ଜନସ୍ଥାନରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକାଉଁଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ସହିତ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଖରାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଥିବା ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ରାମ କିଛି କଠୋର କଥା କହିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ତୀରର ତୀବ୍ର ଚାଳରେ ଚଦ୍ଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ। ମାନବ ଯୋଦ୍ଧା ରାମଙ୍କ ତୀରର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଆଘାତରେ ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଲୁଟିଗଲେ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଦୂଷଣ ମଧ୍ୟ ନିହତ ହେଲେ। ତିନି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ତ୍ରିଶିରାସ୍ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ରାମ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ରୋଷିତ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାସିତ ହୋଇ, ରାମ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ସମାପ୍ତିକୁ ନିକଟ ଆସି, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ରହୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଶିବିର କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥିବା ରାମଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ଅଭିଯୋଗ ଲଗାଯାଉଛି—ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଅଧର୍ମିକ, କଠୋର, କ୍ରୂର, ମୂର୍ଖ, ଲୋଭୀ ଓ ଅସଂଯମୀ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି। ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, ଅଧର୍ମରେ ମନ ଲାଗିଛି, ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ହାନିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି; ଶତ୍ରୁ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ହିଂସା କରୁଛନ୍ତି। ଏଠି ରାକ୍ଷସ ରାବଣ କହୁଛନ୍ତି—ମୋ ଭଉଣୀଙ୍କ କାନ ଓ ନାକ କାଟି, ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ କରାଯାଇଛି; ଯନସ୍ଥାନରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରି କରିବି, ଯିଏ ଦେବୀମାନଙ୍କ କନ୍ୟା ସମାନ। ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଆଣିବି—ତୁମେ ମୋ ସହଯୋଗୀ ହେଉ; ତୁମେ ମୋ ସହ ରହିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ସଫଳ ହେବି। ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ସହଯୋଗୀ ହେଉ, କାରଣ ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ବଳ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଗର୍ବରେ ତୁମ ସମାନ କିଏ ନାହିଁ; ତୁମେ ବଡ଼ ବୀର, ମହାମାୟା ଓ ଚତୁର ଯୁଦ୍ଧନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ରାତିର ଭ୍ରମଣକାରୀ ମାରୀଚ, ମୋ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ସହଯୋଗୀ ଭାବେ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ କାହାକୁ କହୁଛି, ଶୁଣ। ତୁମେ ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣର ହରିଣ ଭାବେ, ଚାନ୍ଦିର ଚିହ୍ନ ଥିବା ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସାମ୍ନାରେ ସୀତାଙ୍କ ଆଗରେ ଘୁରିବ। ସୀତା ତୁମକୁ ଏହି ହରିଣ ରୂପରେ ଦେଖି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବେ। ତାପରେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ଖାଲି ହେଲେ, ମୁଁ ସହଜରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରି କରିବି, ଯେପରି ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଆଲୋକ କୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହେବେ, ମୁଁ ଆରାମରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇ, ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ମନ ତୃପ୍ତ କରିବି। ରାବଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ମାରୀଚଙ୍କ ମୁଁହ ଶୁଖିଗଲା, ଭୟରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କମ୍ପିତ ହେଲା। ତିନି ତାଙ୍କ ଶୁଖି ଠୋଠ ଚାଟିଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ମିଳିତ ରହିଲା, ମୃତବତ୍ ଭାବରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଭରିଗଲେ। ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣିଥିବା ମାରୀଚ, ମନେ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତି ନେଇ, ଜଙ୍ଗଲରେ ରାବଣଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—ଏହି କଥା ତୁମ ଓ ମୋ, ଦୁହେଁଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା। ଏଠି ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତ୍ତାଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାବିଦ୍ୱାନ୍ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ମାରୀଚ ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ରାବଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ସଦା ମିଠା କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ ତ ସହଜରେ ମିଳିଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅପ୍ରିୟ କିନ୍ତୁ ଉପକାରୀ କଥା କହିବା ଓ ଶୁଣିବା ଲୋକ ଦୁର୍ଲଭ। ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ଭଲରେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଯିଏ ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଚଳାଚଳରେ ଅପୂର୍ବ, ଅନନ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଯଦି ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ ନାହିଁ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ତୁମ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ତକରଣ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇନଥିଉ; ସୀତା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଜୀବନର ଅନ୍ତ ଆସିନଯାଉ। ଲଙ୍କାନଗର ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମ ଅସଂଯମୀ ଇଛାରେ ସହିତ ସହ ଧ୍ୱଂସ ହେଉନାହିଁ। ଏମିତି ରାଜା ଯିଏ ଇଛାରେ ଅନୁଗତ, ଦୁଷ୍ଟ ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ, ଖରାପ ଚରିତ୍ରର, ସେ ନିଜେ, ତାଙ୍କ ପରିବାର ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଥାଏ। ରାମ କେବେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା କେବେ ସୀମା ଲଂଘନ କରିନାହାନ୍ତି; ସେ ଲୋଭୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଖରାପ ଚରିତ୍ରର ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ ନୁହଁନ୍ତି। କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ ଧର୍ମର ଗୁଣରେ ଅଭାବ ନାହିଁ; ସେ କେବେ ଜନମାନଙ୍କୁ କଠୋର ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିବେଶିତ। ତାଙ୍କ ସତ୍ୟବାନ୍ ପିତା କୈକେୟୀଙ୍କ ଚାଳନାରେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ, ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ କହିଲେ—‘ମୁଁ କରିବି’—ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନିର୍ବାସନକୁ ଗଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଛା ଓ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାମ କଠୋର, ଅଜ୍ଞାନୀ, କିମ୍ବା ଅସଂଯମୀ ନୁହଁନ୍ତି; ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଶୁଣା କଥା କୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାମ ଧର୍ମର ଦୂତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଡ଼ିଗ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ତୁମେ କିପରି ଭାବିଛ, ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ସୁରକ୍ଷିତ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରି କରିପାରିବ? ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଚୁରି କରିବା ପ୍ରୟାସ ପରି ଏହା। ତୁମେ ରାମଙ୍କ ତୀର-ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯାହାର ଧନୁଷ ଅନ୍ତହୀନ ଇନ୍ଧନ ଭଳି, ତାଙ୍କ ତୀର ଅଗ୍ନି ସମାନ, ତାଙ୍କୁ ଆସନ୍ତିକୁ ହେବ ନାହିଁ। ଯିଏ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ମୁଁହ ତେଜସ୍ୱୀ, ତୀର ଅଗ୍ନି ସମାନ, ଅବିରତ, ଧନୁଷ-ତୀରରେ ଶସ୍ତ୍ରପାଣି, ଶତ୍ରୁ ସେନା ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି।