ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ବେଳ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ମୋ ଶିଶୁ, ତୁମେ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କର।” ତାପରେ ଶିଷ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ବଳ ଓ ଅତିବଳ ନାମକ ମନ୍ତ୍ର ସମୂହ ତୁମକୁ ଦେଉଛି। ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଲେ, ତୁମେ କେବେ କ୍ଳାନ୍ତି, ଜ୍ୱର କିମ୍ବା ତୁମର ଚେହେରାରେ କୌଣସି ବଦଳ ପାରିବା ନାହିଁ।” “ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ପରେ, ନିଦ୍ରା କିମ୍ବା ଅସାବଧାନ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଭୂତ ପିଶାଚ ତୁମକୁ ବିପଦରେ ପକାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀରେ ତୁମର ଶକ୍ତିର ସମତୁଲ୍ୟ କେଉଁ ନାହିଁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ କହିଲେ, “ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ, ରାମ, ଏହି ବଳ ଓ ଅତିବଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ପରେ, କେଉଁ ତୁମ ସମାନ ନାହିଁ। ଶୁଭ, ଦାନ, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଉତ୍ତର-ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।” “ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗମ କରିବା ପରେ, କେଉଁ ତୁମ ସମାନ ନାହିଁ; ବଳ ଓ ଅତିବଳ ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମାତା। ରାମ, ରଘୁବଂଶୀ, ବଳ ଓ ଅତିବଳ ଶିଖିଲେ, ତୁମେ କେବେ ଭୋକ ଓ ତିଆଁରେ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କର, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ; ଏହି ଦୁଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଲେ, ପୃଥିବୀରେ ତୁମର କୀର୍ତି ବିକାଶ ପାଇବ; ଏହି ଦୁଇ ଶାସ୍ତ୍ର, ଚମତ୍କାର ରୂପରେ ଅନ୍ତି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଝିଅ। ରାମ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶ ଜନ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଯୋଗ୍ୟ; ସମସ୍ତ ଗୁଣ ତୁମେ ଅନ୍ତି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” “ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆର୍ଜିତ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ; ତାପରେ ରାମ, ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମୁହଁ ନେଇ, ଜଳ ଛୁଇଲେ।” ଏହି ଶିବିରରେ, ଏକ ଶରତ ରୂପୀ ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିବା ଲାଗି ଆଲୋକିତ ହେଲା; କୁଶିକପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଇ, ତିନିଜଣ ଶରୟୂ ତୀରେ ଏହି ରାତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କର ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର, ଘାସର ଅନୁଚିତ ଶୟନରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ, କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ ରାତି ଭରି ଦେଖିଲେ; ଏହି ରାତି ଆନନ୍ଦର ଆଲୋକ ଭାବରେ ଚମକିଲା। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାଲ କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଂଶ ଏକୂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟ୍ତରେ ଆସିଛି। ପ୍ରଭାତ ହେଲା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦେଖିଲେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ଶୟନରେ ପତ୍ର ଶୟନରେ ଶୋଇଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ରାମ, କୌଶଳ୍ୟା ନନ୍ଦନ, ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ପ୍ରଭାତ ଆସୁଛି; ଉଠ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିନ ଆରମ୍ଭର ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ଉଦାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଇ ଶୂରବୀର ପ୍ରିନ୍ସ ସ୍ନାନ କରି, ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାର୍ଥନା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ପ୍ରଭାତ ନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଆନନ୍ଦରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ବିନମ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ ନମସ୍କାର କରି, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଯାତ୍ରାରେ, ସରୟୂ ନଦୀର ତ୍ରିଧାରା ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗମ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା ସାଧୁମାନେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ପୁତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ କାହାର? କିଏ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି? ଆମର ଜିଜ୍ଞାସା ବହୁତ, ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହସି, କହିଲେ, “ରାମ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଆଶ୍ରମ କାହାର ଥିଲା ଶୁଣ। କାମଦେବ, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନେ ଶରିରଧାରୀ ମନ୍ଦିର କହନ୍ତି, ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ ଦେଖିଲେ, ଶିବ ନିୟମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦେବତାମାନେ ନବବିବାହ ପରେ ମାରୁତମାନେ ସହିତ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତାଳୀ କାମଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶିବ ତାଙ୍କୁ ତିବ୍ର ତାଡ଼ନା କଲେ।” “ତାପରେ, ରଘୁବଂଶୀ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଘାତ କଲେ, କାମଦେବଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭାଗ ବିଖଣ୍ଡିତ ହେଲା। ଏଠି, ଶିବଙ୍କ ରୋଷରେ କାମଦେବଙ୍କର ଶରୀର ଧ୍ୱଂସ ହେଲା, ସେ ଅନଙ୍ଗ—ଅଶରୀର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏଠି, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ପଡିଥିଲା, ତାହାକୁ ଅଙ୍ଗବିଷୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଆଶ୍ରମ କାମଦେବଙ୍କର, ଏଠି ତାଙ୍କର ପ୍ରାଚୀନ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଅନ୍ତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; ଏଠି କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।” “ଆଜି ରାତି ଏଠି ଦୁଇ ପବିତ୍ର ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ କାଟିବା, ଆଗାମୀ ଦିନ ଆମେ ପାର ହେବା। ଆମେ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉଛୁ; ଏଠି ଆମର ରାତି ବହୁତ ଉତ୍ତମ ଭାବେ କାଟିବ।” ସେମାନେ ସ୍ନାନ, ଜପ, ହୋମ କରି, ସାଧୁମାନେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସାଧୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ, ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଁ ଜଳ, ଆଶ୍ରମର ଆତିଥ୍ୟ କୁଶିକପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ। ପରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସୁମଧୁର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଏହି ଭାବେ, ସାଧୁମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରି, ନିବାସୀ ତପସ୍ୱୀ ଓ ନିୟମନିଷ୍ଠ ମନ୍ଦିରରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। କାମଦେବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ; କୌଶିକ ମୁନି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁମଧୁର କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। ଏହି ବାଲ କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଂଶ ଚବିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟ୍ତରେ ଆସିଛି। ଏହିପରେ, ପ୍ରଭାତ ହେଲା, ଦୁଇ ଶତ୍ରୁନାଶକ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ନଦୀ ତୀରକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ସାଧୁମାନେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନୌକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦୟାକରି ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ନୌକାରେ ଚଢ଼ନ୍ତୁ; ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତୁ, ସମୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସାଧୁମାନେ ଦେଇ ସମ୍ମାନ ନେଇ, ଦୁଇ ପ୍ରିନ୍ସ ସହିତ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।