ପୁଣି ଏକ ଶୁଭ ସନ୍ଧ୍ୟା, ସହସ୍ର କିରଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ଯେପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ ଥାଏ, ସେପରି ଅପୂର୍ବ ଭାବରେ ଆକାଶରେ ଚମକୁଥିଲା। କୁଶିକ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାରସ୍ଥାନ କରି, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତିନିଜଣ ଶ୍ରୀ ସରୟୂ ତୀରେ ଏହି ରାତିଟିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ସଉଖ୍ୟରେ କାଟିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ତ୍ରଣ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ କୁଶିକପୁତ୍ରଙ୍କ ସ୍ନେହମୟ କଥାରେ ସେମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଅନୁଭବ କରିଲେ, ଏହି ରାତି ମାନେ ନିଜେ ଆନନ୍ଦର ଅବତାର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବାଲ କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଯେତେବେଳେ ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କୁଶ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଶୁଇଥିବା କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କଲେ— "ହେ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଅଟୁଟ କୃତ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ପ୍ରଭାତ ହେଉଛି, ଉଠ, ପୁରୁଷଶାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦୈନିକ ଦିବ୍ୟ କର୍ମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।" ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଉପକାରୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଇ ଶୂରବୀର ପ୍ରିନ୍ସ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ସ୍ନାନ କଲେ, ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେଲେ ଓ ପରମ ପବିତ୍ର ପାଠ କଲେ। ପ୍ରଭାତ କୃତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆନନ୍ଦ ଭରିତ ମନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ, ସରୟୂ ନଦୀର ତିରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ତ୍ରିସ୍ରୋତା ସଙ୍ଗମ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନଧରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ପବିତ୍ର ମନ୍ଦ ମୁନିମାନେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇ ଭାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ହେ ମହାତ୍ମନ୍, ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ କାହାର? କିଏ ଏଠି ବସନ୍ତି? ଆମ ମନରେ ବିଶେଷ ଉତ୍ସୁକତା ଜନ୍ମିଛି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।" ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧୁର ହାସି ହସି କହିଲେ, "ରାମ, ଶୁଣ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଆଶ୍ରମ କାହାର ଥିଲା। ଏଠି କାମଦେବ, ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମନ୍ମଥ ବୋଲନ୍ତି, ଏଠି ଶିବଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦେଖିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବିବାହ ପରେ, ମାରୁତମଣ୍ଡଳ ସହିତ ଯିବାବେଳେ, ଏହି କାମଦେବ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତେବେ ମହାତ୍ମା ଶିବ ତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି ଶାପ ଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଗଳିଗଲା। ଏହିଠାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ଶିବଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଭସ୍ମ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଦେହହୀନ ହେଲେ— ତାହାପରେ ସେ 'ଅନଙ୍ଗ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ ପତନ ସ୍ଥାନ 'ଅଙ୍ଗବିଷୟ' ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଆଶ୍ରମ ତାଙ୍କର, ଏଠି ତାଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ନିର୍ମଳ। ଏଠି କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।" "ରାମ, ଆଜି ରାତି ଏଠି ଦୁଇ ପବିତ୍ର ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ କାଟିବାକୁ ଦିଅ, କାଲି ଆମେ ପାର ହେବା। ଚିତ୍ତ ଶୁଭ୍ର କରି ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା, ଏଠି ରହିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ହେବ ଓ ଆମେ ସୁଖରେ ରାତି କାଟିବା।" ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ସ୍ତୋତ୍ରପାଠ କରି, ହୂତାହୁତି ଦେଇ, ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିଲେ। ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପଦ୍ୟପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅତିଥି ସତ୍କାର କଲେ। ପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସହିତ ଅତିଥିସତ୍କାର ଦେଖାଇ, ମଧୁର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ସେମାନେ ନିୟମିତ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଧନ କରି, ସ୍ଥାନୀୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ଏବଂ ଶିଳାନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ସହିତ ଏହି କ୍ରିୟା କଲେ। କାମ ଆଶ୍ରମରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ, କୌଶିକମୁନି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ତପସ୍ବୀମାନେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହି ମନ ରଞ୍ଜିତ କଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଶୁଭ ପ୍ରଭାତରେ, ଦୁଇ ଶତ୍ରୁନାଶକ ଭାଇ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ କୃତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ନଦୀତୀରକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀମାନେ ଏକ ଉତ୍ତମ ନୌକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଚଢ଼ନ୍ତୁ, ଦୁଇ ପ୍ରିନ୍ସ ସାଥିରେ, ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତୁ, ସମୟର ବିଳମ୍ବ ହେଉ ନାହିଁ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ସମ୍ମତି ଦେଇ, ତପସ୍ବୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରି, ଦୁଇ ପ୍ରିନ୍ସ ସହିତ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ନୌକା ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲା, ଜଳ ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ରାମ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ, ଏହି ଶବ୍ଦର କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ହେ ମୁନି, ଏହି ଜଳ ଭାଙ୍ଗି ଯାଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କ'ଣ?" ରାମଙ୍କ ଉତ୍ସୁକ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ— "ହେ ରାମ, କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ଏକ ପରମ ମନସ୍ସରୋବର ହେଉଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି। ସେଠାରୁ ଏହି ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଅୟୋଧ୍ୟା ନିକଟକୁ ଆସିଛି। ସରୟୂ ନଦୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ୍ସରୋବରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାଙ୍କର ଏହି ଅପୂର୍ବ ଶବ୍ଦ ଜହ୍ନବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥାଏ। ଏହି ଜଳ ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଶବ୍ଦ, ରାମ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର।" ଦୁଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାଇ ନଦୀକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୁଇଜଣ ଶୀଘ୍ର ଚାଲି, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ ରାମ, ଏହି ଭୟଜନକ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ହେ ମୁନି, ଏହି ଅରଣ୍ୟ କେତେ ଭୟଙ୍କର! କିଛି ଅଜଣା ପୋକାମାକଡ଼ା ଓ ଭୟଙ୍କର ପଶୁପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଛନ୍ତି।" ଏହିପରି ଧ୍ୱନି ଓ ଅନୁଭୂତି ସହିତ, ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଯାତ୍ରା ଆଗକୁ ଚାଲି ଚାଲି ଚାଲିଥିଲା।