ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମାରୀଚ ନାମକ ଚତୁର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପୀ ରାକ୍ଷସ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ସଦା ମିଠା କଥା କହିବା ଲୋକ ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ମିଳିଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ତୀବ୍ର କିନ୍ତୁ ହିତକର କଥା କହିବାକୁ ଓ ଶୁଣିବାକୁ ଲୋକ ଦୁର୍ଲଭ। ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ରାମଙ୍କ ସ୍ୱଭାବକୁ ନ ଜାଣନ୍ତି—ସେ ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ଅତିଶୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଚଳଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅପରିଚିତ ଚରିତ୍ରର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସମାନ। ମୋର କାମନା, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତୁ; ଯଦି ରାମ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେବେ, ସେ ଜଗତ୍ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ। ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତା ଆପଣଙ୍କ ନାଶର କାରଣ ନ ହେଉ, ସୀତା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ବଡ଼ ବିପଦ ଉପସ୍ଥିତ ନ ହେଉ। ଲଙ୍କା ନଗରୀ ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ଆପଣଙ୍କ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇଚ୍ଛାରେ, ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ—ଏହି ଦୁଃଖ ଦିନ ନ ଆସୁ। ଏପରି ରାଜା, ଯିଏ ଅପବିତ୍ର ଚରିତ୍ରର, ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଚଲିଥାଏ, ସେ ନିଜେ, ତାଙ୍କ ପରିବାର, ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଅନର୍ଥ କରେ। ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିତା ତ୍ୟାଗ କରିନାହାନ୍ତି, ସେ କେବେ ଶାସ୍ତ୍ର ବିରୁଦ୍ଧ କାମ କରିନାହାନ୍ତି, ଲୋଭୀ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ନୁହଁନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତିର ଅପମାନ ନୁହଁନ୍ତି। କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ରାମ ଧର୍ମରେ ପ୍ରବଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୟାଶୀଳ, ନିତ୍ୟ ମଙ୍ଗଳକାମୀ। ସତ୍ୟବାନ୍ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ କୈକେୟୀ ଠକାଇଲେ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ କହିଲେ—‘ମୁଁ କରିବି’—ଏବଂ ଅରଣ୍ୟକୁ ନିର୍ବାସନକୁ ଗଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇଁ ସେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାମ କେବେ ଦୁଷ୍ଟ, ଅବିଚାରୀ, କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳ ନୁହଁନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଶୁଣା କଥା କହିବେ ନାହିଁ। ରାମ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ, ଉତ୍ତମ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଦୃଢ଼, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ। ଏମିତି ରାମଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ବୈଦେହୀକୁ ଆପଣ କେମିତି ହରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି? ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ନେବା ପ୍ରୟାସ ପରି ଏହା ଅସମ୍ଭବ। ଆପଣ ରାମଙ୍କ ଅଗ୍ନିସମ ତେଜସ୍ବୀ ବାଣର ମୁହଁମୁହିଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପ୍ରହାର ଅଗ୍ନିଶିଖା ସମ। ତାଙ୍କ ବିଶାଳ ଧନୁଷ୍ୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖ, ଅଗ୍ନିଶିଖା ସମ ବାଣ, ଅପରାଜେୟ, ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ବିନାଶକ। ରାମ ପାଇଁ ଆପଣ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଏବଂ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ନାଶ ଘଟାଇବେ ନାହିଁ। ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତାଙ୍କ ତେଜ ଅପାର, ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟର ରକ୍ଷାରେ ଅପରିଜିତ; ତାଙ୍କୁ ନେବା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ନୁହଁ। ଓ ରାକ୍ଷସରାଜ, ଶିଂହ ସଦୃଶ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ମିଥିଲାନନ୍ଦନୀ ସୀତା, ସଂଯମିତ ଦେହୀ, ଅଗ୍ନିଶିଖା ସମାନ ଅପରିସ୍ପର୍ଶ୍ୟ। ଏହି ଅନର୍ଥକ ପ୍ରୟାସ କାହିଁକି? ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ତେବେ ଏହି ଆପଣଙ୍କ ଶେଷ ହେବ। ଯଦି ଦୀର୍ଘକାଳ ରାଜ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବେ ନାହିଁ। ବିଭୀଷଣ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଉପଦେଶ କରି, ତ୍ୟାଗ-ଦୋଷ, ଶକ୍ତି-ଦୁର୍ବଳତା ଭାବି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣି, ଯାହା ଉଚିତ ଓ ହିତକର ତାହା କରିବା ଉଚିତ। ମୋ ମତରେ, କୋଶଳନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ଏବେ ଆଉ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଚିତ, ଓ ହିତକର ଉପଦେଶ ଶୁଣନ୍ତୁ, ରାକ୍ଷସ ରାତିର ସ୍ୱାମୀ। ମୁଁ ଏହି ଭୂମିରେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଘୁରୁଥିଲି, ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲା, ପାହାଡ଼ ସମାନ ଦେହ। ମେଘ ସମ କଳା, ତେଜସ୍ୱୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲି, ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ, ହାତରେ ଗଦା। ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲି, ଋଷିମାନେ ଙ୍କ ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିଲି; ଏହି ଦୁଷ୍ଟତାରେ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦଶରଥଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: ‘ମୋ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ରାମ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।’ ‘ହେ ରାଜନ୍, ମାରୀଚ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।’ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଦଶରଥ କହିଲେ—‘ରାମ ଏଉଁ କିଛି ଦିନର, ଅସ୍ତ୍ର-ଶିକ୍ଷା ନଥିବା ଶିଶୁ।’ ‘ମୋ ସେନା ନେଇ ମୁଁ ଯିବି, ଚତୁର୍ବିଧ ବଳ ନେଇ ରାତିର ଦୁଷ୍ଟକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।’ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—‘ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ରାକ୍ଷସ ପାଇଁ ରାମ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ରକ୍ଷକ।’ ‘ତୁମେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ତାହା ତିନି ଲୋକରେ ବିଶ୍ରୁତ; ତୁମ ଏତେ ବଡ଼ ସେନା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ରହିଯାଉ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ରାମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ।’ ‘ଏହି ଶିଶୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାଢ଼ି, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି, ଏକ ବସ୍ତ୍ର, ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ମୁଣ୍ଡରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।’ ଏହିପରି ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଖୁସି ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଲେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ରାମ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।