ଏହି ଉତ୍କଳ ଅଖ୍ୟାନରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉନତିସ ଓ ଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଯାଉଛୁ। ଏଠାରେ ମାରୀଚ ତାଙ୍କର ଅତୀତ ଅନୁଭବ ରାବଣଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ମାରୀଚ କହିଲେ, "ସେ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲି, ଏହା ପରେ କଣ ଘଟିଲା, ତାହା ଶୁଣ। ମୁଁ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଥିଲି, ଦୁଇ ଦାନବ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସହିତ ହରିଣ ରୂପରେ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲି। ମୋ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜିଭା, ବଡ ଦାନ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗା ଓ ଅନେକ ଶକ୍ତି ସହିତ, ମୁଁ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ବଡ ଜନ୍ତୁ ଭଳି ଘୁଞ୍ଚିଲି, ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିଲି। ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷମାନେ ଉପରେ, ମୁଁ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଘୁଞ୍ଚିଲି, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତିର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲି। ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଥିଲି, ମାଂସ ଖାଇଥିଲି। ଏ ଭୟଙ୍କର ଆଚରଣରେ, ମୁଁ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଲି, ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ମାଂସ ଖାଇ, ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲେ; ମୁଁ ରକ୍ତରେ ମତାଳ ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚିଲି। ଏଭଳି ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ମୁଁ ଭଦ୍ର ଶ୍ରୀମତୀ ଵୈଦେହୀ ଓ ବଡ ରଥୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ ସଂଯମିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିରତ। ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି। ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗା ହରିଣ ରୂପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲି। ରାମ ତାଙ୍କର ବଡ ଧନୁଷ ଟାଣି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତିନିଟି ଶତ୍ରୁନାଶକ ବାଣ ଛାଡିଲେ, ଯାହାର ଗତି ଗରୁଡ ଓ ପବନ ସମାନ। ସେ ବାଣମାନେ ଦିନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି, ଭୟଙ୍କର ଓ ରକ୍ତ ପିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଏକାଠି ଆଗେ ବଢିଲେ। ରାମଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଜାଣି, ଚତୁର ଓ ପୂର୍ବରୁ ବିପଦ ଦେଖିଥିବା ମୁଁ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲି; ଯଦିଓ ରାମଙ୍କର ବାଣରେ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ହତ୍ୟା ହେଲେ। ସେହି ଭୟଙ୍କର ଅନୁଭବ ପରେ, ମୁଁ ରାମଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇ, କିପରି ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲି, ଏବଂ ଏବେ ମୁଁ ଏଠାରେ ତପସ୍ୱୀ ଭଳି ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ବାସ କରୁଛି। ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଏକ ଏକ ଗଛରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ଚିର ଚମର ଓ କୃଷ୍ଣ ମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଜାଣୁଛି। ହଜାର ହଜାର ରାମ ଦେଖି ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହେଉଛି, ରାବଣ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ରାମ ଭଳି ହୋଇଯାଇଛି। ଏକା ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜ; ସ୍୵ପ୍ନରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ଓ ବିମଢ଼୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। 'ର' ଅକ୍ଷରରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ନାମ, ମଣି, ରଥ ମୁଁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ହୁଏ; ଏହାର କାରଣ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଜାଣିଛି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ବାଲି କିମ୍ବା ନାମୁଚିକୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିପାରିବେ। ତୁମେ ଚାହୁଁଥିଲେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ଧୈର୍ୟ ଦେଖା; ମୁଁ ଚାହୁଁ ନାହିଁ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ଶୁଣିବାକୁ। ବହୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ଜଗତରେ ଅନ୍ୟର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ସହିତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟର ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରିବି; ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ରାବଣ, ତୁମେ ଯାହା ଉଚିତ ବୁଝ, ମୁଁ ତୁମେ ସହିତ ଯିବି ନାହିଁ। ରାମ ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଅତି ଶୌର୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସେ ରାକ୍ଷସ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ। ଯଦି ଖରା, ଶୂର୍ପଣଖା ଦ୍ୱାରା ଜନସ୍ଥାନକୁ ଗଲା ଓ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ହେଲା, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ରାମ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେଲା, ତେବେ ରାମଙ୍କର କେଉଁ ଦୋଷ ଅଛି? ମୁଁ ତୁମର ଏବଂ ତୁମର ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଥିବା ଏହି କଥା ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ, ଆଜି ରାମଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତୁମେ ଓ ତୁମର ଜନମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଅ। ପରେ ଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାବଣ, ମାରୀଚଙ୍କର ଉଚିତ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ; ମନେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଭଳି ଔଷଧ ନେଇ ନାହିଁ। ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ରାବଣ, ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମାରୀଚଙ୍କୁ କଠୋର ଓ ଅନୁଚିତ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକୃତ ଓ ଉପଦେଶ ଥିଲା। "ମାରୀଚ, ତୁମର ଏହି କଥା ମୁଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ଏହା ଅନୁଚିତ ଓ ଅର୍ଥହୀନ, ଅନାଚାରୀ ପୂର୍ବଜ ଥିବା ଲୋକରୁ ଆସିଥିବା କଥା; ଏହା ଅପୃକ୍ତ, ଅର୍ଥର ଅଭାବରେ ଶୂନ୍ୟ ଭୂମିରେ ମାନ୍ୟ ଭଳି। ରାମଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର କଥା ମୋତେ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ବିଶେଷ କରି ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଏକ ମୂଢ ଓ ପାପୀ ମାନବ ଭାବିଛି। ଯିଏ ମିତ୍ର, ରାଜ୍ୟ, ମାତା-ପିତା ଛାଡି, ସ୍ତ୍ରୀର ସାଧାରଣ କଥା ଶୁଣି ଏକା ଏକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲା—ସେ ଖରାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଶୀତାକୁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଅପହରଣ କରିବି। ମାରୀଚ, ଏହି ଦୃଢ ସଂକଳ୍ପ ମୋ ହୃଦୟରେ; ଏହାକୁ ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମିଳି ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଦୂର୍ବଳତା କିମ୍ବା ଉପକୃତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ତୁମେ ଏଭଳି ଉଚିତ ଭାବରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ କଥା କହିବା ଉଚିତ, ଯଦି ସେ ନିଜର ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ। ରାଜାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବରେ, ନମ୍ର, ଶୁଭ, ଉପକୃତ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିବା ଦରକାର। ଯଦି କଠୋର କିମ୍ବା ଉପକୃତ କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧା ନାହିଁ ଦେଇ କହାଯିବ, ରାଜା ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅପାର ଶକ୍ତିର ରାଜାମାନେ ପାଞ୍ଚ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି: ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୋମ, ଯମ ଓ ବରୁଣ। ବଡ ରାଜାମାନେ, ରାକ୍ଷସ ରାତି ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ମାରୀଚ, ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଳି ତାପ, ଶୌର୍ୟ, ନମ୍ରତା, ଦଣ୍ଡ ଓ କୃପା ଧାରଣ କରନ୍ତି।