ସେ ସୁନାରେ ମଣିଆ ଥାପ୍ନା ଉପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜ଼ମୟ ଏକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତପିଶାଚ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଯେଉଁଠି ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ଅଜୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତାଙ୍କ ମୁଖ ପରି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଦେବ-ଦାନବ ସହ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ର ଓ ବିଦ୍ୟୁତର ଘାଉ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଚିହ୍ନ ରହିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏୟାରାବତ ହାତୀର ଦାଢ଼ିର ଚିହ୍ନ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଥିଲା। ତାଙ୍କର କୁଳିଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଶ୍ଳା ଶରୀର, ବିଶ୍ଵ ରାଜସିକ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ, ଭବ୍ୟ ପୋଶାକ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ବିଶ୍ ହାତ ଓ ଦଶ ମୁଣ୍ଡର ଧାରକ ଥିଲେ। ବିଲ୍ୱମଣି ଓ ତାପି ଗୋଲା ମାଣିର ପରି ଚମକୁଥିବା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଧଳା ଦାନ୍ତ, ବଡ଼ ମୁଖ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଥିଲା। ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତଶଃ ବାର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘାୟଲ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ, ସେଇ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରଭଞ୍ଚିତ ହୋଇନଥିଲା। ସେ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ ଅଚଳ ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ କରିପାରନ୍ତି। ସେ ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ା ଛାଡ଼ିପାରନ୍ତି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରନ୍ତି, ଧର୍ମକୁ ନାଶ କରନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରନ୍ତି। ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଅଧିପତି, ସଦା ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରିଥିବା, ବାସୁକିଙ୍କୁ ଜିତି ଭୋଗବତୀ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ତାକ୍ଷକଙ୍କୁ ଜିତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀକୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, ନରବାହନଙ୍କୁ ଜିତି କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ କାମନାପୂରଣ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଚିତ୍ରରଥ, ନଳିନୀ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ଦଳି ନେଇଯାଇଥିଲେ। ଦେବମାନେଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ୱଂସ କରିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ। ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ା ପରି ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଙ୍କ ସମୟରେ, ସେ ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ କେବଳ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି କାହାକୁ ଭୟ କରୁନଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବିଥିଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯଜ୍ଞରେ ସୋମ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରିଥିଲେ, ପାପୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘାତକ ଓ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ। ଦୁର୍ଦ୍ଦୟ, ନିର୍ଦୟ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ହାନିରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ରାବଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲେ। ଏହି କ୍ରୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇକୁ ଦେଖି, ଦିବ୍ୟ ପୋଶାକ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦେବମାଳା ଧାରିଥିବା ରାକ୍ଷସୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା, ଯଥା ସମୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ମହାନ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଥିଲେ। ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସୀ ଆଗକୁ ଯାଇ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରିଥିବା ବେଳେ କଥା ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଆଖି ତୀବ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା; ଶୂର୍ପଣଖା, ଅପମାନିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭୟହୀନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଭୟ, ଲୋଭ ଓ ମୂଢ଼ତାକୁ ଖୋଲାସା କରି, ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲେ। ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତିରିଶିତିଏ ସର୍ଗର କଥା ଶୁଣ। ଏବେ ଶୂର୍ପଣଖା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭୟ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କଠୋର କଥା କହିଲେ। "ତୁମେ ଭୋଗରେ ଲିନ୍ନ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଇଚ୍ଛାମୂଳକ ହୋଇ, ଉପସ୍ଥିତ ଭୟଙ୍କର ବିପଦକୁ ଦେଖିପାରୁନାହଁ। ଯେ ରାଜା ନିମ୍ନ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ, ଲୋଭ ଓ କାମନାରେ ବଶ, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାଙ୍କର ସମ୍ମାନ ପାଉନାହିଁ, ଯେପରି ଶ୍ମଶାନ ଅଗ୍ନିକୁ ଲୋକେ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରନ୍ତି। ଯେ ରାଜା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ କରେନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ ଦାୟିତ୍ୱ ସହିତ ନିଅସ୍ତ ହୁଏ। ଯେ ରାଜା ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ସତର୍କ ନୁହଁନ୍ତି, ଅସମ୍ପ୍ରେଷ୍ୟ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେଉଁଠି ଲୋକେ ଯିବାକୁ ଚାହାନ୍ତିନାହିଁ, ଯେପରି ହାତୀ ଦଳ ଦଳିତ କୂଳକୁ ଏଡ଼ାଇ ଯାଏ। ଯେ ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରେନାହିଁ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେନାହିଁ, ସେ କେବେ ଉନ୍ନତି ନେଇପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ତୁମେ ବୁଦ୍ଧି ରହିନାହଁ ଓ ଅସ୍ଥିର, କିପରି ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଧୀର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରାଜ୍ୟ କରିପାରିବ? ତୁମେ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଓ ଅବୁଦ୍ଧିମାନ, ଯାହା ଜାଣିବା ଦରକାର ତାହା ତୁମେ ଜାଣନାହଁ, ତେଣୁ କିପରି ରାଜା ହେବ? ଯେ ରାଜାଙ୍କର ଗୁପ୍ତଚର, ଧନାଗାର ଓ ନୀତି ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହିଁ, ସେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ପରି। ରାଜାମାନେ ଦୂର ଥିବା ବିପଦକୁ ମଧ୍ୟ ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଜାଣନ୍ତି, ସେଇପରି ତାଙ୍କୁ 'ଦୂରଦର୍ଶୀ' କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ମନେ କରେ ତୁମେ ଗୁପ୍ତଚର ନିଯୁକ୍ତ କରନାହଁ; ସାଧାରଣ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରହିଛ, ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରଜା ଓ ଜନସ୍ଥାନ ନାଶ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଜାଣନାହଁ। ଏଠି ରାମ ଏକା ଏକା ଚୌଦ ହଜାର କୁକର୍ମୀ ରାକ୍ଷସ, ଖର ଓ ଦୂଷଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି। ରାମ ମୁନିମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଛନ୍ତି, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଏବେ ନିରାପଦ, ଜନସ୍ଥାନ ଉଲ୍ଲଂଘିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ରାମ କ୍ଲାନ୍ତି ନ ଭୋଗି କାମ କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ଲୋଭୀ, ଅସାବଧାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର, ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ବିପଦକୁ ଦେଖିପାରୁନାହଁ। ଯେ ରାଜା କଠୋର, କମ୍ ଦାତା, ଅସାବଧାନ, ଅହଂକାରୀ ଓ ଧୂର୍ତ୍ତ, ସେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ ତାଙ୍କୁ କେହି ଆଶ୍ରୟ ଦେଉନାହିଁ। ଅତି ଅହଂକାରୀ, ଅସମ୍ପ୍ରେଷ୍ୟ, ଅତି ଆତ୍ମମତୀ ଓ କ୍ରୋଧୀ ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ନାଶ କରିଦିଅନ୍ତି। ଯେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରେନାହିଁ ଓ ବିପଦରେ ଭୟଭୀତ ହୁଏନାହିଁ, ସେ ଶୀଘ୍ର ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ ଓ ଏଠି ତୃଣ ସମାନ ଅସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।