ଯୁବକ ଓ ରୂପବାନ ଦୁଇଭାଇ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଦିପ୍ତି ଓ ନିର୍ମଳତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇ ଶିଷ୍ୟଭାବେ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛରେ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। ସେମାନେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଦେବତା ସ୍ଥାଣୁ ବା ଅଗ୍ନିର ପୁତ୍ରମାନେ ଯେପରି, ସେପରି ଦୁଇ ଯୁବକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଆଗେଇଯାଇ, ଅଧା ଯୋଜନା ଦୂର ଯାଇ ସରୟୂ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାହାଁଠାରେ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୃଦୁ କଥାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବାପୁ, ଜଳ ଗ୍ରହଣ କର, ଯେଉଁଠି ଶୁଭ ସମୟ ହରାଇଯିବ ନାହିଁ।” ଏବଂ ସେ କହିଲେ, “ମୋ ଠାରୁ ବଳ ଓ ଅତିବଳ ନାମକ ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କର। ଏହାଁ ଶିଖିଲେ ତୁମେ କେବେ ଦୁଃଖ, କ୍ଲାନ୍ତି, ଜ୍ୱର କିମ୍ବା ଦେହର ରୂପ ରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁଭବିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ଶୁଅ କିମ୍ବା ଅବଧାନ ନ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଭୂତପିଶାଚ ତୁମକୁ ବ୍ୟାପିପାରିବ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀରେ ତୁମର ଶକ୍ତି ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ, ରାମ, ବଳ ଓ ଅତିବଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସହ, ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ହେ ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର, ଭାଗ୍ୟ, ଦାନ, ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାରେ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇଟି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ, ତୁମ ସମାନ ଅନ୍ୟ କେହି ହେବେ ନାହିଁ; କାରଣ ବଳ ଓ ଅତିବଳ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମାତୃକା। ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖିଲେ, ରାମ, ତୁମକୁ ଭୁଖ ଓ ତିପ୍ପସା ଏବେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇଟି ବିଦ୍ୟା ଗ୍ରହଣ କର, ରଘୁବଂଶର ଅଭିମାନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ; ଏହି ଦୁଇଟି ବିଦ୍ୟା ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ପୃଥିବୀରେ ତୁମର କୀର୍ତି ଚାରିଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ଏହି ବିଦ୍ୟାମାନେ, ଅତି ଦୀପ୍ତିଶାଳି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଝିଅମାନେ। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ନନ୍ଦନ, ଏହି ବିଦ୍ୟା ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ କେବଳ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ; ସମସ୍ତ ଗୁଣ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ବିଦ୍ୟାମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ। ଏପରି ଭାବେ, ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମୁଖ ହୋଇ, ରାମ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ଏହିପରି ଦିନ ଶେଷ ହେଲା। ଶତରଶ୍ମି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶରତ୍କାଳ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ତିନିଜଣ ସରୟୂ ତଟରେ ସେ ରାତିଟି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ମହାନ ପୁତ୍ର, ଘାସ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ ସେଇ ରାତି ମଧୁରତାରେ ଆଲୋକିତ ହେଲା। ଏହିଭଳି ଅନୁଭୂତି ସହ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପରେ, ଯେତେବେଳେ ରାତି ଶେଷ ହେଲା, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶାଖାପତ୍ର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଅଥିବା କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ହେ କୌଶଲ୍ୟାନନ୍ଦନ ରାମ, ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ ଯେଉଁଠି ଆଛନ୍ତି, ପ୍ରଭାତ ଆସୁଛି; ଉଠ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୈବ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ହେବ।” ମୁନିଙ୍କ ଉଦାର କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇ ଶୂରବିର ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ସ୍ନାନ, ଜଳାଞ୍ଜଲି ଓ ପରମ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କଲେ। ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂଜା ଶେଷ କରି, ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ। ଯିଏଉଁଠି ସେମାନେ ଚାଲିଥିଲେ, ତାଁଠାରେ ସରୟୂ ନଦୀ ତୀରରେ ତିନି ଧାରା ମିଶିଥିବା ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗମ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଶତାବ୍ଦୀଧରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ଋଷିମାନେ ବସୁଥିଲେ। ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖି ଦୁଇ ଭାଇ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ କାହାର? କିଏ ଏଠାରେ ବସୁଛନ୍ତି? ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛୁ।" ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହସି କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଆଶ୍ରମ କାହାର ତୁମେ ଶୁଣ। କାମଦେବ, ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶରୀରଧାରୀ କହନ୍ତି, ସେଠାରେ ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ନବବିବାହିତ ମହାଦେବ ମାରୁତଗଣ ସହ ଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ କାମଦେବ ତାଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତେବେ ଶିବଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ କାମଦେବଙ୍କ ଶରୀର ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା। ଏହିଠାରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲାବେଳେ, ସେ ଅନଙ୍ଗ, ଅରୂପୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅଙ୍ଗବିଷୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଆଶ୍ରମ ତାଙ୍କର, ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ବସୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ପାପ ନାହିଁ।" "ଆଜି ରାତି ଏଠାରେ କାଟିବା ଯୋଗ୍ୟ, ହେ ଶୁଭଦର୍ଶୀ ରାମ, ଏହି ଦୁଇ ପବିତ୍ର ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ; କାଲି ଆମେ ପାର୍ହେଉ। ଶୁଦ୍ଧମନା ହୋଇ ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଚଳ; ଏଠି ରାତି କାଟିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ହେବ।" ସେମାନେ ସ୍ନାନ, ଜପ ଓ ହୋମ କରି, ସଂଯମିତ ଏବଂ ତପସ୍ଵୀ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଚିହ୍ନି ପରି, ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଆସି, ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ପରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧୁର କଥା ଓ ଆତିଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲା, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଅତିଥିମାନେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ କାମଦେବ ଆଶ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ, ମୁନି କୌଶିକ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା ଶୁଣାଇ ମନୋରଞ୍ଜନ କଲେ। ଏହିଭଳି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପରଦିନ ସକାଳେ, ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟଦଳନୀ ଭାଇ ସ୍ନାନ, ଜପ ଓ ନିତ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ନଦୀତୀରକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ଵୀମାନେ ଉତ୍ତମ ଡ଼ଙ୍ଗା ତିଆରି କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।