ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କୁ ମାରୀଚାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦେବାରୁ। ମାରୀଚା ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍କଳୀନ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଉନ୍ମତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଭଳି ଦୃଢ ଚିତ୍ତ। ଏହି ରାଘବ, ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀ ସମ, ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" ମାରୀଚା ଆଉ କହିଲେ, "ସେ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୀଣ, ଚତୁର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୟନ କରିବାବେଳେ ଜଗାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଭରିଛି।" "ତାଙ୍କ ହାତର ଶକ୍ତିର କାଦରେ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧର ବନ୍ଧରେ, ଅସ୍ତ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଓ ଧନୁଷ ଚୋରିରେ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ରାମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁରେ ପଡିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯେପରି ତଳାତଳରେ ପଡିବା।" "ଦୟା କର, ଲଙ୍କାର ସ୍ବାମୀ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା; ଖୁସି ହେଇ, ଲଙ୍କାକୁ ଫେରିଯାଅ। ସଦା ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ସହ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର; ରାମ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟ ସହ ଦାବର ମଧ୍ୟରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ।" ମାରୀଚାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ତାଙ୍କ ମନ ଫେରାଇ ଲଙ୍କାର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଉଁ ସମୟରେ, ଦୟା କରି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ତାପରେ, ଶୂର୍ପଣଖା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଚଉଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଦେଖିଲେ ଦୂଷଣ, ଖରା ଓ ତ୍ରିଶିରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମେଘ ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ଅନ୍ୟ କାହାର ପାଇଁ ଅତି କଠିନ, ଦେଖି ଶୂର୍ପଣଖା ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଓ ଲଙ୍କାକୁ ଗଲେ, ଯାହା ରାବଣ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ରାବଣ, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସାମ୍ନାରେ ରାଜମହଳର ଆଗରେ ବସିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରେ। ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରାଜସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ, ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି। ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଦିଶୁଛନ୍ତି। ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ଅଶନିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚେଷ୍ଟ ଉପରେ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ଏଇରାବତ ହାତୀର ଦାନ୍ତର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ତାଙ୍କ ଦଶମୁଖ, କୋଡ଼ି ହାତ, ରାଜସି ଚିହ୍ନ, ବିରାଟ ଛାତି, ଅତିରୁଦ୍ର ରୂପରେ ଦିଶୁଛନ୍ତି। ମନି ଓ ତାପି ଶୁନ୍ଦର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭା ପାଇଛନ୍ତି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ, ଧଳା ଦାନ୍ତ, ବଡ଼ ମୁହଁ, ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେହ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶତ ଶତ ଘାୟଲ ହୋଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଅଭଙ୍ଗ ଅଛି; ସେ ଅପରିବାର୍ତ୍ତିତ ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାତ କରିପାରିଥିଲେ। ସେ ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ା ଫିଙ୍ଗିପାରିଥିଲେ, ଦେବତାମାନେକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିଥିଲେ, ଧର୍ମକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେକୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଧାରକ, ଯଜ୍ଞକୁ ବିଭ୍ରାମ କରିଥିଲେ, ବାସୁକିଙ୍କୁ ଜିତି ଭୋଗବତୀ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ତକ୍ଷକାଙ୍କୁ ଜିତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ; ନରବାହନକୁ ଜିତି କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥ ଓ ଦିବ୍ୟ ଚୈତ୍ରରଥ, ନଳିନୀ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ନେଇଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ସେ ଦେବତାମାନେର ଉଦ୍ୟାନ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ; ଶକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ବନ୍ଧି ଦେଇଥିଲେ। ପାହାଡ଼ ଚୁଡ଼ା ଭଳି ହାତରେ ସେ ଦେବତାମାନେକୁ ଅଟକାଇଥିଲେ; ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ବନରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସ୍ବୟମ୍ଭୁ ସମୟରେ, ସେ ଦୃଢ ଚିତ୍ତରେ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ, ନାଗମାନେର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ କେବଳ ମାନବକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ସେ ଶୁଭ ଭାବିଥିଲେ। ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯଜ୍ଞ ଅର୍ପଣରେ ସୋମ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ଯଜ୍ଞକୁ ବିଭ୍ରାମ କରୁଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ନିର୍ମାନ, କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ। କଠୋର, ଦୟାହୀନ, ପ୍ରାଣୀମାନେର କ୍ଷତିରେ ଆନନ୍ଦିତ, ରାବଣ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ। ଶୂର୍ପଣଖା ତାଙ୍କ କ୍ରୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇଁକୁ ଦେଖିଲେ, ଦିବ୍ୟ ପୋଷାକ ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭା ପାଇଥିବା, ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୁଭ୍ର। ସେ ରାଜସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିଥିବା, ବିଶିଷ୍ଟ ପୌଳସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ମହାନ ଓ ଉତ୍କଳୀନ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଦିଶୁଛନ୍ତି। ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଇ ଏହି ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାବଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସାମ୍ନାରେ, ଆଗକୁ ଯାଇ କହିଲେ। ତାଙ୍କ ଚଉଡ଼ିଆ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ, ଶୂର୍ପଣଖା, ବିକୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟହୀନ, ତାଙ୍କ ଭୟ, ଲୋଭ ଓ ମୋହ ଦେଖାଇ, ଅତି ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲେ। ଏଉଁ ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ତ୍ରିଶ୍ରିଙ୍ଗ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଶୂର୍ପଣଖା ଦୁଃଖରେ, ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସାମ୍ନାରେ, କ୍ରୋଧରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ—"ତୁମେ ଭୋଗରେ ଲିନ, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାଚାରୀ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଆସିଛି ବୋଲି ତୁମେ ଦେଖୁନାହିଁ।" "ଏକ ରାଜା ଯଦି ନିମ୍ନ ଭୋଗରେ ଆଶକ୍ତ, ଆସକ୍ତି ଓ ଲୋଭରେ ନିୟତ, ସେ ଜନମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଶ୍ମଶାନ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଅପମାନିତ।" "ଯିଏ ରାଜା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ କରିନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସହ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।" "ଯିଏ ରାଜା ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଅସାବଧାନ, ଅପ୍ରାପ୍ତ, ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ, ସେକୁ ଜନମାନେ ଦୂରେ ରଖନ୍ତି, ହାତୀମାନେ କାଦ ତୀରକୁ ଦୂରେ ରଖିଥିବା ପରି।" "ରାଜାମାନେ ଯିଏ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇନାହିଁ, ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ, ସେ ଧନ୍ୟତାରେ ଚମକିନାହିଁ, ମହାସାଗରରେ ପାହାଡ଼ ଦିଶିନାହିଁ।" "ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଉଚିତ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସ୍ଥିରତା ନାହିଁ, କିପରି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବମାନେ ତୁମେ ଆଗରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସ୍ୱନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତୁମେ ରାଜା ହେବା?