ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାମ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିରେ ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଉଜାଗର କରିଥିଲେ, ନବ ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ, ମେଘ ଭଳି କଳା ଦେହ, ଚମକୁଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଣ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଆଶୀର୍ବାଦରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ବ ଭରି, ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି। ମୁଁ ଆସିବା ସମୟରେ ରାମ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ; ମୋତେ ଦେଖି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତୟାର କରିଲେ, କିଛି ଅସ୍ଥିରତା ନଥିଲା। ମୁଁ ଭ୍ରମରେ ରାଘବକୁ ଅବହେଳା କରିଲି, ଭାବିଲି—‘ଏଉଁ ଛୁଆ ମାନେ।’ ଏହି ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବେଦିକା ଦିଗରେ ଧାଉଥିଲି। ତେବେ ରାମ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ଯାହା ମୋତେ ଆଘାତ କରି ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲା। ତାଙ୍କର ଏହି ବାଣ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ବାପା, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ରାମଙ୍କ ବାଣର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଅଚେତନ ହେଇଗଲି। ଏହିପରେ ରାମ ମୋତେ ଗଭୀର ସମୁଦ୍ରକୁ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଚେତନା ଫେରି ଆସିଲା, ବାପା, ମୁଁ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଗଲି। ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମର ମିତ୍ରମାନେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଏକ ଅପରିଚିତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଶିଶୁ ଥିଲେ। ତେଣୁ, ବାପା, ମୋ ଚେତାବନୀ ଉପେକ୍ଷା କରି ଯଦି ତୁମେ ରାମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଗତି ଆସିବ ଏବଂ ତୁମେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଖେଳ, ମୋଦ, ଉତ୍ସବରେ ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ସଭା ଦେଖିବାରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ, ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ଦେଇବାକୁ ଯାଉଛ; ଲଙ୍କା ନଗର, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ମହଲା, ରତ୍ନର ଶୋଭା, ମୈଥିଳୀ ପାଇଁ ବିନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଅପରାଧ ନ କରୁଥିବା, ପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଂଗରେ ଅନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି—ମାଛ ଭଳି ଯେଉଁମାନେ ସାପ ରହିଥିବା ପୋଖରୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବନ୍ତି। ତୁମେ ଦେଖିବେ, ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଓ ଦେବୀୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମ ଦୋଷରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ନିହତ ହେଉଛନ୍ତି; ରାତିରେ ଚଳିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ତାଙ୍କର ଜନନୀମାନେ ନିଆଁ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିବା, କିଛି ସହ ତାଙ୍କର ଜନନୀ ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗରେ ଉଡ଼ିଯିବା, ଅନ୍ୟମାନେ ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଅସହାୟ ହେଇଯିବେ। ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ତୁମେ ଦେଖିବେ, ତୀର୍ଥ ବାଣରେ ଘିରା, ଅଗ୍ନିରେ ବିନଷ୍ଟ, ତାହାର ଗୃହ ଜଳିଯିବା। ଅନ୍ୟର ଜନନୀକୁ ଅପହରଣ କରିବାଠାରୁ ଅଧିକ ପାପ କିଛି ନାହିଁ; ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ତୁମର ହଜାର ନାରୀ ଅଛି। ତୁମେ ନିଜ ଜନନୀରେ ଅନୁରକ୍ତ ରୁହ, ବଂଶ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ରକ୍ଷା କର, ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ଧନ, ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରିୟ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କର। ଯଦି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନିଜ ଜନନୀ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ରାମଙ୍କୁ କିଛି ଅପ୍ରିୟ କରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମର ମିତ୍ର ଭାବରେ ଏତେ ଚେତାବନୀ ଦେଉଛି; ଯଦି ତୁମେ ଶୀତାଙ୍କୁ ଜବରଦସ୍ତି ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ଗୋଷ୍ଠୀ, ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇ, ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ନିହତ ହୋଇ ଯମ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ପ୍ରସଙ୍ଗ କହିବି। ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ମୁଁ ବଞ୍ଚିଗଲି, ଏବଂ ପରେ କ’ଣ ଘଟିଲା, ସେଥିରେ ଶୁଣ। ମୁଁ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ପଡ଼ିଲି, ତାଙ୍କ ସହ ମୁଁ ହରିଣ ରୂପରେ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି। ଚମକୁଥିବା ଜିଉଁ, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଙ୍ଖ, ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ, ମୁଁ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲରେ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ତୁ ଭଳି ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଲି। ଯଜ୍ଞ ବେଦି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷମାନେ ଉପରେ, ରାବଣ, ମୁଁ ଉତ୍ତ୍ୟାଚାରୀ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିଲି। ନ୍ୟାୟବାନ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୁଁ ନିହତ କରିଥିଲି, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଁ ଏବଂ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିଲି। ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ମୁଁ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲି, ରକ୍ତରେ ମତାଳ ହୋଇ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଲି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଧର୍ମର ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିଲି, ଏବଂ ତାପରେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲି, ତିନି ତପସ୍ୱୀ ଧର୍ମରେ ଅନୁଗତ। ମୁଁ ବୈଦେହୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନନୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଙ୍ଗଳକାମନା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, ତିନି ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ଆଗର ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲି। ମୁଁ ହରିଣ ରୂପରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଙ୍ଖ ସହ, ଗଭୀର କ୍ରୋଧରେ ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ହମଲା କରିଲି, ଆଗର ଆଘାତ ସ୍ମରଣ କରି। ରାମ ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି, ତାଙ୍କର ଗତି ଗରୁଡ଼ ଓ ପବନ ସମାନ। ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ, ଅସନି ସମାନ, ଭୟଙ୍କର ଓ ରକ୍ତ ପିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା, ତିନି ଏକସାଥି, ତାଙ୍କର ଯୋଗାଯୋଗ ବେଉଁ, ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଲେ। ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଜାଣି, ଚତୁର ଭାବରେ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଆପଦ ଦେଖିଥିବା, ମୁଁ ପଳାଇଗଲି; ତାପରେ, ରାମଙ୍କ ବାଣ ଛାଡ଼ି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ବଞ୍ଚି ଏବଂ କିପରି ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିଲି, ମୁଁ ଏଠି ଏକ ତପସ୍ୱୀ ଭାବରେ ସ୍ଥିର ମନେ ରହିଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୃକ୍ଷରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି—ବର୍କ ଓ କଳା ହରିଣ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଧନୁଷ ଧରି, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଫାସ ଧରିଥିବା। ହଜାର ରାମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, ଭୟଭୀତ ହେଇଯାଉଛି, ରାବଣ; ସମଗ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ମୋତେ ରାମ ଭଳି ଲାଗୁଛି। ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା; ସ୍୵ପ୍ନରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଭ୍ରମିତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଛି। ‘ର’ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ନାମ, ରତ୍ନ, ରଥ ଦେଖିଲେ ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହେଉଛି, ରାବଣ; ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋତେ ଭୟ ଲାଗୁଛି।