ରାତି ଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଳପତ୍ର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିବା କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, "ହେ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭିତ, ପ୍ରଭାତ ହେଉଛି, ଉଠ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମ ତୁମେ, ଦୈନିକ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ହେବ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଏହି ଉଦାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭାଇ ଉଠି ନହାଇଲେ, ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ପ୍ରଭାତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସରୟୂ ନଦୀର ଦିବ୍ୟ ତ୍ରିଧାରା ସଙ୍ଗମ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ମୁନିମାନେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ଦୁଇ ରଘୁନନ୍ଦନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ କାହାର? କିଏ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି? ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ୍ତ।" ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁସ୍କୁରାଇ କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଆଶ୍ରମ କାହାର ଥିଲା, ଶୁଣ। ଏଠାରେ କାମଦେବ, ଯାହାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଦେହଧାରୀ କାମ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ସିଏ ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦେଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବିବାହ ପରେ, ମାରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଯିବା ସମୟରେ, ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ କାମଦେବ ତାଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଶିବ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।" "ତାପରେ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୁଭ୍ନ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, କାମଦେବଙ୍କ ଦେହ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଶିବଙ୍କ ରୋଷରେ ସେଠାରେ କାମଦେବଙ୍କ ଦେହ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ସେ ଅଶରୀର ହୋଇପଡିଲେ। ସେଠାରୁ ସେ ଅନଙ୍ଗ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ପଡିଥିଲା, ତାହା ଅଙ୍ଗବିଷୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।" "ଏହି ଆଶ୍ରମ ସେହି କାମଦେବଙ୍କର ଏବଂ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପୁରାତନ ଶିଷ୍ୟମାନେ ବସନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପାପରହିତ। ଆଜି ଆମେ ଏଠାରେ ଦୁଇ ପବିତ୍ର ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ରାତି କାଟିବା। କାଲି ଆମେ ଏହି ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବା।" "ଆମେ ମନଃଶୁଦ୍ଧି ସହିତ ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା। ଏଠାରେ ଆମର ବାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ହେବ ଏବଂ ଆମେ ସୁଖରେ ରାତି କାଟିପାରିବା।" ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରପାଠ କରି, ହୋମ କରି, ଆଶ୍ରମ ଭିତରେ ବସିଥିଲେ। ତପସ୍ବୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଚିହ୍ନି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ। ତାପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଦର ସହ କର୍ମ କଲେ ଏବଂ ମିଷ୍ଟ କଥା କହି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ଏହିପରି ଉଚିତ ଭାବରେ ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା କଲେ। ଏହି କାମ ଆଶ୍ରମରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ରହିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମନୋହର କଥା କହି ମନୋରଞ୍ଜନ କଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ପ୍ରଭାତରେ, ଦୁଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭାଇ ସ୍ନାନ, ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଓ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ନଦୀ କୂଳକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀମାନେ ଏକ ଉତ୍ତମ ନୌକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ନୌକାରେ ବସନ୍ତୁ, ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତୁ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ଆଦର ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ସହିତ ଏହି ସାଗରକୁ ବହିଯାଉଥିବା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ମଧ୍ୟ ନଦୀରେ ଯିବା ସମୟରେ, ଜଳର ଅଶାନ୍ତ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାହାର କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ରାମ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ୍ଦ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଜଳର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କାହିଁକି?" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ଏକ ମହାସରୋବର ଥିଲା, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲା। ଏହାକୁ ମାନସ ସରୋବର କୁହାଯାଏ। ସେଠାରୁ ସରୟୂ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ଶବ୍ଦ ସରୟୂ ନଦୀର, ଯାହା ଜଳର ଚଞ୍ଚଳତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତୁମେ ଏହି ନଦୀକୁ ପ୍ରଣାମ କର।" ଦୁଇ ଭାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ, ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୁଇ ଭାଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଏକ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖି, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଏତେ ଭୟଙ୍କର କାହିଁକି? ଏଠାରେ କିଛି ଭୟଙ୍କର ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ, ଶିଂହ, ବାଘ, ସୂଅଁ, ହାତୀ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଅଛି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଏତେ ଭୟଙ୍କର କେମିତି ହେଲା?" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥନନ୍ଦନ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟର କାରଣ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଟି ଉନ୍ନତ ଦେଶ ଥିଲା...