ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତ ବିପଦକୁ, ଯେଉଁଠି ଦୂରରେ ଥାଏ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିପାରନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ‘ଦୂରଦର୍ଶୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ଜଣେ ଦେଖୁଛି ଯିଏ ଗୁପ୍ତଚର ରଖିନାହାନ୍ତି, ସାଧାରଣ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନେ ତୁମ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ନିଜ ଲୋକମାନେ ଓ ଜନସ୍ଥାନର ନାଶ ହୋଇଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାଁ। ଏଠି ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକମାତ୍ର ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସହ ଖରା ଓ ଦୂଷଣା ମଧ୍ୟ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ରାମ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଦେଇଛନ୍ତି, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଏବେ ନିରାପଦ, ଏବଂ ଜନସ୍ଥାନ ରାମଙ୍କ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ପ୍ରচେଷ୍ଟାରେ ଦଳିତ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ, ତୁମେ ଲୋଭୀ, ଅଲସ୍ୟ, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ; ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବିପଦକୁ ତୁମେ ଦେଖିପାରୁନାହାଁ। ଯେ ରାଜା କଠୋର, ଦାନ କମ୍ ଦେଇଥିବା, ଅଲସ୍ୟ, ଅହଂକାରୀ ଓ ଚତୁରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ଯେତେବେଳେ ସଂକଟରେ ପଡ଼ନ୍ତି, କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସୁନାହାଁ। ଯେ ରାଜା ଅତି ଅହଂକାରୀ, ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ଅତି ଆତ୍ମମନ୍ଥନ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ, ସେ ସଂକଟକାଳରେ ନିଜ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତିନାହିଁ, ବିପଦକୁ ଭୟ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାନ୍ତି ଓ ଏଠି ଘାସ ସମାନ ଅପମାନିତ ହୋଇଯାନ୍ତି। କଠିନ କାଠ, ମାଟି, କିମ୍ବା ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ରାଜା ଦ୍ୱାରା କିଛି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଏକ ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ମାଳାକୁ ଫେଲିଦିଆଯାଏ, ସେପରି ରାଜ୍ୟହୀନ ହୋଇଥିବା ଜଣେ ଦକ୍ଷ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେ ରାଜା ସତର୍କ, ସବୁ ଜାଣନ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି। ସେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଜାଗିଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ନୀତିର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ସବୁକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଯେ ରାଜାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ କୃପା ସ୍ପଷ୍ଟ, ସେ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ରାବଣ, ତୁମେ ଏହି ଗୁଣରୁ ବଞ୍ଚିତ; ତୁମେ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିଶାଳ ନାଶ ଜାଣିପାରିନଥିଲା। ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କର, ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଉପଯୁକ୍ତ ବିଭାଜନ ଜାଣନ୍ଥୁନାହିଁ, ତୁମ ବିଚାର ଦୁର୍ବଳ; ତୁମ ଧ୍ୱଂସ ପଥରେ ଥିବା ଏହି ରାଜ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ନାଶ ହେବ। ଏପରି ଦୁର୍ବଳତା ବିଚାର କରି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଥ ରାବଣ, ଧନ, ଅହଂକାର ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଏବେ ତୁମେ ଶୁଣ, ମହାନ୍ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ଥିଶ ସର୍ଗର କଥା। ଏହି ସମୟରେ, ଶୂର୍ପଣଖା ଦ୍ୱାରା କଠୋର କଥା କହିବାକୁ ଦେଖି, ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ଏହି ରାମ କିଏ? ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ? ତାଙ୍କ ରୂପ କେମିତି? ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ କେତେ? ଏବଂ ସେ ଏତେ କଠିନ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ କାହିଁକି ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି? ରାମ କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଖରା, ତ୍ରିଶିରା ଓ ଦୂଷଣା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ? ସତ୍ୟ କହ, ରୂପବତୀ ଏଇ ଶୂର୍ପଣଖା, କିଏ ତୁମକୁ ବିକୃତ କଲା?” ଏପରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଥ ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ କ୍ରୋଧିତ ଶୂର୍ପଣଖା ରାମଙ୍କ ସତ୍ୟ ଚିତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ରାମଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ, ଚିରଯୁବକ ଦେହ, ଚିରଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚର୍ମରେ ଚିରବନ୍ୟ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ କାମଦେବ ସମାନ ସୁନ୍ଦର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ଭଳି ଧନୁଷ ଧରିଛନ୍ତି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଙ୍କଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ବାଣ ଦହନଶିଳ୍ପ ସର୍ପ ସମାନ, ତେଲ୍ଲା ଦେଖିଲି ତାଙ୍କ ବାଣ ବର୍ଷା ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ ତାଣିଥିବା ଦେଖିନଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ବାଣ ବର୍ଷାରେ ପଡ଼ି ଯାଉଛନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶସ୍ୟକୁ ଓଳାପ ବର୍ଷାରେ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି, ସେପରି ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ଏକା ମାନବ ଧରଣ କରି ରାମ ମାତ୍ର ଅଧା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିହତ କଲେ—ଖରା ଓ ଦୂଷଣା ସହିତ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ ନିରାପଦ ହେଲେ, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଏବେ ନିରାପଦ। ମୁଁ ଏକା ମାତ୍ର ଅପମାନିତ ହୋଇ ଅପରାଧ ଜୀବନ ନେଇ ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ରହିଗଲି, କାରଣ ରାମ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଜଣେ ମହିଳାକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମାନ ପ୍ରତାପ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଭ୍ରାତୃଭକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାଙ୍କ ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ତିନି ଅତି ଉତ୍ସାହୀ, ଅଜୟ, ବିଜୟୀ, ସାହସୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ତିନି ରାମଙ୍କ ଦାହିଣ ବାହୁ, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସ୍ୱରୂପ। ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୁଖମଣ୍ଡଳ, ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଚିରଭକ୍ତିଶୀଳ, ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି। ସେ ଚମତ୍କାର କେଶ, ସୁନ୍ଦର ନାକ, ଦୂର୍ଲଭ ଶରୀର ଓ ପ୍ରଶଂସିତ, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବୀ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାଙ୍କ ଦେହ ରୁପାଳି ଗୋଲାପୀ, ରକ୍ତିମ ଓ ଉନ୍ନତ ନଖ, ସ୍ଲିମ୍ ଅଂଗ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପବତୀ ସୀତା, ଭିଦେହ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ। ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ସୁନ୍ଦରୀ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି—ନା ଦେବୀ, ନା ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନା ଯକ୍ଷୀ, ନା କିନ୍ନରୀ। ଯାହାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୀତା, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଠାରୁ ଅଧିକ ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେବେ। ସୀତା ଗୁଣବତୀ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପବତୀ, ଏପରି ଭାର୍ଯ୍ୟା ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତି ହେବେ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ଯିଏ ଚଉଡ଼ ନିତମ୍ଭ, ଉନ୍ନତ ସ୍ତନ, ସୁନ୍ଦର ମୁଖ, ସେଇ ସୀତାକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଆଣିଦେବି।