ଏହିପରି ଶୁରୁହେଲା ରାମଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପର ବର୍ଣ୍ନନା—ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ବିସ୍ତୃତ ଦୃଷ୍ଟି, ଚର୍ମ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, କାମଦେବ ସମାନ ରୂପବାନ୍, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବନ୍ଦ ତଣା ଭଳି ଧନୁଷ ତଣିଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଙ୍କଣ ଧାରିଥିବା ରାମ। ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ବାଣ ବାଣ୍ଧି, ବିପଦ୍ଦାୟକ ସର୍ପ ସମାନ ତୀବ୍ର ତୀର ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅସୀମ ଥିଲା। ଯଦିଓ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ ତଣିବା ଦେଖିନଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ବିପୁଳ ବାଣ ବୃଷ୍ଟିରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲି। ଏହା ଭଳି ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶସ୍ୟକୁ ଓଳାଘୁଣିରେ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି, ସେପରି ରାମ ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ, ଏକମାତ୍ର ପଦାତି ହୋଇ, ଖର ଓ ଦୂଷଣ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ତା’ପରେ ସେ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନିରାପଦ କଲେ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଏବେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇଗଲା। ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଦୟାରେ, ଯିଏ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିଥିବା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ମହିଳା ଜାଣି ହତ୍ୟା କରିଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହିଠାରୁ ପଳାଇପାରିଲି। ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପରାକ୍ରମ ଓ ଧର୍ମରେ ସମ, ଅତି ଭକ୍ତ ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ୍—ତାଙ୍କ ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ଅତି ଉତ୍ସାହୀ, ଅଜୟ, ଜୟୀ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ସେ ରାମଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଛାଡ଼ି ବାହାର ଜୀବନ। ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ବିସ୍ତୃତ ନୟନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୁହଁ ଥିବା, ସେ ସଦା ପତିପରାୟଣ, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ସେ ଚମତ୍କାର କେଶ, ସୁନ୍ଦର ନାକ, ଶୋଭାମୟ ଆକୃତି ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ; ସେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରୀ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେ ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ରକ୍ତ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଖ, ସ୍ଲିମ୍ କମର ଓ ଉତ୍ତମ ଆକୃତି ଥିବା ବିଦେହା ନନ୍ଦିନୀ ସୀତା। ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ କେବେ ଏପରି ସୁନ୍ଦରୀ ଦେଖିନଥିଲି—ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଯକ୍ଷୀ, ନ କିନ୍ନରୀ। ଯାହାର ଜୀବନସଂଗିନୀ ସୀତା, ଯାହାକୁ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁଖୀ ହେବେ। ସେ ଧର୍ମିକ, ଶୋଭାମୟ ଆକୃତି, ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପତ୍ନୀ ହେବେ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି। ମୁଁ ଏହି ଚୌଡ଼ କଟି, ଉଚ୍ଚ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ, ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ ଥିବା ସୀତାକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଆଣିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି। ମୋତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା କ୍ରୁର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ବିକୃତ କରାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ବିଦେହାନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି—ଯାହାର ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ—ତୁମେ ଯଦି ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏଠି ତୁମ ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ ଉଠାଅ, ଜୟ ପାଇବାକୁ। ମୋ କଥା ଯଦି ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ହେ ରାକ୍ଷସନାୟକ, ମୋ ପରାମର୍ଶ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କର। ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝିବା ଦରକାର, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ପାଦନ କର, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ନିର୍ମଳ ରୂପ ଥିବା ସୀତା ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେବା ଉଚିତ। ଜନସ୍ଥାନରେ ରାମଙ୍କ ସିଧା ବାଣରେ ରାତିବାସୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିହତ ହେବା ଏବଂ ଖର-ଦୂଷଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଏବେ ତୁମେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କର। ଏଠାରେ ପଞ୍ଚତିରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଭୟାନକ କଥା ଶୁଣି, ଯାହାରେ ତାଙ୍କର ଲୋମ ଖଡ଼ା ହେଉଥିଲା, ରାବଣ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ, ଘଟଣା ବୁଝିଲେ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ତଥ୍ୟ ଜଣାଇ, ଶକ୍ତି ଦୁର୍ବଳତା, ଦୋଷ ଗୁଣ ବିଚାର କଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ଦରକାର ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଚମତ୍କାର ରଥଶାଳାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଗୁପ୍ତ ରହି, ରଥଚାଳକକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—"ରଥ ଯୋଡ଼।" ତାହା ପରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ତୀବ୍ର ରଥଚାଳକ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ରଥ ତୁରନ୍ତ ଯୋଡ଼ିଦେଲେ। ରବଣ ଏହି ଇଚ୍ଛାମୟ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଭୂଷିତ, ଭୂତମୁଖ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିଥିବା ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଜନ ମେଘ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା; ଯଶସ୍ୱୀ ରାକ୍ଷସନାୟକ, କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ, ନଦୀ ଓ ବନର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଧଳା ଚାମର ଓ ଛତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, ଚିକ୍କଣ ମଣିର ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଧାରିଥିବା; ଦଶମୁଖୀ, ବିଶିଷ୍ଟ ଦୁଇଶି ହାତ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଋଷିମାନେଙ୍କ ହନ୍ତା, ଦଶ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଇଚ୍ଛାମୟ ରଥରେ ବସି, ରାକ୍ଷସନାୟକ ମେଘ ଭଳି ଆକାଶରେ ବିଜୁଳି ଚମକୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ତୀର ଦେଶ ଦେଖୁଥିଲେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ହଜାର ହଜାର ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳରେ ଢାକିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ। ଶୀତଳ ଓ ଶୁଭ ଜଳର ଅନେକ ପଦ୍ମସର ଏବଂ ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞବେଦୀ ସହିତ ଆଶ୍ରମ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। କଦଳୀ ଅଟା, ନଡ଼ିଆ, ସାଳ, ତାଳ, ତମାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ହୋଇଥିବା ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଅତିମୂଳ କ୍ଷୁଦ୍ରାହାରୀ ମହାଋଷିମାନେ, ହଜାର ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଏଠାରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। କାମ ଜିତିଥିବା ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ, ଆଜ, ବୈଖାନସ, ମାଷ, ବାଳଖିଲ୍ୟ, ମରୀଚିପା ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଅନେକ ଅପ୍ସରା, ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦେବସମାନ ରୂପବତୀ, କଳା କୌଶଳ ଓ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ଦେବୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅମୃତ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ରାବଣ ପହଞ୍ଚିଲେ।