ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ମାରୀଚଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ଶକ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଗର୍ବରେ ତୁମେ ଅପୂର୍ବ; ତୁମେ ବଡ଼ ନାୟକ, ତୁମର ମାୟା ଓ ବୃହତ୍ତମ ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦକ୍ଷ। ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ରାତିରେ ଘୁମାଉଥିବା ରାକ୍ଷସ, ମୋର କଥା ଶୁଣ ଓ ମୋ ସହଯୋଗୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ତୁମେ ଏକ ସୁନା ହରିଣର ଆକାର ନେବା, ତାହାର ଶରୀର ଉପରେ ରୂପାର ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଏବଂ ଶୀତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଖରେ ଘୁମିବା। ଶୀତା ତୁମେ ହରିଣ ଆକାରରେ ଦେଖି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ହରିଣକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପତି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିବେ। ତେବେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଯିବା ପରେ ଏବଂ ସ୍ଥାନ ଶୂନ୍ୟ ହେବା ସମୟରେ, ମୁଁ ସହଜରେ ଶୀତାଙ୍କୁ ଧରିବି, ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକକୁ ହରିବା ପରି। ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଅପହରଣରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ହତ୍ୟା କରିବି; ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ ଓ ମୋ ହୃଦୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବ। ରାବଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶାଳ ଆତ୍ମା ମାରୀଚଙ୍କର ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହେଇଗଲା, ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ସ୍ଥିର ହେଇଗଲା। ଶୁଷ୍କ ମୁହଁ ଚାଟି, ଅପ୍ରଭା ନୟନ ଏବଂ ଭୟ ଭିତ୍ତିକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ମାରୀଚ, ଯିଏ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ, ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନରେ ବନରେ ରାବଣଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କଥା କହିଲେ, ଏହି କଥା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ରାବଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକୃତିକର। ଏଠାରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତ୍ତର ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶୋଭାମୟ ଓ ଶ୍ରୁତିମଧୁର ମାରୀଚ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। “ରାଜା, ସଦା ସୁମଧୁର କଥା କହିବା ଲୋକ ଅନେକ ମିଳିଯିବେ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ କଠିନ କିନ୍ତୁ ଉପକୃତିକର କଥା କହିବା ଓ ଶୁଣିବା ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ଜାଣିନାହ, ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅନିର୍ବାଚ୍ୟ ଚରିତ୍ର, ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଭଲ ରହନ୍ତୁ; ଯଦି ରାମ କ୍ରୁଧିତ ହେଇଯିବେ, ସେ ଜଗତ୍ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବେ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶୀତା ତୁମ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ତ୍ୟ ହେବା ପାଇଁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇନାହିଁ; ଶୀତା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିନାପାରିବ। ଲଙ୍କା ନଗର ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇଚ୍ଛାରେ ଲିନ ହେଇ, ତୁମର ସହ ନଷ୍ଟ ହେଇନାପାରିବ। ଏକ ରାଜା ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଖରାପ ଚରିତ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଚାଲିଥିବା, ଭୁଲ ନିର୍ଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ, ପରିବାର ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ରାମଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିତା ତ୍ୟାଗ କରିନାହିଁ, ସେ କେବେ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନାହିଁ; ସେ ଲୋଭୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଖରାପ ଚରିତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତିରେ କଳଙ୍କ ନୁହଁନ୍ତି। କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ରାମ ଧର୍ମର ଗୁଣରେ ଅଭିଗମ୍ୟ; ସେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ କଠୋର ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଙ୍ଗଳରେ ନିରତ। ତାଙ୍କ ସତ୍ୟବାଦୀ ପିତା କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହେବାପରେ, ସେ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀ କହିଲେ, ‘ମୁଁ କରିବି,’ ଏବଂ ବନବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ରାମ କଠୋର ନୁହଁନ୍ତି, ଅଜ୍ଞାନୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ନୁହଁନ୍ତି; ତୁମେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଶୁଣିଥିବା କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ରାମ ଧର୍ମର ଦେହ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ତୁମେ କିପରି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯିଏ ନିଜ ଆଲୋକରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ହରିବା ପରି ଅସମ୍ଭବ? ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ, ତାଙ୍କ ତୀର ଅଗ୍ନି ପରି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅସମ୍ଭବ, ତାଙ୍କୁ ଆସିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ତାଙ୍କ ଧନୁ ବିସ୍ତାରିତ, ମୁହଁ ଅଭ୍ରାନ୍ତ, ତୀର ଅଗ୍ନି ପରି, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ। ତୁମେ ରାମ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜ ଅନ୍ତ୍ୟ ଆଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶୀତାଙ୍କର ଆଲୋକ ଅପାର; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ଧନୁ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମାନ, ଚୌଡ଼ା ଛାତି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଜୀବନ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ମିଥିଲାର ପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା, କମଳା ଶୀତା, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ। ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ଏହି ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ଉଦ୍ୟମ କାହିଁକି? ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖିବା, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ତୁମର ଅନ୍ତ୍ୟ। ଯଦି ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜୀବନ, ସୁଖ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ରାଜ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ତୁମେ ବିଭୀଷଣ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଭଲ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଉତ୍ତମ, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଭଲ ଭାବେ ଭାବି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ରାଘବଙ୍କ ଶକ୍ତି ଜାଣି ଉପକୃତିକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ତଥାପି, ମୁଁ ଭାବୁଛି, କୋଶଳର ରାଜାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମିଳିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ଏବେ ଏହି ଉତ୍ତମ, ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଉଚିତ୍ ଉପଦେଶ ଆଉ ଏକଥର ଶୁଣ। ଏଠାରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଠତ୍ରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ମାରୀଚ କହିଲେ, “ଏକ ସମୟରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏ ଭୂମିରେ ଘୁମିବା, ହଜାର ଗଜର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ପାହାଡ଼ ପରି ଥିଲି। ବର୍ଷାଘନ ସମାନ କଳା, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁନା ଝୁମକା ପିନ୍ଧି, ଦୁନିଆକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା, ମୁଁ ମୁକୁଟ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁମିଥିଲି, ଋଷିମାନଙ୍କ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିଲି। ତେବେ, ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନୀ ବଡ଼ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୋ ଭୟରେ, ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ, ‘ମୋତେ ରାମ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ବଳିଦାନ ସମୟରେ।