ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ରାକ୍ଷସ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଶୂର୍ପଣଖା କଠୋର କଥା କହୁଥିଲେ। ତାହା ସୁନି ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକପରି ରୋଷେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏବେ ତିନି ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ ଜଣେ ଶିଶୁସ୍ଵଭାବ ଓ ଅବିବେକୀ ଅଛ, ଯାହା ଜଣିବା ଉଚିତ ସେ ତୁମେ ଜାଣନାହା; ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ କରିପାରିବ?” ତିନି ଆହୁରି କହିଲେ, “ଯେ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଗୁପ୍ତଚର, ଧନଭଣ୍ଡାର ଓ ନୀତି ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହିଁ, ସେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସମାନ ହୁଏ। ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ଚତୁର ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଦୂର ଦୂରନ୍ତର ଆପଦକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଦୃଷ୍ଟି ଦୂରଦର୍ଶୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଗୁପ୍ତଚର ବ୍ୟବହାର କରୁନାହ, ସାଧାରଣ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନେ ତୁମ ସମ୍ନିଧିରେ ଅଛନ୍ତି; ତୁମେ ଏହି ଅନୁଭବ କରୁନାହ, ଯେ ତୁମ ନିଜ ଲୋକ ଓ ଜନସ୍ଥାନ ବିନାଶ ହୋଇଯାଇଛି।” “ରାମ ଏକାଏକି ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ଖର ଓ ଦୂଷଣ ସହିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି। ସେ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ନିରାପତ୍ତା ଦେଇଛନ୍ତି, ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟ ଏବେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଏବଂ ଜନସ୍ଥାନ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବମାନିତ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ଲୋଭୀ, ଅସାବଧାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ; ତୁମ ରାଜ୍ୟର ଉପରେ ଆସିଥିବା ବିପଦ ତୁମେ ଅନୁଭବ କରୁନାହ। ଯେ ରାଜା କଠୋର, କଞ୍ଚନ, ଅସାବଧାନ, ଅଭିମାନୀ ଓ ଧୂର୍ତ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ବିପଦ ସମୟରେ କୌଣସି ଜୀବ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଅତ୍ୟଧିକ ଅଭିମାନୀ, ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ଅତି ଆତ୍ମମତ୍ତ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଲୋକମାନେ ବି ନାଶ କରିଦିଅନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରୁନାହିଁ, ବିପଦ ସମୟରେ ଭୟ କରୁନାହିଁ, ସେ ଶୀଘ୍ରେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦୟନୀୟ ହୁଏ, ଏଠାରେ ଘାସ ସମାନ ଅପମାନିତ ହୁଏ। ଶୁଷ୍କ ଗଛ, ମାଟି କିମ୍ବା ଧୁଳି ଦ୍ୱାରା କାମ ସାରିହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଅପଦସ୍ଥ ରାଜା ଦ୍ୱାରା କିଛି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଯେପରିକି ପୁରୁଣା ପୋଶାକ କିମ୍ବା ମାଲା ପିନ୍ଧିବା ପରେ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେପରି ଅପଦସ୍ଥ ରାଜା କ୍ଷମତାଶାଳୀ ହେଲେ ବି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ରାଜା ସଚେତନ, ସବ୍ୟ, ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମିକ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରାଜ୍ୟରେ ଅବିଚଳିତ ରହିଥାଏ।” “ଘୁମ୍ ହେଉ କି ଜାଗ୍ରତ, ନୀତିର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁଦିନ ଦେଖିଥାଏ; ଯେ ରାଜାଙ୍କ ରୋଷ ଓ କୃପା ସ୍ପଷ୍ଟ, ସେ ସଦା ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ। କିନ୍ତୁ ରାବଣ, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମନା, ଏହି ଗୁଣରୁ ବଞ୍ଚିତ, କାରଣ ତୁମେ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାବଧ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କର, ଭୋଗବିଲାସରେ ଲିନ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଯଥାଯଥ ବିଭାଗ ଜାଣନାହ, ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିଚାରେ ତୁମ ବିବେକ ଅସ୍ଥିର; ଏହି ଭୁଲ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ରାଜ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ୱର ହେବ। ଏପରି ଅନେକ ଦୋଷ ବିଚାର କରି, ରାତିର ଚର ରାବଣ, ଧନ, ଅହଂକାର ଓ ପ୍ରଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବସିଲେ।" ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ, ଶୂର୍ପଣଖା କଠୋର କଥା କହିବାକୁ ଦେଖି, ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ଓ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ରାମ କିଏ? ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି କେତେ? ତାଙ୍କ ରୂପ କିପରି? ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପ କେମିତି? ଏବଂ ସେ କାହିଁକି ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି? ରାମଙ୍କ ପାଖରେ କେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଖର, ତ୍ରିଶିରା ଓ ଦୂଷଣ ସମେତ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି? ଏବଂ, କେ ତୁମକୁ ବିକୃତ କରିଛି, ସତ୍ୟ କହ, ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବତୀ?" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଦାନବୀ ଶୂର୍ପଣଖା କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଏବଳି କହିଲେ—“ଦୀର୍ଘବାହୁ, ବିସ୍ତୃତ ନୟନ, ବାକ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ଶ୍ରୀକାମଦେବ ସମାନ ସୁନ୍ଦର, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ଭଳି ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା। ତାଙ୍କ ତୀର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନଗ୍ନ ପାମ୍ବା ସମାନ, ଅବିରତ ଭୟଙ୍କର ତୀର ବର୍ଷା କରନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଧନୁଷ ଟାଣିବା ଦେଖିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଦଳିଯିବା ଦେଖେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫସଲକୁ ଓଳାଘାସରେ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତି, ଏପରି ରାମ ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ଏକ ମାନବ ପଦେ ଥିବା ରାମ ତୀବ୍ର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଅଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ଖର ଓ ଦୂଷଣ ସହିତ। ସେ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ନିରାପତ୍ତା ଦେଇଛନ୍ତି, ଦଣ୍ଡକା ଅରଣ୍ୟ ଏବେ ସୁରକ୍ଷିତ। ମୁଁ ଏକା ମାନେ ଏହି ମହାପୁରୁଷ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ବଞ୍ଚିଗଲି, କାରଣ ସେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଜନାନୀ ହତ୍ୟା ଅଧର୍ମ।" “ତାଙ୍କ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରତାପୀ, ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନରେ ସମାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାମକ, ବଳବାନ। ସେ ଦ୍ରୁତଗାମୀ, ଅଜୟ, ବୀର, ଧୀର, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରବଳ—ରାମଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ନିକଟ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ସମ। ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ବିଶାଳନୟନୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମୁଖୀ, ସଦା ପତିଦେଵୀ ଓ ସ୍ଵାମୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ସେ ସୁନ୍ଦର କେଶ, ନକ୍ଷତ୍ର ନାସିକା, ଶୋଭାମୟ ଶରୀର, ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳି; ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦେବୀ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ଅଲୋକିକ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ତ୍ୱଚା ପିତଳ ମିଶ୍ରିତ ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଲାଲ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଖ, କମନୀୟ କଟି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତିର ସୀତା, ଭିଦେହର କନ୍ୟା। ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ଏକ ମହିଳା ଦେଖିନାହିଁ—ନା ଦେବୀ, ନା ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନା ଯକ୍ଷୀ, ନା କିନ୍ନରୀ। ଯାହା ସୀତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ, ଯେଉଁଠି ସୀତା ଆନନ୍ଦରେ ଅଙ୍ଗଲାଗିଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁଖୀ ହେବେ।