ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା—ଏଠି ଏକ କଳା ଛାୟାର ଦୀପ୍ତିମାନ ଯୁବକ, ଦାଢ଼ି ନଥିବା, ଶୁଭ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଏକ ମାତ୍ର ଜାମା ପିନ୍ଧି, ହାତରେ ଧନୁ, ଚୁଡା ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ। ସେ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ନିଜ ତେଜରେ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ, ନବ-ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ରାମ। ମୁଁ, ଏକ କଳା ମেঘର ପରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଣ୍ଠା ଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଗର୍ବିତ, ମୋର ଉପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବରର ଫଳରୁ, ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି। ମୁଁ ଆସିବା ସମୟରେ ରାମ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ଭୟ ନଥିଲା, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଧନୁସ୍ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ମୁଁ ଭ୍ରମରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଲି, ଭାବିଲି—‘ଏହି ତ କେବଳ ଏକ ଶିଶୁ।’ ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବେଦୀକୁ ରୁଷିଗଲି। ତେବେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ମୋତେ ଆଘାତ କରି, ମୋତେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ସମୁଦ୍ରକୁ ଝାରିଦେଲା। ସେ ସମୟରେ ରାମ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ପ୍ରତିକ୍ଷା କଲେ; ରାମଙ୍କ ବାଣର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଲି। ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଗଭୀର ସମୁଦ୍ରକୁ ଝାରିଦେଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଚେତନା ଫେରିଲା, ତେବେ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଯାଇଲି। ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମର ମିତ୍ରମାନେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଏକ ଶିଶୁ, କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ନଥିଲା। ତେଣୁ, ବାପା, ମୋର ଚେତାବନୀ ଉପେକ୍ଷା କରି ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସହ କଳହ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତେବେ ତୁମେ ଦୂର୍ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହେବା। ରାକ୍ଷସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଖେଳ, ମନୋରଞ୍ଜନ ଓ ଉତ୍ସବରେ ଦକ୍ଷ, ସମାବେଶ ଓ ଉଲ୍ଲାସ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଦୂର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ିବେ। ତୁମେ ଦେଖିବା ଲଙ୍କା ନଗର, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ମହଲ ଓ ରତ୍ନର ଶୋଭା, ସେମାନେ ମୈଥିଲୀ ପାଇଁ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ। ଅପବିତ୍ର ସଙ୍ଗରେ ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଏକ ସର୍ପ ଭରିଥିବା ଝିଅ ଉପରେ ମାଛ ମରିଯିବା ପରି। ତୁମେ ଦେଖିବା ଦେବୀୟ ଚନ୍ଦନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମ ଦୋଷରେ ଭୂମିରେ ନିହତ ହେଉଛନ୍ତି। ରାତିର ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିୟତ ହୋଇଯିବେ, କିମ୍ବା ଏକାଏକି ଦିଗରେ ପଳାଇବେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଅସହାୟ ଓ ଆଶ୍ରୟହୀନ ହେଉଛନ୍ତି। ତୁମେ ଦେଖିବା ଲଙ୍କା, ଧନୁର ବାଣ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଆବୃତ, ଏହାର ଅଟାଳିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଜ୍ୱଳନ କରିବା। ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ରାଜା, ତୁମର ହଜାର ହଜାର ସ୍ତ୍ରୀ ଅଛନ୍ତି। ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀରେ ଏକାଗ୍ରତା ରଖ, ବଂଶ, ରାକ୍ଷସମାନେ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ସମୃଦ୍ଧି, ରାଜ୍ୟ ଓ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କର। ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷୁଭ୍ଧ କରିବା ଦିଗରେ କିଛି କରନାହିଁ। ମୁଁ ମିତ୍ର ଭାବରେ ଏତେ ଚେତାବନୀ ଦେଉଛି, ତୁମେ ଯଦି ଶକ୍ତି ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ଶୀତାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତେବେ ରାମଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଓ ତୁମ ବଂଶ ଯମଲୋକକୁ ଯିବ। ଏବେ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉନତିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଆମେ ଏହି ଘଟଣାର ପରେ ଘଟିଥିବା କଥା ଶୁଣିବା। ସେ ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହେଲି, ଏହି କଥା ଏବେ ଶୁଣ। ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ ଭାବରେ, ଦୁଇ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ, ହରିଣର ରୂପ ନେଇ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲି। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ମୁଁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜିଭା, ବଡ଼ ଦାନ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ, ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତି ସହିତ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଶୁର ଭାବରେ ଚରି, ମାଂସ ଖାଇଥିଲି। ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷମାନେ, ରାବଣ, ମୁଁ ଏଠି ଏକ୍ସ୍ଟ୍ରିମ୍ ଫିଅର୍ସ୍ ଭାବରେ ଚରି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ଉପରେ ଉତ୍ପୀଡନ କରିଥିଲି। ମୁଁ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ଧର୍ମିକ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମାରି, ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇ, ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିଥିଲି। ନିର୍ମମ ଭାବରେ ମୁଁ ମୁନିମାନେ ମାଂସ ଖାଇ, ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଭୟଭୀତ କରି, ରକ୍ତରେ ମଦ ହୋଇ ଦଣ୍ଡକାରେ ଚରିଥିଲି। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖିନ ହେଲି, ଯେଉଁଠି ସେ ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ। ମୁଁ ଦେଖିଲି ବୈଦେହୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାରଥୀ, ତପସ୍ୱୀ ନିୟମିତ ଆହାର ନେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ନିଷ୍ଠ। ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କଲି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖିନାହିଁ, ତପସ୍ୱୀ ଭାବିଲି, ପୂର୍ବ ଶତ୍ରୁତା ମନେ ପକାଇ, ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲି। ମୁଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ହରିଣର ରୂପରେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରି, ପୂର୍ବ ଆଘାତ ମନେ ପକାଇ ଦୌଡ଼ିଲି। ତାପରେ ରାମ ତିନି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ତାଙ୍କର ମହାଧନୁ ଟାଣି, ଗରୁଡ଼ ଓ ବାୟୁର ଗତି ସମାନ ତୀବ୍ର। ସେ ବାଣମାନେ ଅଜୟ, ଭୟଙ୍କର, ରକ୍ତ ପିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ତିନି ଜଣା ଏକସାଥି ଚଳିଲେ। ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଜାଣି, ଚତୁର ଏବଂ ଏକଥା ଦେଖିଥିବା, ମୁଁ ପଳାଇଗଲି; ତାପରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କିପରି ଜୀବନ ରକ୍ଷା କଲି, ଏବଂ ଏଠି ଏକ ତପସ୍ୱୀ ଭାବରେ ଏକାଗ୍ର ମନ ନେଇ ଚରିବାକୁ ଆସିଛି। ଏବେ ମୁଁ ଏକ ଏକ ବୃକ୍ଷରେ ରାମକୁ ଦେଖୁଛି, ବର୍କ ଓ କଳା ହରିଣ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଧନୁ ଧରି, ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ନେଇଥିବା ପରି। ହଜାର ହଜାର ରାମ ଦେଖୁଛି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ରାବଣ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ମୋତେ ରାମର ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଏକା ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ରାମକୁ ଦେଖୁଛି, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଲୋର୍ଡ; ଏକ ଶ୍ୱପ୍ନରେ ରାମକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସଂଜ୍ଞ ହୋଇ ଘୁରୁଛି। ‘ର’ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ନାମ, ରତ୍ନ, ରଥ, ରାବଣ, ସବୁ ମୋତେ ଭୟ ଦେଉଛି, କାରଣ ମୁଁ ରାମରେ ଭୟଭୀତ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣିଛି; ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।