ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ କ୍ଷୁଭିତ କରୁଛନ୍ତି। ସେଠି ଖରାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଳିଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ, ଶୂର, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ରହୁଛନ୍ତି। ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଆପଣାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଖରାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଯେଉଁ ରାମ ଏହି ସମୟରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାମ କେବେ ଏକଟି କଠୋର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିନଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଧନୁ ଉପରେ ଅଗ୍ନିବାଣ ଚଢାଇ, ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିଦେଲେ। ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକ ମାନବ ଯୋଧା ରାମଙ୍କ ଅଗ୍ନିବାଣରେ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ହେଲେ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଦୂଷଣା ମଧ୍ୟ ପତିତ ହେଲେ। ତିନିଶିରାକୁ ମଧ୍ୟ ମାରି, ରାମ ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ; ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇ, ରାମ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ଅଂଶରେ ଜନସ୍ଥାନରେ ଜନନୀ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ରାମ, ଏହି ଦଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ; ଅଧର୍ମିକ, କଠୋର, କ୍ରୂର, ମୂର୍ଖ, ଲୋଭୀ, ନିୟମର ଅଭାବି। ସେ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଅଧର୍ମକୁ ଲାଗିଛି, ଜନମାନଙ୍କ ହାନିରେ ଆନନ୍ଦିତ, କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ହିଂସା ଚାଲାଇଛନ୍ତି। ମୋ ଭଉଣୀଙ୍କ କାନ ଓ ନାକ କାଟି ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ କରାଯାଇଛି; ମୁଁ ଜନସ୍ଥାନରୁ ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରି କରିବି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଆଣିବି—ତୁମେ ମୋ ସାଥୀ ହେବା; ତୁମେ ମୋ ସହିତ ରହିବାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳ ହେବି। ଯଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଆସିବେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଭୟ କରୁନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ସାଥୀ ହେବା, କାରଣ ତୁମେ ଏହି କାମରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାକ୍ଷସ। ଯୁଦ୍ଧ, ଶକ୍ତି, ଗର୍ବରେ କେହି ତୁମ ସମାନ ନାହିଁ; ତୁମେ ମହାବୀର, ବିଶିଷ୍ଟ ମାୟା ଓ ରଣନୀତିରେ ଦକ୍ଷ। ଏହି କାମ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ରାତିର ଆସ୍ତିର, ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ ମୋ ସାଥୀ ଭାବେ କିପରି କାମ କରିବା ଶୁଣ। ତୁମେ ସୁନା ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଚାନ୍ଦି ଚିହ୍ନ ଲାଗି, ରାମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘୁଡ଼ିବା। ସୀତା ଏହି ମୃଗ ରୂପରେ ତୁମକୁ ଦେଖି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତୁମକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ବିନୟ କରିବେ। ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିବେ ଓ ସ୍ଥାନ ଶୂନ୍ୟ ହେବ, ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଆସାନିରେ ଚୁରି କରିବି, ଯେପରି ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ କୁ ଚୁରି କରେ। ପରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଜନନୀ ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣରେ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆସାନିରେ ମାରିଦେବି, ମୋ କାମ ସଫଳ ହେବ ଓ ମୋ ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ରାବଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ମାରୀଚଙ୍କ ମୁଁ ଶୁଷ୍କ ହେଇଗଲା, ଭୟରେ ତିନି ଭରିଗଲେ। ସେ ନିଜ ଶୁଷ୍କ ଅଠା କୁ ଚାଟି, ମୃତ ମାନ୍ୟ ଭଳି ଅପରିବଳିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ। ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିବା ମାରୀଚ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ନିଜ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରି, ରାବଣଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ସତ୍ୟ ଓ ଉପକାରୀ କଥା କହିଲେ। ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଲ୍ମିକି ରାମାୟଣର ସତ୍ତରସ୍ତ କାଣ୍ଡ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଚତୁର୍ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମାରୀଚ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ମିଠା କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସହଜରେ ମିଳିଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ କଠୋର କିନ୍ତୁ ଭଲ କଥା କହନ୍ତି ଓ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ।" "ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ବୁଝୁନାହିଁ, ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ଚଞ୍ଚଳ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ। ରାକ୍ଷସମାନେ ସୁସ୍ଥ ରହୁନ୍ତୁ; ରାମ ଯଦି କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ସେ ଜଗତ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ କରିନପାରନ୍ତୁ। ଜନକନନୀ ସୀତା ତୁମ ଅନ୍ତର ଲାଗି ଉପସ୍ଥିତ ହେବେନାହିଁ; ସୀତା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିପାରେ। ଲଙ୍କା ନଗର ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ତୁମେ ଅନିୟମିତ ଇଚ୍ଛାରେ ଲିନ ହେଇ, ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରନ୍ତୁ।" "ଏକ ରାଜା, ଯେଉଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଖରା ଚରିତ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କ ନିକଟରେ, ଅନ୍ୟାୟ ବିଚାରରେ, ସେ ନିଜ, ନିଜ ଜନ, ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାଏ।" "ରାମ କେବେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇନଥିଲେ, କେବେ ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନଥିଲେ; ସେ ଲୋଭୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଖରା ଚରିତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ ନୁହଁନ୍ତି। କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ରାମ ଧର୍ମର ଗୁଣରେ ଅଭିନ୍ନ; ସେ କେବେ ଜନମାନଙ୍କୁ କଠୋର ନୁହଁନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର କ୍ଷେମରେ ଲିନ।" "ତାଙ୍କ ସତ୍ୟପରାୟଣ ପିତା କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯିବାକୁ ଦେଖି, ଏହି ଧର୍ମିକ ରାମ କହିଲେ—'ମୁଁ କରିବି', ଏବଂ ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲକୁ ନିବାସ କଲେ। କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ଦଶରଥ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ, ସେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।" "ରାମ କଠୋର ନୁହଁନ୍ତି, ମୂର୍ଖ ନୁହଁନ୍ତି, ନିୟମ ନୁହଁନ୍ତି; ତୁମେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଶୁଣିବା କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ। ରାମ ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସତ୍ୟ ଓ ଶୂରତାରେ ଅଟୁଟ; ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରାଜା, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ।" "ତୁମେ କିପରି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଚୁରି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ସେ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଯେପରି ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଚୁରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ।" "ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ବାଣ ଅଗ୍ନି, ଧାନ୍ୟ ଅକଟ, ଯେଉଁଠାରେ କେହି ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେନାହିଁ।" "ସେ, ଯେଉଁ ଧନୁ ଉପରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଦୀପ୍ତ, ଅଗ୍ନିବାଣରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଧନୁ ଓ ବାଣରେ ସଜ୍ଜ, ଦୁଷ୍ଟ ଦଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ।