ଯୁଦ୍ଧରେ କୁଶଳ, ଚତୁର ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱିନ କରିଥିବା ମହାବୀର ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମ, ରଣଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଯେତେବେଳେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇବା କେବଳ ଅଶୁଭ ହେବ; କାରଣ ତାଙ୍କ ଦନ୍ତ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ବାଣରେ ଭରିଯାଇଛି। ରାମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ବଳ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ମହାପ୍ରବାହରେ, ବାଣର ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ, ଧନୁଷ ହରଣର ଅବସ୍ଥାରେ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୁଖକୁ ଅଣ୍ଡରଲୋକ ସମ୍ମୁଖ କରିବା ପରି ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲଙ୍କାଧୀଶ, ଦୟା କର; ତୁମ ଲଙ୍କାକୁ ପୁନଃ ଫେର; ସ୍ୱଯଂ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ସୁଖରେ ରୁହ, ରାମ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତା ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ। ମାରୀଚ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଚୁପଚାପ ଫେରି ଲଙ୍କାରେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୂର୍ପଣଖା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଦେଖିଲେ ଦୂଷଣ, ଖରା ଓ ତ୍ରିଶିରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶୂର୍ପଣଖା ମେଘ ଗର୍ଜନ ସମ୍ମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ। ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଯାହା ଅନ୍ୟେ ଜଣେ ପାଇଁ କଠିନ, ସେ ଭୟ ଓ କ୍ଷୁଭିତ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କ ଶାସିତ ଲଙ୍କାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ରାବଣ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସମ୍ମୁଖରେ, ମହାରାଜ ମାନେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ମାରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି। ସୁନାରେ ମଣ୍ଡିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହାସନରେ, ତାଳପଟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଚମକୁଥିବା, ଅଗ୍ନି ସମ୍ମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଛନ୍ତି। ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଜୟ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଏବଂ ବିପୁଳ ମୁଖ ସହ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ବଜ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଘାଉ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏବଂ ଏୟରାବତ ହାତୀର ଦାଢ଼ି ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଚିହ୍ନ ରଖିଛି। ବିଶ୍ ଶିର ଓ ଦ୍ୱିଶି ହାତ ସହ ରାବଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ମାଳା, ଅଲଂକାର, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ଚୌଡ଼ା ଛାତି, ରାଜଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ମନିକଟି ବିଶେଷ ଅଲଂକାର, ଶୁଭ୍ର ଦାନ୍ତ, ବିଶାଳ ମୁଖ ଓ ପାହାଡ଼ ସମ ଆକୃତିରେ ଅପୂର୍ବ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଦେବାସ୍ତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତ ଶତ ବାର ଆକ୍ରମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଅଖଣ୍ଡ ଥିଲା। ସେ ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଭିତ କରିପାରନ୍ତି। ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ା ଛିଣ୍ଡି, ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରି, ଧର୍ମକୁ ନଶ୍ୱିନ କରି, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀମାନେକୁ ଅପହରଣ କରିପାରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ଧାରକ, ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରିବାରେ ନିପୁଣ, ଭୋଗବତୀ ପୁରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବାସୁକିକୁ ଜିତିଥିଲେ। ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ହରାଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ହରଣ କଲେ; ନରବାହନଙ୍କୁ ଜିତି, କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ, ଚୈତ୍ରରଥ, ନଳିନୀ, ନନ୍ଦନ ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ ହସ୍ତଗତ କଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନେର ଉଦ୍ୟାନ ନଶ୍ୱିନ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ତାଙ୍କ ବଳରେ ବନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ। ପର୍ବତ ସମ ଦୃଢ଼ ବାହୁରେ ସେମାନେକୁ ଧରିଥିଲେ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଯୁଗରେ, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ, ନାଗମାନେର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଛଡ଼ି କାହାକୁ ଭୟ କରୁନଥିଲେ। ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ସେଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ସେ, ବଳବାନ, ଯଜ୍ଞରେ ସୋମପାନ କରିବା, ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରିବା, ପାପୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଓ କ୍ରୂର କର୍ମରେ ନିପୁଣ। କଠୋର, ନିର୍ଦୟ, ପ୍ରାଣୀମାନେର କ୍ଷତିରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ରାବଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରନ୍ତି। ଶୂର୍ପଣଖା ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ କ୍ରୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ, ଦିବ୍ୟ ଓଡ଼ଣା, ଅଲଂକାର ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ। ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମାନେ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ମହାନ ଓ ବିଖ୍ୟାତ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ। ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ଶୂର୍ପଣଖା ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ଯାଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଶୂର୍ପଣଖା ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଭୟ, ଲୋଭ ଓ ମୋହକୁ ଜଣାଇ, ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟରେ, ଶୂର୍ପଣଖା ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, କଠୋର କଥା କହିଲେ—"ତୁମେ ଭୋଗରେ ଲିନ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଲୋଭରେ ବଶ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଆସିଛି ବୋଲି ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ। ଯେ ରାଜା ନିମ୍ନ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ, କାମ ଓ ଲୋଭରେ ଚଳିତ, ସେ ଜନମାନେଙ୍କର ସମ୍ମାନ ପାଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ଶ୍ମଶାନର ଅଗ୍ନିକୁ କେହି ଗଣେ ନାହିଁ। ଯେ ରାଜା ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ନଶ୍ୱିନ ହୁଏ। ଯେ ରାଜା ଚର ଦ୍ୱାରା ଅବଗତ ନୁହେଁ, ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେ ଜନମାନେ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ହୁଏ, ଯେପରି ହାତୀମାନେ ଦୁଃସ୍ଥ କୂଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଯେ ରାଜା ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରେନାହିଁ, ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖେନାହିଁ, ସେ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ରାଜା ଜ୍ଞାନ ଓ ସ୍ଥିରତା ନାହାଁ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବ ମାନେ ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିୟମିତ, ତାହା ସମ୍ମୁଖରେ କିପରି ତୁମେ ରାଜ୍ୟ କରିପାରିବ? ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ଶିଶୁ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ; କିପରି ତୁମେ ରାଜା ହେବ? ଯେଉଁ ରାଜା ଚର, ଧନାଗାର ଓ ନୀତିରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖେନାହିଁ, ସେ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ସମାନ।" ଏପରି ଶୂର୍ପଣଖା ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଓ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ।