ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀକୁ ହସ୍ତଗତ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ନରବାହନଙ୍କୁ ଜୟ କରି କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେଠାରୁ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଚୈତ୍ରରଥ, ନଳିନୀ ଓ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ବି ରୋକିଦେଲେ। ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗର ଭଳି ଭୁଜା ଉଠାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥିଲେ, ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସେ ମହାବନରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି ପରେ କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଯୁଗରେ, ସେ ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ ନର, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ, ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ କେବଳ ମାନବକୁ ଛଡ଼ି କାହାକୁ ଭୟ କରୁନଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁଠି ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ମନ୍ତ୍ରରେ ସେଉଁଠି ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ମନାଯାଉଥିଲେ। ସେ, ମହାବଳଶାଳୀ, ଯିଏ ହବିରେ ସୋମ ପାନ କରେ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରେ, ଦୁଷ୍ଟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘାତକ ଏବଂ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହି ରାବଣ, କଠୋର, ନିର୍ଦୟ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ହାନିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ। ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇଙ୍କୁ, ଦେବବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଚମକୁଥିବା ଦେଖି ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା, ଯମର ଭଳି ଦୃଶ୍ୟମାନ, ପୌଳସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ମହାନ ଓ ମହାନ୍ୟ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ। ସେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପରାଜିତ ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀରେ ବସିଥିଲେ, ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଚମକୁଥିବା, ଶୂର୍ପଣଖା, ଆକୃତିବିକୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟହୀନ ଭାବରେ, ତାଙ୍କର ଭୟ, ଲୋଭ ଓ ମୋହକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ। ଏହିପରି ଉତ୍ତପ୍ତ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଶୂର୍ପଣଖା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୋଧରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ଓ ଅସଂଯମିତ ଅଛ, ଏବଂ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟକୁ ଦେଖିପାରୁନାହଁ। ଯେ ରାଜା ନିମ୍ନ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ, ଆସକ୍ତି ଓ ଲୋଭରେ ଚଳିତ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଶ୍ମଶାନର ଅଗ୍ନିକୁ ଲୋକ ଅବହେଳା କରନ୍ତି। ଯେ ରାଜା ସମୟରେ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସହିତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯେ ରାଜା ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚର ଉପରେ ଅବଧାନ ଦେଉନାହିଁ, ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ ଓ ଅସଂଯମିତ, ସେ ରାଜାକୁ ଲୋକ ଏଡ଼ି ଚାଲନ୍ତି, ଯେପରି ହାତୀ ଦଳ ଦୁର୍ବଳ ତଟକୁ ଏଡ଼ି ଯାଏ। ଯେଉଁ ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରନାହିଁ ଓ ଆତ୍ମସଂୟମ ନାହିଁ, ସେ ଧନ-ଯଶ ରେ ଚମକିପାରେନାହିଁ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏପରି ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଓ ଦାନବମାନେ ପ୍ରତିବାଦ କଲେ କିପରି ରାଜା ହେବ? ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ଶିଶୁସ୍ଵଭାବ ଓ ଅବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯାହା ଜଣିବା ଦରକାର ତାହା ଜାଣନାହଁ—ତେବେ କିପରି ରାଜା ହେବେ? ଯେଉଁ ରାଜା ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚର, ଧନ, ଓ ନୀତି ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିନାହଁ, ସେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସମାନ। ରାଜାମାନେ ଦୂରସ୍ଥ ଭୟକୁ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ ‘ଦୂରଦର୍ଶୀ’ କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମେ ଗୁପ୍ତଚର ବ୍ୟବହାର କରୁନାହଁ, ସାଧାରଣ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି; ତୁମେ ଜାଣିନାହଁ ତୁମ ନିଜ ଲୋକ ଓ ଜନସ୍ଥାନ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି। ଚଉଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ କେବଳ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଖରା ଓ ଦୂଷଣ ସହିତ। ସେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଏବେ ନିରାପଦ, ଏବଂ ରାମ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଭାବେ ଜନସ୍ଥାନକୁ ବି ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ରାକ୍ଷସ, ଲୋଭୀ, ଅଲସ୍ୟୀ, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର; ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଭୟକୁ ଅନୁଭବ କରୁନାହଁ। ଯେ ରାଜା କଠୋର, ଅଳ୍ପ ଦାନ କରେ, ଅଲସ୍ୟୀ, ଅହଂକାରୀ ଓ ଧୂର୍ତ୍ତ, ସେ ଯେତେବେଳେ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼େ, ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଆଶ୍ରୟ ଦିଏନାହିଁ। ସେଉଁଠି ଅତି ଅହଂକାରୀ, ଅପ୍ରବେଶ୍ୟ, ଆତ୍ମସ୍ଵଭାବୀ ଓ କ୍ରୋଧୀ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସଙ୍କଟକାଳରେ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରୁନାହଁ, ଭୟ ଅନୁଭବ କରେନାହଁ, ସେ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦୁଃଖୀ ହୋଇଯାଏ, ଏଠାରେ ତାହାକୁ ଘାସ ସମାନ ଅମୂଲ୍ୟ ମନାଯାଏ। କଠିନ କଠି, ମାଟି ଖଣ୍ଡ, କିମ୍ବା ଧୂଳିଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିବା ରାଜା ଦ୍ୱାରା କେବେ ନୁହେଁ। ଯେପରି ପୁରୁଣା ପୋଷାକ କିମ୍ବା ମୁଞ୍ଚି ମାଳା ପେଲାଯାଏ, ଏଭଳି ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ଷମତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅକାମ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ରାଜା ସଚେତନ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଆତ୍ମସଂୟମୀ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମିକ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି। ସେ ଶୁଏ କିମ୍ବା ଜାଗେ, ନୀତିର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ସତର୍କ ରହନ୍ତି; ଯେ ରାଜାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ କୃପା ସ୍ପଷ୍ଟ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ରାବଣ, ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କ, ଏହି ଗୁଣରୁ ବଞ୍ଚିତ, ତୁମେ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହା ବିନାଶ ଜାଣିପାରିଲାନାହଁ। ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କର, ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ, ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ବିଭାଗ ଜାଣନାହଁ, ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିଚାରରେ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଅସ୍ଥିର; ତୁମର ନଶ୍ଟ ରାଜ୍ୟ ସିଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେବ। ଏହିପରି ଦୋଷ ଭାବି, ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଥ ରାବଣ, ଧନ, ଅହଂକାର ଓ ଶକ୍ତିରେ ଉନ୍ନତ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ଅଂଶରେ, ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଏହି ରାମ କିଏ? ତାଙ୍କର ବଳ କେତେ? ତାଙ୍କର ଆକୃତି କେମିତି? ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ କେତେ?