ଏହି ଘଟଣା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଘଟିଥିଲା, ଯେଉଁଠି ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାବଣ ଶୂର୍ପଣଖାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ରାମା କେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏତେ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ? ଖର, ତ୍ରିଶିରାସ୍ ଓ ଦୂଷଣା କେମିତି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ?” ରାବଣ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ତୁମେ କିଏ ଦ୍ୱାରା ବିକୃତ ହେଲା? ସତ୍ୟ କହ, ମଧୁର ଅଙ୍ଗବତୀ!” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଶୂର୍ପଣଖା ରାଗରେ ଭରିଯାଇ ରାମଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଲେ। ଶୂର୍ପଣଖା କହିଲେ: “ରାମା ଦୀର୍ଘବାହୁ, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ, ଚମ୍ଦନ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମା ଅତି ସୁନ୍ଦର, କାମଦେବ ଭଳି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁ ଏପରି ତଣ୍ଡା ରଖିଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣ ମୃତ୍ୟୁ ସର୍ପ ଭଳି ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଲାଗିଯାଏ, ତିନି ଅଶ୍ରାନ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଦୟାରହିତ ଭାବରେ ଦେଉଛନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଧନୁ ତଣ୍ଡା କରିବା ଦେଖିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଆଗ୍ରହରେ ବାଣ ଝଡରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦେଖିଛି। ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫସଲକୁ ଓଳା ଝଡରେ ନଷ୍ଟ କରେ, ଏପରି ରାମା ଚଉଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ଏକ ପାଦି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଧିକ ସମୟରେ ଏକା ରାମା ପଦାତି ଭାବରେ ଖର, ଦୂଷଣା ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ହତ୍ୟା କଲେ। ସେ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନିରାପଦ କଲେ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଏବେ ନିରାପଦ। ମୁଁ ଏକା ରାମଙ୍କ ଦୟାରେ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି; ସେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଜନାନୀକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୂର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଭାଇ ପ୍ରତି ଅତି ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପାର। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ଅଗ୍ରେଜ, ଅଜୟ, ବିଜୟୀ, ଶୂର, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାମଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଭଳି, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଭାଗ ଭଳି। ରାମଙ୍କ ଜନା, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖୀ, ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଆନନ୍ଦ ରଖିଥିବା। ସିତା ଚମ୍ଦ୍ରକେଶୀ, ସୁନ୍ଦର ନାକ, ଶ୍ରୀମତୀ ଆକୃତିର ମାଳିନା, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବୀ ଭଳି କିମ୍ବା ଶ୍ରୀ ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦେହ ମାନିକ୍ୟ ଭଳି ଅପ୍ରତିମ, ଲାଲ ନଖ, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ, ଭୂକ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଗତ, ମିଥିଳା ରାଜାଙ୍କ ଜନା ସିତା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ସୁନ୍ଦରୀ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ—ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଯକ୍ଷୀ, ନ କିନ୍ନରୀ। ଯେଉଁ ରାମଙ୍କ ଜନା ସିତା, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ସୁଖୀ ହେବେ। ସିତା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତି, ଭୂମିରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ; ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ପତି ଭାବରେ ପାଇଲେ ଅତି ଉତ୍ତମ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି—ଏହି ବିସ୍ତୃତ କଟି, ଉଚ୍ଚ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବକ୍ଷ, ସୁନ୍ଦର ମୁଖବତୀ ସିତାକୁ ତୁମ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଆଣିଦେବି। ମୋ ଅଙ୍ଗ ଦୁଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିକୃତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ଏବେ, ମୁଁ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯାହାର ମୁଖ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି— ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଚାହିଲେ, କାମର ବାଣରେ ବନ୍ଧିଯିବା; ଦୂତିବେଗରେ ତୁମ ଦକ୍ଷିଣ ପା ଉଠା, ବିଜୟ ପାଇଁ। ମୋ ଉପଦେଶ ଯଦି ତୁମେ ଚାହିଲେ, ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉ, ରାବଣ! ତାଙ୍କର ଦୃବଳତା ବୁଝ, ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ନିର୍ମଳ ଆକୃତି ସିତା ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେଉ, ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଜନସ୍ଥାନରେ ରାତ୍ରିବାସୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମାଙ୍କ ସଂଘ ଧନୁର୍ବାଣରେ ନିପାତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଖର ଦୂଷଣା ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଛ, ଏବେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କର। ଏପରି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ରାବଣଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଶରୀରରେ କୁଣ୍ଡଳି ଦେଇ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଭାବ ଆସିଲା। ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ, ଘଟଣା ନିଜେ ବୁଝିଲେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦୃବଳତା ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ଏହା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ହୋଇଗଲା; ସେ ଉତ୍ତମ ରଥଶାଳାକୁ ଗଲେ। ରଥଶାଳାରେ ଗଲାପରେ, ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚୁପଚାପ ରଥବାହକକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: “ରଥ ଯୋଗାଉ।” ରଥବାହକ ଦ୍ରୁତ ଓ ଦକ୍ଷ ଭାବରେ ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଉତ୍ତମ ରଥ ଯୋଗାଇଦେଲେ। ରାବଣ ସେହି ରଥରେ ବସିଲେ—ଏହି ରଥ ଚାହିଲେ ଯେଉଁଠି ଯାଏ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଭଳି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ରାବଣ ମହାଗର୍ଜନ କରି, କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ ଭାବରେ, ନଦୀ ଓ ଉଦ୍ୟାନପତିଙ୍କ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ଧଳା ଚାମର ଓ ଛତା ସହିତ, ଶୁଧ୍ଧ ବେରିଲ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ତାପିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ। ଦଶମୁଖ, ବିଶିଁ ହାତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତି, ଦେବମାନେଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଋଷିମାନେଙ୍କ ହନ୍ତା, ଦଶ ଚୂଡ଼ା ଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି। ସେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଳିଥିବା ରଥରେ ବସି, ରାକ୍ଷସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାଶରେ ମେଘ ଓ ତଡିତ୍ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ରାବଣ ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ତଟ ଦିଗ ଦେଖି, ଅନେକ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଦୃଢ଼ ଗଛମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେ ଚାରିପାଖରେ ଶୀତଳ, ଶୁଭ ଜଳର ପଦ୍ମପୁଣ୍ଡିକା, ବିସ୍ତୃତ ଆଶ୍ରମ, ଯଜ୍ଞବେଦୀ ଦେଖିଲେ। କଦଳୀ ଉଦ୍ୟାନ, ନରିକେଲ ଗଛ, ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଫୁଲ ଗଛ ଦେଖିଲେ। ଅତି ନିୟମିତ ଅନ୍ନ ନିୟମ ରଖିଥିବା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ, ଅନେକ ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନରମାନେ ଦେଖିଲେ। ଅନେକ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଅନେକ ଆଜ, ବୈଖାନସ, ମାଷ, ବାଳଖିଲ୍ୟ, ମରୀଚିପ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି ରାବଣ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରମ ମାନେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମନରେ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ସିତାକୁ ହରଣ କରିବା ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ଯାତ୍ରା କଲେ।