ରାମଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତ, ଯେଉଁ ହସ୍ତ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସମାନ, ସେ ଅପରାଜେୟ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅବିଜିତ, ବୀର ଏବଂ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ। ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସୀତା, ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା, ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା, ସଦା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗିଣୀ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର କୁଶଳରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ସୀତା ରୂପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର, ସୁନ୍ଦର କେଶ, ସୁନ୍ଦର ନାସିକା, ଶ୍ରୀମତୀ ଆକୃତି ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳି। ସେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ଦେବୀ ପରି ଅଥବା ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ। ସୀତାଙ୍କ ଦେହ ତାମ୍ରକାନ୍ତି ପରି ଚମକୁଛି, ରକ୍ତ ନଖ, ସୁକୁମାର କଟି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆକୃତି ଓ ବିଦେହନନ୍ଦନୀ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ରୂପବତୀ ନାରୀ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ—ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଯକ୍ଷୀ, ନ କିନ୍ନରୀ। ଯାହାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତା, ଯାହାଙ୍କୁ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁଖୀ ହେବେ। ସୀତା ଗୁଣବତୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅପରିମିତ ମାଳିକା। ସେ ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱାମୀ ହେବେ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ଏହି ସୁନ୍ଦର କଟି ଓ ଉନ୍ନତ ସ୍ଥନ, ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା ସୀତାଙ୍କୁ ତୁମ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଆଣିଦେବି। ମୋତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୂର ଭାବେ ବିକୃତ କରାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ବିଦେହନନ୍ଦନୀ ସୀତାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ ଦେଖି, ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷା କର, କାମଦେବଙ୍କ ଶର ତୁମେ ଅନୁଭବିବ। ଏଠାରେ ତୁମ ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ ଉଠାଅ, ବିଜୟ ଲାଗି। ଯଦି ମୋ କଥା ତୁମକୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ, ହେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣ, ତେବେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ ମୋ ପରାମର୍ଶ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ସୀତାଙ୍କ ଦୂର୍ବଳତା ବୁଝିବା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଆକୃତିର ଅପୂର୍ବା, ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଜନସ୍ଥାନରେ ନିଶାଚରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କ ସିଧା ଶର ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଖର ଓ ଦୂଷଣଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଏବେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି, ଯାହା ରାବଣଙ୍କ ଦେହରେ କଣ୍ଟକ ଉଠାଇଦେଲା, ସେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କଲେ, ସବୁ ଦିଗ ବୁଝି, କ୍ରମେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ଶକ୍ତି ଦୂର୍ବଳତା, ଦୋଷ ଗୁଣ ବିଚାର କରି, ନିଶ୍ଚିତ କରିଲେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଦୃଢ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ, ଚମତ୍କାର ରଥଶାଳାକୁ ଗଲେ। ରଥଶାଳାରେ ଗିଆ, ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ତାଙ୍କ ରଥିକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—''ରଥ ଯୋତିଦିଅ।'' ଏପରି ଆଦେଶ ମିଳି, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଚାଳକ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଯୋତିଦେଲେ। ସେଉଁଠି ରାବଣ ଉପରେ ଚଢିବା ସହିତ, ଯେଉଁ ରଥ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚାଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଭୂତମୁଖ ଘୋଡ଼ାଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ବିଜୁଳି ଚମକୁଥିବା ମେଘ ପରି, ରାକ୍ଷସମହାରାଜ ରାବଣ ଗର୍ଜନ କରି, ନଦୀ ଓ ଉଦ୍ୟାନପତିଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଧଳା ଚାମର ଓ ଛତ୍ର ନିମିତ୍ତେ, ମଣିର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାପିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ଅଭୂଷିତ। ଦଶମୁଖ, ବିଶି ହସ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଋଷିଘାତକ, ଦଶ ଶିଖରାଳ ପର୍ବତ ପରି। ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାଳିତ ରଥରେ ବସି, ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ମେଘ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ସେ ପର୍ବତ, ସମୁଦ୍ର, କୂଳ ଦେଶ ଦେଖି, ହଜାର ହଜାର ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳରେ ଢାକା ଗଛ ଦେଖିଲେ। ଚାରିପଟେ ଶିତଳ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମସର, ବିଶାଳ ଆସନ ଓ ବେଦୀ ସହିତ ମୁନିଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ। କଦଳୀ ଉଦ୍ୟାନ, ନାରିକେଳ ଗଛ, ଶାଲ, ତାଳ, ତମାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସଂଯମୀ ମହାମୁନିମାନେ, ହଜାର ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଦେଖିଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଆଜ, ବୈଖାନସ, ମାଷ, ବାଳଖିଲ୍ୟ, ମରୀଚିପ ଦେଖିଲେ। ଦେବାଙ୍ଗନା ଅପ୍ସରାମାନେ, ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଚତୁର ଚେଷ୍ଟାରେ ନିପୁଣ, ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ଦେବୀମାନେ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଯେଉଁଠି ଅମୃତ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛନ୍ତି। ହଂସ, କୋଉ, ଜଳପକ୍ଷୀ, ସାରସ ଓ ଶୁଭ୍ର ବୈଦୂର୍ୟ ପାଥରର ଚମକ, ସମୁଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କାନ୍ତି ଦେଖିଲେ। ଚାରିପଟେ ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଗୀତର ଧ୍ୱନି ରହିଥିବା ଏକ ବିଶାଳ ଧଳା ଦେବଭବନ ଦେଖିଲେ। କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣ ଏଠି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳିବା, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଜିତିବା ଦେଖିଲେ। ସେ ସହସ୍ର ସନ୍ଧାନ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ତିଆରି କରୁଥିବା ଚନ୍ଦନବନ ଦେଖିଲେ। ଉତ୍ତମ ଅଗରୁ, ତକ୍କୋଳ, ଜାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫଳଦାୟୀ ସୁଗନ୍ଧିତ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବନ ଦେଖିଲେ। ତମାଳ ଫୁଲ, ମରିଚ ଝାଡ଼ ଓ ନଦୀ କୂଳରେ ଶୁଖାଯାଉଥିବା ମୁକ୍ତା ଦେଖିଲେ। ଉତ୍ତମ ପାହାଡ଼, ପଦ୍ମରାଗ ରାଶି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୌପ୍ୟ ଶିଖର ଦେଖିଲେ। ଚମତ୍କାର ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଝରଣା, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମି, ଅପୂର୍ବା ରୂପବତୀ ନାରୀମାନେ ଥିବା ଦେଶ ଦେଖିଲେ। ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଭରିଥିବା ସହର ଦେଖି, ସେ ସେଇ ଭୂମିକୁ ଚାରିପଟେ ସମତଳ, ହରିତ ଓ ସୁମଧୁର ପବନରେ ସେଉଁଠି ଅନୁଭବ କଲେ।