ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିବା। ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଲାଲ ଆଖି, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ସଙ୍ଗୀତ ଡ଼ାକର ଭଳି ଗୁଞ୍ଜିଥାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ତାଙ୍କର, ଶକ୍ତିରେ ରାମଙ୍କ ସମାନ। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ, ଅଗ୍ନି ଓ ପବନ ପରି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଜନସ୍ଥାନକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ। ଦେବତା ଓ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏଠି କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ରାମଙ୍କ ଧନୁର୍ବାଣ, ସୁନା ଡ଼େଙ୍ଗା ଓ ପଖ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ। ଏହି ବାଣଗୁଡିକ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ଭଳି ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ, ଭୟଭୀତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁଠି ପାରିଲେ, ପଳାଇଗଲେ। ଯେଉଁଠି ପଳାଇଗଲେ, ସେଉଁଠି ରାମଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ; ଏପରି ଭାବରେ ତିନି ଜନସ୍ଥାନ ନଶ୍ଟ ହେଲା। ଏହି କଥା ଆକମ୍ପନା ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ। ରାବଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଯିବି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।” ଏହି ଉତ୍ସାହ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଆକମ୍ପନା ବୋଲିଲେ, “ହେ ରାକ୍ଷସରାଜ, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଏକଥା ଶୁଣ। ରାମ ବିରତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଅଜୟ, ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆଗ୍ରସର ନଦୀକୁ ରୋକିପାରିବେ। ଆକାଶ ସହିତ ତାରା, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ତଳେ ଆଣିପାରିବେ; ତଳିଯାଉଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇପାରିବେ। ସମୁଦ୍ର ତଟକୁ ଭେଦି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବନ୍ୟାରେ ବିଲିନ କରିପାରିବେ; ସମୁଦ୍ର ଓ ପବନର ଶକ୍ତିକୁ ତାଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ କରିପାରିବେ। ତାଙ୍କର ବିରତାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉପସାରିପାରିବେ, ଏବଂ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ। ରାମ ତୁମେ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ; ମନ୍ଦ ଜନମାନେ ଯେପରି ଶ୍ୱର୍ଗ ପାଇପାରିନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଏକସାଥି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏକ ଉପାୟ ଅଛି—ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନରେ ଶୁଣ। ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜଗତରେ ଜଣେ ଜନନୀ ଅଛନ୍ତି, ନାମ ସୀତା, ଶୁଭ୍ର ଶରୀର, କଳା ଚାମ୍ବା, ସମୁଚିତ ଅଙ୍ଗ, ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଣି, ରତ୍ନରେ ସଜିତ। ଦେବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ଅପ୍ସରା, ନାଗିନୀ ମଧ୍ୟ ସୀତା ସମାନ ନୁହେଁ; ମାନବୀ ତାଙ୍କୁ କେମିତି ତୁଳନା କରିପାରିବେ? ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନେର ନାୟକ, ଏହି କଥାକୁ ମନ ଭରି ସ୍ୱୀକାର କଲେ; ଚିନ୍ତା କରି, ଆକମ୍ପନାକୁ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚିତ, ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଏଉଁଠି ଚାରିଁବି, ମୋ ରଥଚାଳକ ସହିତ; ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ବୈଦେହୀକୁ ମହାନଗରକୁ ଆଣିବି।” ଏପରି କହି, ରାବଣ ଏକ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ରବିପରି ଚମକୁଥିବା ଏବଂ ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଉଜାଗର କରୁଥିବା ମୁଲ ଦ୍ୱାରା ଯାତ୍ରା କଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେର ନାୟକଙ୍କ ଏହି ବିଶାଳ ରଥ ତାରାମଣ୍ଡଳର ମାର୍ଗରେ ଚଳି, ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ସେ ତାଟକାର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଏଠି, ମାରୀଚ ସେଠି ରାବଣଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନ ଦେଇ ଆଦର କଲେ। ନିଜେ ଆସନ ଓ ଜଳ ଦେଇ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଦେଇ, ମାରୀଚ ରାବଣଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, “ହେ ରାକ୍ଷସରାଜ, ତୁମ ଜନମାନେ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି? ମୁଁ ଅଜଣା, ତୁମେ ଏତି ଶୀଘ୍ର କାହିଁକି ଆସିଛ? ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ।” ମାରୀଚଙ୍କ ପ୍ରସ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ଶବ୍ଦରେ ନିପୁଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ କହିଲେ, “ମୋ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତାକୁ ରାମ ମାରିଦେଲେ, ଯିଏ ଦୋଷରହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ; ଅଜୟ ଜନସ୍ଥାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ତେଣୁ ତୁମେ ମୋତେ ତାଙ୍କର ଜନନୀକୁ ଅପହରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କର।” ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ମାରୀଚ କହିଲେ, “କିଏ ସୀତାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛି, ଏକ ସତ୍ୟ ଶତ୍ରୁ? ହେ ରାକ୍ଷସମାନେର ବାଘ, କିଏ ତୁମ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚାହେନାହିଁ? କିଏ କହିଛି, ‘ସୀତାକୁ ଆଣ’? କିଏ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶୂଙ୍ଗ କାଟିବାକୁ ଚାହେ? ଯିଏ ତୁମକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶତ୍ରୁ, ଜହରାଳି ସର୍ପର ମୁଁଠିରୁ ଦାନ୍ତ ଉଠାଇବାକୁ ଚାହେ। କିଏ ତୁମକୁ ଏହି କୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ କଲା? କିଏ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘାତ କଲା, ରାକ୍ଷସରାଜ? ଶୁଭ୍ର ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୋତ୍ରର, ଶକ୍ତିର ଅଭିମାନରେ, ମହା ଦାନ୍ତ ଅପରି ହାତୀ ପରି ଦୃଢ଼—ରାବଣ, ରାଘବ, ମନ୍ଷ୍ୟମାନେର ହାତୀ, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେ, ମନ୍ଷ୍ୟମାନେର ସିଂହ, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ, ଚତୁର ରାକ୍ଷସମାନେର ନଶ୍ଟକର୍ତ୍ତା, ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଇଥିବାବେଳେ ଜାଗାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ହେଉଛି ବାଣ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର। ତାଙ୍କର ହାତର ଶକ୍ତିର କାଦା, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧର ବନ୍ୟା, ବାଣର ତରଙ୍ଗ ଓ ଧନୁର ଚୋରି—ହେ ରାକ୍ଷସରାଜ, ରାମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୁଁଠିକୁ ଅଧୋଲୋକ ପରି ଲାଘିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦୟା କର, ଲଙ୍କାର ରାଜା, ରାକ୍ଷସମାନେର ନାୟକ; ଆନନ୍ଦରେ ତୁମ ନିଜ ଜନନୀମାନେ ସହିତ ରହ; ରାମ ତାଙ୍କର ଜନନୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟର ମଜା ନିଅନ୍ତୁ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ପଛକୁ ଫେରି ଲଙ୍କାର ଉତ୍ତମ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଉଁଠି ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏବେ ଶୂର୍ପଣଖା ଦେଖିଲେ, ଚଉଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକ ମାତ୍ର ରାମ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଦୁଷଣ, ଖର, ତ୍ରିଶିରସଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଏକ ମେଘର ଭଳି ଭୟଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଦେଇଲେ। ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ, ଦେଖି ସେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଲଙ୍କାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ରାବଣ ରାଜ କରୁଛନ୍ତି। ଶୂର୍ପଣଖା ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ରାଜପାଳିସର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ବସିଥିବା, ମାରୁତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଚମକୁଥିବା। ସେ ସୁନା ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, ସୁନା ତଳା ଉପରେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜରେ ଚମକୁଥିଲେ।