କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ, ରାମ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦ ଛାଡି, ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ରାମ କେବେ ନିର୍ଦୟ ନୁହଁନ୍ତି, ପ୍ରିୟା; ସେ ଅଜ୍ଞାନୀ ନୁହଁନ୍ତି, ନା ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଶୁଣିଥିବା କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ରାମ ଧର୍ମର ଅବତାର, ଉତ୍ତମ ଓ ସତ୍ୟ ଓ ସୌର୍ୟରେ ଅଟୁଟ; ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି। ତୁମେ କିପରି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜ ଉଜ୍ଵଳତାରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଏକ ଜଣେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାକୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଭଳି? ରାମଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନି ସମ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସେ ଅଗ୍ରହଣୀୟ। ରାମ, ଯାହାର ଧନୁଷ ଚାପି ରହିଛି, ମୁହଁ ଉଜ୍ଵଳ, ଅସ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନି ସମ, ଅଟୁଟ, ଧନୁଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ନାଶକ। ତୁମେ ରାମ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜୀବନ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଛ; ଏଠି, ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ନିଜ ନାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ଯାହାର ପତ୍ନୀ ଜନକନନ୍ଦନୀ, ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଵଳତା ଅପରିମିତ; ତୁମେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିବା ସୀତାକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ପୁରୁଷସିଂହ, ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଓ ଉଜ୍ଵଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସଦା ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ଏହି ମିଥିଲାନନ୍ଦନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା, କମ୍ପା ଦେହର ସୀତା, ଅଗ୍ନିଶିଖାର ଭଳି ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ; ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଅପମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ରାକ୍ଷସ ନାୟକ, ଏହି ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ଉଦ୍ୟମ କାହିଁକି? ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଉଛ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ଅନ୍ତ। ଯଦି ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାମଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୋଷ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ତୁମେ ତୁମ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବିଭୀଷଣ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର; ତୁମ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ରାଘବଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣି, କଣ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ, ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଭାବୁଛି, କୋଶଳ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହଁ। ଏବେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଉପଦେଶକୁ ଆଉ ଏକଥର ଶୁଣ, ରାତିର ଚରାଚର ନାୟକ। ଏବେ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅଠତ୍ରିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ହେବ। ଏକଥର, ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି, ହଜାର ଗଜର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦୃଢ଼। ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି କଳା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ ହାତରେ ଗଦା ନେଇ। ମୁଁ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି, ରିଷିମାନଙ୍କ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲି; ତେବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମଜ୍ଞ ମହାର୍ଷି, ମୋ ଭୟରେ ଉତ୍ତିଜିତ ହେଇ, ଦଶରଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ— “ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ରାମଙ୍କୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦିଅ।” “ହେ ରାଜା, ମାରୀଚଙ୍କ ଭୟ ମୋତେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆସିଛି।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦଶରଥ ତା ସମୟରେ କହିଲେ— “ଏହି ରାଘବ ଏପରି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଶିଶୁ, ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ।” “ମୋ ସେନା ସହିତ ଏଠିକୁ ଆସିବି; ଚାରି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ସହିତ ମୁଁ ନିଜେ ରାତିର ଚରାଚର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯିବି।” “ମୁଁ ତୁମ ଶତ୍ରୁକୁ ହତ କରିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ।” ଏପରି କହିବାପରେ, ମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ, ରାମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ରକ୍ଷକ।” “ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ; ତୁମ ସେନା ଏଠି ରହୁ, ଶତ୍ରୁ ଦଳ କ୍ଷୟ କରୁଥିବା।” “ଏହି ଶିଶୁ ମହାତ୍ମା ଏହି ରାକ୍ଷସକୁ ଦମନ କରିପାରିବ; ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଉଛି— ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳ କ୍ଷୟକ, ତୁମେ ଭଲ ରହ।” ଏପରି କହି, ମୁନି ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, ରାମକୁ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟରେ, ରାମ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବ୍ରତ ନେଇ, ଧନୁଷ ଚାପି ତୟାରି ରଖିଥିଲେ। ଦାଡ଼ି ନଥିବା, ଉଜ୍ଵଳ, କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଏକ ଗବା ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧନୁଷ ନେଇ, ମୂଳ ଚୁଡ଼ାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧି। ସେ ନିଜ ଉଜ୍ଵଳତାରେ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ, ନୂତନ ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତେବେ ମୁଁ, ମେଘ ସମ କଳା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ବର ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗର୍ବିତ, ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି। ମୁଁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ରାମ ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର; ମୋତେ ଦେଖି, ସେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଧନୁଷ ତୟାରି କଲେ, କୌଣସି ଭୟ ନଥିଲା। ମୁଁ ଭ୍ରମରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି, “ଏହି ଶିଶୁ” ଭାବି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞାଳୟକୁ ଯାଇଥିଲି। ତେବେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ଶତ୍ରୁ ଦଳ ନାଶକ, ମୋତେ ଘାଇ କରି ମୋତେ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା। ସେ ସମୟରେ ମୋତେ ମାରିବା ଇଚ୍ଛା ନଥିଲା, ପିତା, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଅଚେତନ ହେଇଗଲି। ତାପରେ ମୁଁ ଗଭୀର ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଚେତନା ଫେରିଲା, ପିତା, ମୁଁ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ଗଲି। ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ ତା ସମୟରେ ରକ୍ଷା ପାଇଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମ ସହଯୋଗୀମାନେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲେ, ଯଦିଓ ସେ ଶିଶୁ, କିନ୍ତୁ କ୍ଳାନ୍ତିହୀନ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନୁହଁ। ତେଣୁ ମୋ ଚେତାବନୀ ଉପେକ୍ଷା କରି ଯଦି ତୁମେ ରାମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭୟଙ୍କର ବିପଦରେ ପଡ଼ିବା, ଏବଂ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଖେଳ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସବରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅସମ୍ମିଳନ ଓ ଉତ୍ସବ ଦେଖିଥିବା, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ବିନାଶ ଆଣିଦେବ।