ସେଇ ସମୟରେ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ମହାମୁନିମାନେ ଯେଉଁଠି ଅପରାଜେୟ ଥିଲେ, ସେଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଥିବା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖାଗଲେ। ସେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ ମୁଁହ ଖୋଲି ଆସିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ। ସେଠି ସେଉଁଠି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଘାଏଁରେ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଚିହ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏୟାରାବତଙ୍କ ଦାନ୍ତର ଚିହ୍ନ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଥିଲା। ସେ ବିଶାଳ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଥିଲେ—କୁଳିଏଶ ଚାଲିଶି ହାତ, ଦଶ ମୁଣ୍ଡ, ଚମତ୍କାର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଚଉଡ଼ା ଛାତି, ବୀର ଓ ରାଜଚିହ୍ନ ରେ ଶୋଭିତ। ବିଲ୍ୱମଣି ଓ ତାପି ଏମିତି ଅଳଙ୍କାର ରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଧଳା ଦାନ୍ତ, ବଡ଼ ମୁଁହ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଆକୃତି। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତଶଃ ଥର ଆକ୍ରମିତ ହେବା ସତ୍ୱେ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅଭିଞ୍ଜ ରହିଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ ଅସ୍ଥିର ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ କରିପାରିଥିଲେ। ସେ ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ା ଛାଡ଼ିପାରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିପାରୁଥିଲେ, ଧର୍ମକୁ ନାଶ କରିଥିଲେ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଧାରକ, ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରିବାରେ ନିତ୍ୟ ଲିପ୍ତ, ବାସୁକିଙ୍କୁ ଜିତି ଭୋଗବତୀ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ଜିତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, ନରବାହନଙ୍କୁ ଜିତି କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଅଦ୍ଭୁତ ଓ କାମନାପୂରଣ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ନେଇଥିଲେ, ଚୈତ୍ରରଥ, ନଳିନୀ ଓ ନନ୍ଦନ ଦେବବନ ଦାଖଲ କରିଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ଵଂସ କରିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଧି ଦେଇଥିଲେ। ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ା ପରି ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଥିଲେ, ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଙ୍କ ଯୁଗରେ, ସେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ, ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ କେବଳ ମାନବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କାହାକୁ ଭୟ କରୁନଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ ଓ ଶୁଭ ମନ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସେ ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ହବି ଗ୍ରହଣକାରୀ, ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନକାରୀ, ପାପୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ଓ କ୍ରୂରକର୍ମା। ତାଙ୍କ ରୂପ କଠୋର, ଦୟାହୀନ, ଜନମାନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ଲୋକରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ରାବଣ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଉଦର୍ଶନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଦେଖିଲା ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଶୂର୍ପଣଖା। ସେ ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସଭାରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିଥିବା, ପ୍ରଭାଶାଳୀ, ପୌଳସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ମହାନ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଭୟଙ୍କର ଦେଖିଲେ। ଶୂର୍ପଣଖା, ଭୟରେ କାଂପୁଥିବା, ତଥାପି ନିର୍ଭୟ ଭାବେ, ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ରହିଥିବା ଭାଇଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଭୟ, ଲୋଭ ଓ ମୋହ ପ୍ରକାଶ କରି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟରେ, ଶୂର୍ପଣଖା ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ—"ତୁମେ ଭୋଗରେ ଲିନ୍ନ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାରୁ ଉପସ୍ଥିତ ଭୟଙ୍କର ବିପଦକୁ ଦେଖୁନଥିଲେ। ଯେ ରାଜା ନିମ୍ନ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ, କାମ ଓ ଲୋଭରେ ଅନୁଗତ, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ବିତ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଶ୍ମଶାନର ଅଗ୍ନିକୁ କେହି ଗଣନା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ରାଜା ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ରାଜା ଗୁପ୍ତଚର ରେ ଅସାବଧାନ, ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ପ୍ରଜା ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ହାତୀମାନେ କିଚି ତଟକୁ ଏଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁ ରାଜା ନିଜ ଦେଶକୁ ରକ୍ଷା କରେନାହିଁ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେନାହିଁ, ସେ ଆର୍ଥିକ ଉନ୍ନତିରେ ଶୋଭିତ ହେଉନାହିଁ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ। ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ଧୀର ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କିପରି ରାଜା ହେବ? ତୁମେ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଆବଶ୍ୟକ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ—ତେବେ କିପରି ରାଜା ହେବ? ଯେଉଁ ରାଜା ଗୁପ୍ତଚର, ଧନ ଓ ନୀତି ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିପାରେନାହିଁ, ସେ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ସମାନ। ରାଜାମାନେ ଦୂର ଅପାୟ ମଧ୍ୟ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଜାଣନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ 'ଦୂରଦର୍ଶୀ' କୁହାଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିଛି—ତୁମେ ଗୁପ୍ତଚର ବ୍ୟବହାର କରୁନଥିଲା, ସାଧାରଣ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରା, ନିଜ ଲୋକ ଓ ଜନସ୍ଥାନ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣନଥିଲା। ରାମ ଏକାକି ଖର, ଦୂଷଣ ସହ ୧୪,୦୦୦ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି। ସେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନିରାପଦ କରିଛନ୍ତି, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ, ଓ ଜନସ୍ଥାନ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲଂଘିତ। କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ଲୋଭୀ, ଅସାବଧାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର—ନିଜ ଦେଶରେ ଉପସ୍ଥିତ ବିପଦ ଦେଖୁନଥିଲା। ଯେଉଁ ରାଜା କଠୋର, ଦାନ କମ୍, ଅସାବଧାନ, ଅଭିମାନୀ ଓ ଧୂର୍ତ୍ତ, ସେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ କେହି ତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉନାହିଁ। ଅତି ଗର୍ବିତ, ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ଅତିମାନୀ ଓ କ୍ରୋଧୀ ରାଜାକୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ନାଶ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରେନାହିଁ ଓ ବିପଦରେ ଭୟ କରେନାହିଁ, ସେ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟହୀନ ହୋଇ ଦୁଃଖୀ ଓ ଗ୍ରାସ ସମାନ ଅମୂଲ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଶୁଷ୍କ କାଠ, ମାଟି କିମ୍ବା ଧୁଳି ଦ୍ୱାରା କାମ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟହୀନ ରାଜା ଦ୍ୱାରା କିଛି ହୋଇପାରେନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ ପିନ୍ଧା ପୋଷାକ କିମ୍ବା ଚୁଡ଼ାକୁ ଯେପରି ଫେଲିଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ରାଜ୍ୟହୀନ ଲୋକ, ଯଦିଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ହୋଇଯାଏ। ଏଭଳି ଶୂର୍ପଣଖା ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ ଓ ଅସାବଧାନତା ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆଲୋଚନା କଲେ, ଏବଂ ଉପସ୍ଥିତ ବିପଦ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।