ନଦୀମାଳାର ଇଶ୍ୱର, ସମୁଦ୍ର, ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ, ନଳ ଏକ ସାଂକେତିକ ପୁଲ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ସେହି ପୁଲ ଦ୍ୱାରା ରାମା ଏବଂ ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀମାନେ ଲଙ୍କା ସହରକୁ ପହଁଚି, ରାବଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ କରି, ସୀତାକୁ ପୁଣି ମିଳାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ସୀତାଙ୍କୁ ମିଳିବା ପରେ, ରାମା ଗଭୀର ଲଜ୍ଜାରେ ଗୋଟିଏ ଦଳରେ ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବରେ କହିଥିଲେ। ସୀତା ଏହାକୁ ବହନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଥିବା ତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠାକୁ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ, ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କର ପରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା, ସୀତାକୁ ନିରପରାଧ ବୋଲି ଜାଣି, ତିନି ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ବୃହତ୍ ଋଷିମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ। ତା'ପରେ, ରାମା ଲଙ୍କାରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାଜା ପଦବୀ ଦେଇ, ତାଙ୍କର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଖୁସି ହେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ, ରାମା ମନ୍ଦିରକୁ ଯାତ୍ରା କରି, ପୁଷ୍ପକ ଯାନରେ ବସି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କର ଅଶ୍ରମକୁ ପହଁଚି, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିବା ରାମା, ହନୁମାନକୁ ଭାରତଙ୍କ ପାଖରେ ପଠାଇଲେ। ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ଆଲୋଚନା କରି, ସେ ପୁଷ୍ପକରେ ବସି ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ। ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ, ରାମା ତାଙ୍କର ଜଟାକୁ କାଟି, ପାବନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ସୀତାକୁ ପୁଣି ମିଳାଇ, ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନରାଦିତ କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଲୋକମାନେ ଖୁସି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଧନ୍ୟ, ଧର୍ମୀୟ, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। କୌଣସି ପୁତ୍ରଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ସଦା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ ରହିବେ। ଅଗ୍ନିରୁ କୌଣସି ଭୟ ନଥିଲା, ପାଣିରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଡୁବିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ, ପବନରୁ କୌଣସି ଭୟ ନଥିଲା, ଓ ଜ୍ୱରରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଲୋକମାନେ ସଦା ଖୁସି ରହିଥିଲେ, ସତ୍ୟୟୁଗର ଭଳି; ସେମାନେ ସହସ୍ର ଘୋଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ଓ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ସିଂହାସନ ଦେଇଥିଲେ। ରାଘବ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ଏକ ଶତଗୁଣ ରାଜପଦ ବିକାଶ କରିବେ, ଏବଂ ଚାରି ବର୍ଗକୁ ସେମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ବିଭାଜିତ କରିବେ। ଦଶ ହଜାର ଏବଂ ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଶାସନ କରି, ରାମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ଏହି ପବିତ୍ର, ପାପ ନାଶକ, ପୁଣ୍ୟମୟ କଥା, ବେଦମାନଙ୍କର ମନୋନୀତ—ଯେଉଁ ଲୋକ ରାମଙ୍କର କଥାକୁ ପଢ଼ିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଜୀବନଦାୟକ ରାମାୟଣ କଥାକୁ ପଢ଼ିବେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ପୁତ୍ରୀ, ଓ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହାକୁ ପଢ଼ିଲେ, ସେ ମୁକ୍ତ ଭାଷା ପାଇବେ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧରାରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ; ବ୍ୟବସାୟୀ ବ୍ୟବସାୟରେ ସଫଳତା ହାସଲ କରିବେ; ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ମହାନତାକୁ ପାଇବେ। ବାଲକାଣ୍ଡରେ ଏହି ଗୌରବମୟ ଆଧ୍ୟାୟକୁ ଶୁଣିବାକୁ ହେବ। ନାରଦଙ୍କର ସେଇ କଥାଗୁଡିକୁ ଶୁଣି, ସଦ୍ଚିତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯୁକ୍ତ ଭାଷାରେ, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ, ମହା ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେବତାଙ୍କର ଲୋକକୁ ଗଲେ, ସେ ତମସା ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଁଚିଲେ, ଯାହା ଜହ୍ନବୀର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଦେଖି, ବୃହତ୍ ଋଷି ତମସାର କୂଳକୁ ଦେଖି, ସେ ଏହାକୁ କହିଲେ, "ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଏହି କୂଳ ମାଳାରୁ ମୁକ୍ତ, ସୁନ୍ଦର, ସୁସ୍ଥ ପାଣୀରେ ଭରିଥିବା, ଭଲ ଲୋକଙ୍କର ମନକୁ ଖୁସି କରେ।" ଯାହାକୁ ଶୁଣି, ଭରଦ୍ୱାଜ, ନିଷ୍ଠା ରହି, ତାଙ୍କର ଗାନ୍ଧୀୟ ପୋଷାକ ଦେଇଥିଲେ। ଋଷି ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ହାତରୁ ପୋଷାକ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ସ୍ୱୟଂ ନିୟମିତ ହୋଇ, ସେହି ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ବନରେ ଘୁରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ, ତିନି ଗୋଟିଏ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଚାଲୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର କ୍ରିୟା ମଧୁର ଓ ମନୋହର। କିନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ଏକାତ୍ମତାକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ଗୋଟିଏ ଶିକାରୀ ଦୁଷ୍ଟ ନିୟମରେ ପୁରୁଷକୁ ହତ୍ୟା କରିଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଋଷି ଦେଖୁଥିଲେ। ପତିଙ୍କୁ ମାରିବା ପରେ, ସେହି ମହିଳା ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କର ସାଥୀକୁ ମୃତ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ଦେଖି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଧ ଦେଖିଲେ। ସେ ନିଜର ସାଥୀରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ତାମ୍ବେର ପୁଣ୍ୟ ଓ ରଙ୍ଗିନ ପାଖୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମୀୟ ଋଷିଙ୍କର ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଜାଗିଲା। କରୁଣାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଋଷି ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହା ଅନ୍ୟାୟ," ଏବଂ କ୍ରୌଞ୍ଚର ଦୁଃଖ ଦେଖି, ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ, "ଶିକାରୀ, ତୁମେ କେବେ ଦୀର୍ଘ ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏକ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପତ୍ନୀକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ଲୋଭରେ ଚାଲି।" ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଏକ ଚିନ୍ତା ଉଦୟ ହେଲା, "ମୁଁ କଣ କହିଛି, ପକ୍ଷୀର ଦୁଃଖରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି?" ଚିନ୍ତା କରି, ଗୁରୁ ଓ ଚିନ୍ତନଶୀଳ ଋଷି ତାଙ୍କର ମନକୁ ସଂଖେପ କରି, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମାନ୍ୟତା ଓ ଗାନ୍ଧୀୟ ପଦ୍ଧତିରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ, ଯାହା ମୋର ଦୁଃଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେହିପରି ରହିବା ଚାହିଁ।" ଋଷିଙ୍କର ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାକୁ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ, ଗୁରୁ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ସନ୍ତୋଷ ହେଲେ।