ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ରାବଣଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥ ତାରାମଣ୍ଡଳର ଦିଗରେ ଚଳିଥିଲା, ବଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଚାନ୍ଦ ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ରଥ ଗର୍ଜନ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା ପରେ, ରାବଣ ତାଟକାର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଠାରେ ମାରୀଚା ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ରସାଳି ଦାନ କରି ସମ୍ମାନ କଲେ। ମାରୀଚା ନିଜେ ଆସି ରାବଣଙ୍କୁ ଆସନ ଓ ଜଳ ଦେଇ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ହେ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା, ତୁମ ଜନମାନ୍ୟ ସବୁ ଭଲ ଅଛି କି? ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ, ତୁମେ ଏପରି ଶୀଘ୍ର କାହିଁକି ଏଠିକୁ ଆସିଛ?” ମାରୀଚାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମୁଖର ରାବଣ କହିଲେ, “ମୋର ରକ୍ଷକ, ମୋର ଆଶ୍ରୟ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଅପରାଜିତ ଜନସ୍ଥାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କର—ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଅପହରଣ କରିବାରେ।” ରାବଣଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମାରୀଚା କହିଲେ, “ସୀତାକୁ କିଏ ଦେଖାଇଛି? କିଏ ତୁମକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛି? ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ମିତ୍ର ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ଏପରି କଥା କହିପାରିବ। ତୁମେ କିଏ ଠାରୁ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଛ? କିଏ ତୁମକୁ ଏପରି ଅପଦ୍ରବ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିବାକୁ ବୋଲିଛି? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ କରିଛି, ଯେ ତୁମେ ଏପରି ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିଛ? କିଏ ତୁମେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଆଘାତ କରିଛି? ରାବଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍କଳୀନ ବଂଶର ଅଭିମାନୀ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଭରିଥିବା, ହାତୀ ପରି ଦୃଢ଼, ଏହି ରାଘବ, ମନୁଷ୍ୟମାନ୍ୟର ହାତୀ, ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ, ମନୁଷ୍ୟମାନ୍ୟର ସିଂହ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ, ଚତୁର୍ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ। ସେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇପାରିବେନି; ତାଙ୍କର କ୍ଷୁଦ୍ର ଦନ୍ତ ହେଉଛି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଓ କଟାର। ତାଙ୍କର ହାତର ଶକ୍ତିର କାଦାରେ, ମହାଯୁଦ୍ଧର ଝାଡ଼ରେ, ତୀରର ତରଙ୍ଗ ଓ ଧନୁର ଚୋରିରେ, ରାମଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମୁଁହକୁ ପଡ଼ିବା, ଏହା ଅଧୋଲୋକ ପରି ଭୟଙ୍କର। ଲଙ୍କାର ମହାରାଜ, ଦୟା କର; ତୁମ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଯାଅ। ନିଜ ରାଣୀମାନ୍ୟ ସହ ସୁଖ ପାଉ; ରାମ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ଜଙ୍ଗଲରେ ସୁଖୁଅ। ମାରୀଚାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଫେରିଗଲେ ଓ ଲଙ୍କାର ନିଜ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏବେ, ତୃତୀୟା ଅଧ୍ୟାୟର ବତ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଉ। ଏଥିରେ ଶୂର୍ପଣଖା ଦେଖିଲେ ଯେ, ଚଉଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ଏକା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଦୁଷଣ, ଖର, ତ୍ରିଶିରାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମେଘ ପରି ଏକ ଉଚ୍ଚ ଗର୍ଜନ କଲେ। ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେଉଁଥିରେ ଅନ୍ୟମାନ୍ୟ ପାଇଁ ଅତି ଦୁଷ୍କର, ଦେଖି ଶୂର୍ପଣଖା ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲେ; ତାଙ୍କ ମନ ଅତି ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ, ଲଙ୍କାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ରାଜ କରୁଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ରାବଣ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନ୍ୟର ଆଗରେ ନିଜ ରାଜପାଳିସର ଶୀର୍ଷ ଭାଗରେ ବସିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ମାରୁତମାନ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଚମକେ। ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାଟରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଭୂତ, ମହାର୍ଷିମାନ୍ୟ ସହ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଦେବ ଓ ଦାନବମାନ୍ୟ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜ୍ୟାପ୍ତ, ବଜ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିର ଚିହ୍ନ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଥିଲା; ଏଇରାବତ ହାତୀର ଦନ୍ତର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ବିଶ୍ ହାତ ଓ ଦଶ ମୁଣ୍ଡ, ଦିବ୍ୟ ପୋଶାକରେ ଶୋଭିତ, ବିସ୍ତୃତ ଛାତି, ରାଜଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ, ଶୂର୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ, ଧଳା ଦନ୍ତ, ବଡ଼ ମୁଁହ, ପାହାଡ଼ ପରି ଆକୃତି। ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତ ଶତ ଆଘାତ ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗତ ଅଖଣ୍ଡ ଥିଲା; ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାତ କରିପାରିଥିଲେ। ସେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ଫେଙ୍ଗିପାରିଥିଲେ, ଦେବତାମାନ୍ୟକୁ ଚୁର୍ମା କରିପାରିଥିଲେ, ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନ୍ୟର ରାଣୀମାନ୍ୟକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଧାରକ, ସଦା ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରୁଥିଲେ, ବାସୁକିକୁ ବିଜୟ କରି ଭୋଗବତୀ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଟକ୍ଷକକୁ ହରାଇ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ରାଣୀକୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ, ନରବାହନକୁ ବିଜୟ କରି କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେ ଚମତ୍କାର, କାମନାପୂରଣ ପୁଷ୍ପକ ରଥ ଓ ଦିବ୍ୟ ଚୈତ୍ରରଥ, ନଳିନୀ, ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନ୍ୟର ଉଦ୍ୟାନକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ଶକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଅଟକାଇଥିଲେ। ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ରଖିଥିଲେ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି ମହାବନରେ ଉପବେଶ କରିଥିଲେ। ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଙ୍କ ଯୁଗରେ, ତିନି ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପମାନ୍ୟର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଥିଲେ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ମନୁଷ୍ୟକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନ୍ୟଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରରେ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଶୁଭ ଗଣାଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମହାଶକ୍ତି, ଯଜ୍ଞରେ ସୋମ ପାନ କରୁଥିଲେ, ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ କରୁଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ। କଠୋର, ଦୟାହୀନ, ପ୍ରାଣୀମାନ୍ୟର ହାନିରେ ଆନନ୍ଦିତ, ରାବଣ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ। ଶୂର୍ପଣଖା ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର କ୍ରୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇକୁ, ଦିବ୍ୟ ପୋଶାକ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଚମକୁଥିବା। ସେ ତାଙ୍କର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଉଦ୍ଭୂତ ମୃତ୍ୟୁ ପରି, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶର ମହାନ ଓ ଉତ୍କଳୀନ ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟର ରାଜା।