ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଆସିଲେ। ରାମ ଜିଜ୍ଞାସାପୂର୍ବକ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ କାହାର? କିଏ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଶ୍ରୀମାନ? ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଆମର କୁତୁହଳ ବହୁତ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ସ୍ମିତ ହସି କହିଲେ, “ରାମ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଆଶ୍ରମ କାହାର ଥିଲା ଶୁଣ। ଏଠାରେ କାମଦେବ, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଭାବ ଦେବତା ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି, ଶିବଙ୍କୁ ଦୃଢ ତପସ୍ୟାରେ ଦେଖିଥିଲେ। ଶିବ ନବଦମ୍ପତି ହୋଇ ମାରୁତ ଦେବମାନେ ସହିତ ଯାଉଥିବାବେଳେ, କାମଦେବ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ଶିବଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ ଦେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି ଶିବ, ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ର, ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ନିକ୍ଷେପ କରି ଦଣ୍ଡିତ କଲେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା କାମଦେବଙ୍କ ଶରୀର ଭଗ୍ନ ହୋଇ ତାହା ଭସ୍ମ ହେଲା। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ରୋଷରେ ତାଙ୍କୁ ଦେହହୀନ କରିଦେଲେ। ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ପଡିଥିଲାବେଳେ, କାମଦେବ ‘ଅନଙ୍ଗ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏଠାରେ ଅଙ୍ଗବିଷୟ ନାମକ ଶୁଭ୍ର ଭୂମି ହେଲା। ଏହି ଆଶ୍ରମ କାମଦେବଙ୍କ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପୁରାତନ ଶିଷ୍ୟମାନେ ରହୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନିର୍ମଳ। ଏଠାରେ କେହି ଅପରାଧ ନାହିଁ। ରାମ, ଆଜି ରାତି ଏଠାରେ ଦୁଇ ପବିତ୍ର ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଆମେ ଆଗକୁ ଆସିବା ଦିନ ଏହି ନଦୀ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା। ଆମମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ନିଏ ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉ, ଏଠାରେ ରାତି ଅତି ସୁଖଦାୟକ ହେବ।" ଏହାପରେ ସବୁ ମନ୍ଦିରବାସୀ ମୁନିମାନେ ନିଜ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ, ଜପ ଓ ହୋମ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସୁକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଚିହ୍ନି ପ୍ରମୋଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ ପୂର୍ବକ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତ ଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରି, ମନୋହର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ସବୁ ମୁନି ଓ ଆଶ୍ରମବାସୀ ଧାର୍ମିକ ନିୟମରେ ସାନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କରିଲେ। ଏହି କାମଦେବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସବୁ ଅତି ସୁଖଦାୟକ ଭାବରେ ରହିଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମନୋହର କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ସକାଳେ, ଦିନ ଚାଉଁ ହେବାବେଳେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ନଦୀ ତିରକୁ ଆସିଲେ। ସବୁ ମହାତ୍ମା ମୁନିମାନେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଦୌତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୌତରେ ବସନ୍ତୁ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ପ୍ରଥମେ, ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତୁ, ସମୟର ଅପେକ୍ଷା ନ କରନ୍ତୁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୌତରେ ବସି ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ସହିତ ନଦୀ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ନଦୀର ମଧ୍ୟରେ ଯିବାବେଳେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଜଳର ଉତ୍ତେଜନାରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ରାମ ଏହି ଅଜଣା ଶବ୍ଦ ଦେଖି ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଜଳର ଭଙ୍ଗର ଉତ୍ତଳ ଶବ୍ଦ କ’ଣ?” ରାମଙ୍କ ଜିଜ୍ଞାସା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଶବ୍ଦର ଉଦ୍ଭବ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ, “ରାମ, କୈଳାସ ପାହାଡରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହ୍ରଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଏହି ମାନସ ହ୍ରଦରୁ ଏହି ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଉଛି। ସରୟୂ ନଦୀ ଏହି ହ୍ରଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହ୍ରଦରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶବ୍ଦ ଜହ୍ନବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଁଚିଯାଏ। ଏହି ଜଳର ଉତ୍ତେଜନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ରାମ, ଏହି ନଦୀକୁ ନମସ୍କାର କର।" ତାପରେ ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହିପରି ଦୁଇ ଭ୍ରାତା ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଜନକ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖି, ରାମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଅତି ଭୟଙ୍କର, କିରିକିରା ରାତିର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଣ୍ଟୁ, ପକ୍ଷୀ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଶବ୍ଦରେ ଚିଅଉଛନ୍ତି। ସିଂହ, ବାଘ, ଶୁଆ, ହାତୀ ଓ ଧବ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ, କକୁଭ, ବିଲ୍ବ, ତିନ୍ଦୁକ, ପାଟଳ ଗଛରେ ଭରିଛି। ବେର ଗଛ ମିଶିଛି—ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଏତେ ଭୟଙ୍କର କାହିଁକି?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ଏହି ଉତ୍ସୁକତାର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “କକୁତ୍ସ୍ଥ ନନ୍ଦନ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲର କାରଣ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମି ଥିଲା—ମାଲଦା ଓ କରୁଷା, ଦେବମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ପୁର୍ବରୁ ବୃତ୍ର ନିପାତ ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଅପବିତ୍ର ହୋଇ ମହା ଭୋକ ଓ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଲଗିଥିଲା। ଏହି ଅପବିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବମାନେ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ତାଙ୍କ ଅପବିତ୍ରତା ଏଠାରେ ଭୂମିରେ ଭାଗିଦେଲେ, ଏଠାରେ କରୁଷା ଓ ମାଲଦା ଭୂମି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଖିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନଃ ପବିତ୍ର ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଭୂମିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଇଲେ—ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ଜଗତରେ ଖ୍ୟାତି ଲଭିବ। ମାଲଦା ଓ କରୁଷା, ମୋ ଶରୀରର ଅପବିତ୍ରତା ଧାରଣ କରି, ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ।’ ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ଏଠାରେ ଏକ ବଦଳାଉଥିବା ରୂପର ୟକ୍ଷିଣୀ ଅଶାନ୍ତି ଆଣିଲା।” ଏହିପରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଆଶ୍ରମ, ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ସ ବିଷୟରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଜିଜ୍ଞାସା ପୂରଣ କଲେ, ଏବଂ ମୁନିମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ଯାତ୍ରାରେ ତାଙ୍କ ସ୍ବାଗତ କରି ଆନନ୍ଦ ଭାଗ କଲେ।