ଏହି ଘଟଣାରେ, ରାବଣଙ୍କୁ ଏକ ଦୂତୀ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆସିଥିବା ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା । ଏହା ପୂର୍ବରୁ, ରାବଣଙ୍କୁ କେହି ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ, ଭୋଗବିଲାସ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି, ଦେଶ-କାଳର ସଠିକ ବିଚାର ନ ଥିବା, ଓ ଗୁଣ-ଦୋଷ ବିଚାରରେ ଅସମର୍ଥତା ଦେଖାଇ, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେବା ବିଷୟରେ ଉପାଲମ୍ବ କରିଥିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଦୋଷ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ରାକ୍ଷସମହାପତି ରାବଣ ତାଙ୍କ ଧନ, ଅଭିମାନ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚିନ୍ତା କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଶୂର୍ପଣଖା ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି ରାମ କିଏ? ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ? ତାଙ୍କର ରୂପ କେମିତି? ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ କେତେ? ଏବଂ ସେ କାହିଁକି ଏହି କଠିନ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି?” ସେ ଆଉ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “କେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ—ଖର, ତ୍ରିଶିରା ଓ ଦୂଷଣ—ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ? ସତ୍ୟ କହ, ମଧୁର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଏ ଶୂର୍ପଣଖା—ତୋତେ କିଏ ବିକୃତ କଲା?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ରାକ୍ଷସମହାପତିଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ରୂଷ୍ଟ ଶୂର୍ପଣଖା ରାମଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: “ଦୀର୍ଘବାହୁ, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ, ବାଲ୍କଳ ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ, କାମଦେବ ସମ ରୂପଶ୍ରୀମାନ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଦ୍ୟୁତ୍ଧନୁ ଭଳି ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧିଥିବା ଅତି ଶୋଭାମାନ । ସେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ସମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର ନାଗ ସମ, ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଶତଶଃ ବାଣ ବର୍ଷା କରେ । ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ଧନୁଷ ତାଣୁଥିବା ମୁଁ ଦେଖିନଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୀବ୍ର ବାଣବୃଷ୍ଟିରେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହେଉଥିଲେ । ଏଠି ରାମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ବଜ୍ରପାତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫସଲ ଧ୍ୱଂସ କରି ଦେଉଥିବା ପରି, ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ମାତ୍ର ପାଦାଧିକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଖର, ଦୂଷଣ ସହ ବଧ କରିଦେଲେ । ସେ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନିରାପଦ କଲେ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଏବେ ନିର୍ଭୟ । ମୁଁ ଏକା ଏହି ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଦୟାରେ, ଯିଏ ନାରୀ ହେବାରୁ ମୋତେ ମାରିଲେ ନାହିଁ, ଲଜ୍ଜିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପଳାଇ ପାରିଲି । ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶୌର୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ସମ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଜୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ରାମଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁ ସମ, ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଅଂଶ । ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତା, ବିସ୍ତୃତ ନୟନ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖୀ, ସ୍୵ାମୀ ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କ କୁଶଳରେ ଆନନ୍ଦିତ । ସେ ଚମତ୍କାର କେଶ, ସୁନ୍ଦର ନାସିକା, ଲାଲିତ୍ୟ ଓ କ୍ୟାନ୍ତିର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମୂର୍ତ୍ତି, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବୀ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ । ପିତଳ ମୂଳ୍ୟର ଅଭା ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଲାଲ ନଖ, ସୁନ୍ଦର ଶରୀର, ଭୂମିପତି ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ସୀତା । ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି ରୂପବତୀ ନାରୀ ଦେଖିନଥିଲି—ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଯକ୍ଷୀ, ନ କିନ୍ନରୀ । ଯାହାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତା, ଯାହାଙ୍କୁ ସେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖୀ ହେବେ । ସୀତା ଧର୍ମାନ୍ୱିତ, ଆକୃତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅପରିମିତ; ସେ ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେବାକୁ ଯଥାଯଥିକ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ପତି ହେବ । ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ଏହି ବିସ୍ତୃତ କଟି, ଉନ୍ନତ ସ୍ଥନ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସୀତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଇଁ ଆଣିଦେବି । ମୋତେ ଦୟାହୀନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ବିକୃତ କରାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ବିଦେହନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ ଦେଖି, ଯଦି ତୁମର ଅଭିଲାଷ ଜାଗେ, ତୁମେ କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୟ ହେବ । ଏଠି ତୁମ ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ ଉଠାଅ, ବିଜୟ ପାଇଁ । ଯଦି ମୋ କଥା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ମୋ ପରାମର୍ଶ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କର । ତୁମେ ତାଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ପାଦନ କର, ନିର୍ମଳ ଶରୀରସମ୍ପନ୍ନ ସୀତା ତୁମ ପତ୍ନୀ ହେବା ଉଚିତ । ଜନସ୍ଥାନରେ ରାମଙ୍କ ସିଧା ବାଣରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ ହେବା ଶୁଣିଲେ, ଖର ଓ ଦୂଷଣ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ, ଏବେ ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର । ଏପରେ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜନାଦାୟକ କଥା ଶୁଣି, ରାବଣଙ୍କ ଚୁଲି ଓଠିଗଲା, ସେ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁର୍ବଳତା-ଶକ୍ତି, ଦୋଷ-ଗୁଣ ବିଚାର କଲେ ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ । ତାପରେ ସେ ଚମତ୍କାର ରଥଶାଳାକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଗୁପ୍ତଭାବେ ରଥବାହକଙ୍କୁ ଆଦେଶ କଲେ: “ରଥ ଯୋଡ଼ ।” ଦକ୍ଷ ଓ ଦ୍ରୁତ ରଥବାହକ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଯୋଡ଼ିଦେଲେ । ଏହି ଇଚ୍ଛାମତି ଚାଲିଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଭୂଷିତ, ଭୂତମୁଖ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିତ ଏହି ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରାକ୍ଷସମହାପତି ରାବଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନା କରି, ନଦୀ ଓ ଉଦ୍ୟାନପତିଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ । ଦଶମୁଖୀ, କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ, ଧଳା ଚାମରା ଓ ଛତ୍ର ତଳେ, ଶିତଳ ମଣି ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ତାପିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ । ଦଶମୁଖ, ବିସ୍ତୃତ ବିଂଶତି ବାହୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଋଷି ବିଧ୍ୱଂସକ, ଦଶ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ ସମ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ରାବଣ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତି ଚାଲୁଥିବା ରଥରେ ବସି, ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ମେଘ ଭଳି ଅତି ଶୋଭା ବିକିରଣ କରୁଥିଲେ ।