇ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ମାୟାବୀ ମୃଗ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଲେ। ସେ ମୃଗ ଏମିତି ଶୋଭା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ, ଅନେକ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ମୃଗକୁ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ, ଯାହା ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତେତାଳିସ ଶ୍ଲୋକ ରୂପେ ଅଛି। ଏହିପରି, ନିମ୍ନ ଶୋଭା ସମ୍ପନ୍ନ ସୀତା ଫୁଲ ତୋଳିବା ସମୟରେ ଏହି ମୃଗକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ୱ ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦି ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଆକୃତି ଓ ଦୀପ୍ତି ଦେଖି, ସୀତା ପ୍ରମୋଦିତ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ରାମ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ପୁଣିପୁଣି ଡାକି, ଏହି ମୃଗକୁ ଚିହ୍ନି ତାକୁଥିଲେ—"ଆସ, ଆସ, ଶୀଘ୍ର ଆସ, ମୋର ସହ ତୁମ ଭାଇ ସହିତ!" ସୀତାଙ୍କ ଡାକରେ, ଦୁଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାକୁ ଆସି, ଏହି ମୃଗକୁ ଦେଖିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଅପୂର୍ବ ମୃଗକୁ ଦେଖି ସନ୍ଦେହ କରି କହିଲେ: "ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ମୃଗ ମାରୀଚ ଦାନବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଏହି ମାୟାବୀ ଦାନବ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ମୃଗ ରୂପ ନେଇ ମାରିଦେଇଛି। ରାଘବ, ଏହା ଏକ ମାୟା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ଏପରି ମଣି ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ମୃଗ ସଂସାରରେ ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ମାୟା।" ତାଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟରେ, ଶୁଭ୍ର ହସ ସହିତ ସୀତା, ମନରେ ମୋହିତ ଓ ପ୍ରମୋଦିତ, ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ: "ଆର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ଏହି ମନୋହର ମୃଗ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଛି। ଏହାକୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆଣ, ଏହା ଆମର ବିନୋଦ ପାଇଁ ହେବ। ଆମ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ଅନେକ ଶୁଭ୍ର ଦେଖା ମୃଗ—ଚମର, ସ୍ରମର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୃଗ ଘୂରୁଥିଲେ। ଭାଲୁ, ମୃଗ ଦଳ, ବାନର ଓ କିନ୍ନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଘୂରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏପରି ଅପୂର୍ବ ମୃଗ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ—ନ ତାହାର ତେଜ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ନ ଜ୍ୟୋତିରେ। ଏହି ବିଚିତ୍ର ରୂପ ଓ ରଙ୍ଗରେ ଏହା ମଣି ଭଳି ମୋ ପାଖରେ ଅଛି, ଅସ୍ଥିର ଅରଣ୍ୟକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଚମକୁଛି। ଆହା, ଏହି ରୂପ! ଆହା, ଏହି ଶୋଭା! ଏହାର ସ୍ୱର ଓ ତେଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର, ଏହି ବିଚିତ୍ର ମୃଗ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଚୁରିଯାଉଛି। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ମୃଗକୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରିପାର, ତେବେ ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚମତ୍କାର ହେବ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅରଣ୍ୟବାସ ଶେଷ କରି ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିବା, ଏହି ମୃଗ ରାଜପାଳୀରେ ଅଳଙ୍କାର ଭଳି ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖିବେ। ଭାରତଙ୍କ ପାଇଁ, ମୋର ଶ୍ୱଶୁରୀମାନେ ପାଇଁ ଓ ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ମୃଗ ରୂପ ଚମତ୍କାର ସୃଷ୍ଟି କରିବ।" ଏପରି ଭାବେ, ମାୟାବୀ ଦାନବ ମାରୀଚ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅପୂର୍ବ ମୃଗ ରୂପରେ ସୀତାଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁହାଁମୁହିଁ ଆଣି, ଅରଣ୍ୟରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା।