ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକଠି ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ । ଏହା ଅତି ପୁନ୍ୟମୟ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଥିବା ଋଷିମାନେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଉଚ୍ଚତମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇ ଭାଇ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ କାହାର? କିଏ ଏଠାରେ ବାସ କରେ? ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ।" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁସ୍କୁରାଇ କହିଲେ, "ରାମ, ଏହି ପୁରାତନ ଆଶ୍ରମ କାହାର ଥିଲା, ଶୁଣ। ଏଠାରେ କାମଦେବ, ଯାହାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ କାମ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ଏଠି ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ନବବିବାହିତ ହୋଇ, ମାରୁତମାନେ ସହିତ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ କାମଦେବ ତାଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଶିବ ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ତାଡ଼ନା ଦେଲେ।" "ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ତାପରେ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲେ, ଏବଂ କାମଦେବଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଦେହରୁ ଖଣ୍ଡିଯାଇଲା। ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ନଶ୍ଟ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୁରାଇ ଦଗ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ କାମଦେବ ଶରୀରହୀନ ହେଲେ। ସେତେବେଳୁ, ରାଘବ, ସେ ଅନଙ୍ଗ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଅଂଗ ପଡ଼ିଲା, ସେଠିକୁ ଅଙ୍ଗବିଷୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।" "ଏହି ହେଉଛି ସେ ଆଶ୍ରମ, ଏଠି ତାଙ୍କ ପୁରାତନ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ରାମ, ଏମାନେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଏବଂ ପାପର ଅନୁପସ୍ଥିତି ଅଛି। ଆଜି ରାତି ଆମେ ଏଠି ଦୁଇଟି ପବିତ୍ର ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ବିତାଉ, କାଲି ସକାଳେ ଆମେ ଏଠାରୁ ଅଗ୍ରସର ହେବା। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉ, ଏଠି ଆମର ବାସ ବହୁତ ଉତ୍ତମ ହେବ ଏବଂ ଆମେ ଆରାମରେ ରାତି କାଟିପାରିବା।" ତାପରେ ସମସ୍ତେ ସ୍ନାନ, ଜପ ଓ ହୋମ କରି ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ। ଏଠି ତପସ୍ୟାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଋଷିମାନେ ସେମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଚିହ୍ନି ପରି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅତିଥି ସତ୍କାର କଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଲେ। ପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିଥି ସତ୍କାର କରି, ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଦେଇ ସେମାନେ ଖୁସି କଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ନିୟମିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏକଠି ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କଲେ। ଏହିପରି ସେମାନେ କାମଦେବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଖୁସିରେ ରହିଲେ, ଏଠି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହି ମନୋରଞ୍ଜନ କଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଉଷା ହେଲା, ଦିନ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା ସହିତ, ଦୁଇ ଭାଇ ତାଙ୍କ ସକାଳ ନିୟମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ନଦୀ କୂଳକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀମାନେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନୌକା ତିଆରି କଲେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦୟାକରି ଏହି ନୌକାରେ ବସନ୍ତୁ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ସହିତ ଆପଣ ଯାଆନ୍ତୁ, ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ବିଳମ୍ବ ହେଉ ନାହିଁ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ଦେଇ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ସହିତ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀ ଅଟକାଇ ପାର୍ ହେଲେ। ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କିଛି ଜଳର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ଓ ତାହାର କାରଣ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେ ଏହି ଅନ୍ତର ଜଳର ଶବ୍ଦ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ଜଳର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କାହିଁକି?" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ଉତ୍ସୁକତା ଦେଖି କହିଲେ, "ଶୁଣ ରାମ, କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରୁ ଏକ ମହାସରୋବର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ମାନସ ସରୋବର କୁହାଯାଏ। ଏହି ସରୋବରରୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସରୟୂ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଏ। ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶବ୍ଦ ସରୟୂର, ଯାହା ଜାହ୍ନବୀ ସହିତ ମିଶିଯାଏ। ଏହି ଜଳ ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ରାମ, ଏହାକୁ ନମସ୍କାର କର।" ତେଣୁ ଦୁଇ ଭାଇ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହିପରି ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ରାମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଅତି ଭୟଙ୍କର, କିଛି ଅଜଣା କୀଟପତଙ୍ଗ ରହିଛି, ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ପଶୁପକ୍ଷୀ ଏଠି ରହିଛି, ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ଶେର, ବାଘ, ବନ୍ଦର, ହାତୀ, ଧାବ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ, କକୁଭ, ବିଲ୍ବ, ତିନ୍ଦୁକ, ପଟଳ ଗଛ ଏଠି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର କାହିଁକି?" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ଶୁଣ କକୁତ୍ସ୍ଥନନ୍ଦନ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲର କାରଣ କଣ।" "ଏଠି ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ଦୁଇଟି ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା—ମଲଦା ଓ କରୁଷା। ଏଠି ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଅଶୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଭୁଖ ଓ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏହି ଅଶୁଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ ନାନା ବାସନରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ତାଙ୍କ ଅଶୁଦ୍ଧି ଏଠି ମାଟିରେ ଖୋଲାଇ ଦେଲେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ କରୁଷା ଓ ମଲଦା ନାମ ଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଭୂମିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ—ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳ ସଂସାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇବ।" ଏଭଳି ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ତାହାର ଐତିହ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଅଗ୍ରସର ହେଲା।