ଏହି କଥା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଅଂଶରେ ଘଟିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଖରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଳିଥିବା ଚତୁର୍ଦ୍ଧଶ ହଜାର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ, ଶୂର ଓ ନିପୁଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନସ୍ଥାନରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ, ଆପଣାପଣି ଆଶ୍ରୟ କରି, ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ । ଖରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସେହି ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଥିବା ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ । କିନ୍ତୁ ରାମ ଏକ ମଧୁର କଥା ମଧ୍ୟ ନ କହି, ତାଙ୍କ ବାଣରେ ଧନୁ ଚାଳି, ସେହି ଚତୁର୍ଦ୍ଧଶ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କଲେ । ଏହି ମାନବ ଯୋଦ୍ଧା ରାମଙ୍କ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶୀ ବାଣରେ ଖର, ଦୂଷଣ, ଓ ତ୍ରିଶିରା ମଧ୍ୟ ବଧ ହେଲେ । ଏପରି ଭାବେ ଦଣ୍ଡକା ଅଞ୍ଚଳ ଭୟମୁକ୍ତ ହେଲା । ତଥାପି, ରାମ ତାଙ୍କ କ୍ରୁଧ୍ଧ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନିର୍ବାସିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଶେଷ ହେଉଛି ବୋଲି ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ରହୁଛନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଅଧର୍ମୀ, କଠୋର, ନିଷ୍ଠୁର, ମୂର୍ଖ, ଲୋଭୀ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବୋଲି ଅପମାନ କଲେ, କହିଲେ ଯେ ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ ଅଟୁଟ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତାନୁସାରେ ରାମ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅଧର୍ମରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ଜନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଅଭିଯୋଗ କଲେ ଯେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶତ୍ରୁତା ନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ରାମ ନିର୍ଦୟ ଭାବରେ ହିଂସା କରୁଛନ୍ତି । ତେବେ, ରାବଣ କହିଲେ, "ମୋ ଭଉଣୀଙ୍କ କାନ ଓ ନାକ କାଟି, ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ କରାଗଲା; ଏହି ଅପମାନ ପାଇଁ ମୁଁ ଜନସ୍ଥାନରୁ ଦେବକନ୍ୟା ସମ ଶୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବି । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିବଳେ ନେଇଯିବି—ତୁମେ ମୋ ସହଯୋଗୀ ହେଉ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁଁ ସଫଳ ହେବି ।" "ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସହୋଦରମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ସହଯୋଗୀ ହେଉ, କାରଣ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ଶକ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଗର୍ବରେ ତୁମ ସମ ଆଉ କେହି ନାହିଁ; ତୁମେ ବଡ଼ ବୀର, ମହାମାୟା ଓ ଚତୁର ଯୁଦ୍ଧନୀତିରେ ଦକ୍ଷ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ମୋ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ମୋ ସହଯୋଗୀ ହୋଇ, କଣ କରିବା ଉଚିତ ଶୁଣ ।" "ତୁମେ ସୁନାର ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଚାନ୍ଦିର ଚିହ୍ନ ଥିବା ଶରୀର ସହ, ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଆଗରେ ଶୀତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଘୁରିବା; ଶୀତା ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତୁମକୁ ଧରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିବେ । ତେବେ ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଆଶ୍ରମ ଶୂନ୍ୟ ହେଲେ, ମୁଁ ସହଜରେ ଶୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବି, ଯେପରି ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଭା ନେଇଯାଏ । ପରେ ଯେତେବେଳେ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପହୃତ ହେବାରେ ବିଷାଦିତ ହେବେ, ମୁଁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ବିନାସ କରିବି, ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ହୃଦୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ।" ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୋଜନା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ମାରୀଚଙ୍କ ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ ହେଲା, ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିତ ହେଲା । ସେ ତାଙ୍କ ଶୁଷ୍କ ଓଠ ଚାଟି, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭୟରେ ନିର୍ବିକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାବଣଙ୍କୁ ତକୁଡ଼ିଲେ । ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିର ସ୍୵ାନୁଭବୀ ମାରୀଚ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି ରାବଣଙ୍କୁ ଉପକାରକ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ । ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସୂନ୍ଦର ଷତ୍ତ୍ରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମାରୀଚ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ରାଜା, ସଦା ମଧୁର କଥା କହିବା ଲୋକ ଅନେକ ମିଳିଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅମଧୁର କିନ୍ତୁ ଉପକାରକ କଥା କହିବା ଓ ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ।" "ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମକୁ ବୁଝିନାହ; ସେ ଅନିର୍ବଚନୀୟ ଚରିତ୍ର, ଚଞ୍ଚଳ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମ । ଦୟା କରି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିରାପଦ ରହୁନ୍ତୁ; ଯଦି ରାମ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଇଯିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ । ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶୀତା ତୁମ ଅନ୍ତକାରଣ ହେବେନି; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଅପଦ୍ରବ୍ଧ ହେବ ନାହିଁ ।" "ଲଙ୍କା ନଗର ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇଚ୍ଛାରେ ନଶ୍ଟ ହେଇନପଡ଼ନ୍ତୁ । ଏପରି ରାଜା, ଯିଏ କାମବଶ, ଦୁର୍ଚ୍ଚରିତ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସଳାହକୁ ଶୁଣି, ସେ ନିଜେ, ତାଙ୍କ ପରିବାର ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ ।" "ରାମଙ୍କୁ ପିତା ତ୍ୟାଗ କରିନଥିଲେ, ସେ କେବେ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିନଥିଲେ; ସେ ଲୋଭୀ, ଦୁର୍ଚ୍ଚରିତ୍ର, କିମ୍ବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ ନୁହେଁ । କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ ଧର୍ମର ଗୁଣରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ; ସେ କେବେ ଜନଙ୍କୁ କଠୋର ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଛନ୍ତି ।" "ସତ୍ୟବାନ୍ ପିତାକୁ କୈକେୟୀ ଠକାଇଥିବା ଦେଖି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ କହିଥିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି କଥା ମାନିବି,' ଏବଂ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ । କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ ।" "ରାମ କେବେ କଠୋର, ମୂର୍ଖ କିମ୍ବା ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ନୁହେଁ; ତୁମେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅପରିଚିତ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ରାମ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ଉତ୍ତମ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଅଟୁଟ; ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା ।" "ତୁମେ କିପରି ଶୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯିଏ ନିଜ ତେଜରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଯେପରି କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଛିନିପାରିବ ନାହିଁ? ତୁମେ ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶୀ ରାମ-ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯାହାର ବାଣ ଅଗ୍ନିପରି, ଅଶେଷ ଇନ୍ଧନ ସହିତ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ।" "ସେ ଯେଉଁଠାରେ ଧନୁ ଚାଲି, ମୁଁହ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ବାଣ ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶୀ, ଅଦମ୍ୟ, ଧନୁର୍ବାଣ ଧାରଣ କରି, ଶତ୍ରୁସେନା ନାଶକ । ତୁମେ ରାମ ପାଇଁ ଏଠି ନିଜ ଅନ୍ତ ଆଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି ।" "ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶୀତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଥିବା ଯେଉଁ ରାମଙ୍କ ତେଜ ଅପାର, ତାଙ୍କ ଧନୁରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିବା ଶୀତାକୁ ତୁମେ ନେଇପାରିବ ନାହିଁ ।