ଖରା ରାମଙ୍କ ଶରର ଆଗ୍ନିରେ ଜଳିଗଲା, ତାହା ଭୂତପୂର୍ବ ଶ୍ୱେତବନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକା ନିଶ୍ଚିନ୍ନ ହେବା ପରି। ମୃତ୍ୟୁ ଅନ୍ତେ, ଖରା ଭୂତଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଦ୍ୱାରା ବିତ୍ରା, କିମ୍ବା ଫେନରେ ନାମୁଚି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବଳା ପରି ପଡିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଦିବ୍ୟ ଢୋଲ ବଜାଇ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଖରା ଓ ଦୂଷଣ ନେତୃତ୍ୱରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ମାୟାର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତେ ନିପାତିତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ଓ ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଛ, କେତେ ବଳ, କେତେ ଦୃଢତା! ତୁମେ ସତ୍ୟ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ପ୍ରତୀତି ହେଉଛ।” ଏପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଯାଇଗଲେ; ରାଜର୍ଷି ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ କହିଲେ, “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିତ୍ରା ବିଧ୍ୱଂସକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଶରଭଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲେ; ମହାମୁନିମାନେ ତୁମକୁ ଏହି ଭୂମିକୁ ଆଣିଥିଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛ।" ଏବେ ମହାମୁନିମାନେ ଦଣ୍ଡକରେ ନିଜ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ; ଏପରେ, ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ ଠାରୁ ବାହାରି, ବିଜୟୀ ଓ ମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାମ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସକ ଓ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଦାୟକ ରାମକୁ ଦେଖି, ବୈଦେହୀ ସୀତା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ। ଦୂଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ ହେବା ଦେଖି, ଅବିନାଶୀ ରାମକୁ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଉତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦରେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ। ଏପରେ, ଦୂଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଦଳକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଦ୍ୱାରା ମୁନିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଆନନ୍ଦର ଚେହେରା ଦେଖାଇ ଏକବାର ଆଉ ରାମକୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ ଓ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକତିଶ ସର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ, ଅକମ୍ପନା ଜନସ୍ଥାନରୁ ତ୍ୱରିତ ଲଙ୍କାକୁ ଗଲେ ଓ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଜନସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ଖରା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପାତିତ ହେଲେ; ମୁଁ କିପରି ବଞ୍ଚିଗଲି।” ଏହି ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଚାରିଦିଗରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା। ତାଙ୍କୁ ଅକମ୍ପନା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୋର ଭୟଙ୍କର ଜନସ୍ଥାନ କେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିନ୍ନ ହେଲା? କେଉଁ ଜଗତରେ ମୃତ୍ୟୁ ରୁ ନିଜେ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ?” ରାବଣ କହିଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଯମ, ବିଷ୍ଣୁ କିଏ ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରି ସୁଖ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ସମୟ ପରି ସମୟକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିପାରିବି; ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇପାରିବି, ମୃତ୍ୟୁକୁ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଏକତ୍ର କରିପାରିବି। ମୁଁ ବାୟୁର ଗତିକୁ ଅଟକାଇପାରିବି; ମୋ କ୍ରୋଧରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇପାରିବି।” ଏପରେ, ଭୟରେ ଅକମ୍ପନା ହାତ ଜୋଡି ରାବଣଙ୍କୁ ନିରାପତ୍ତି ନିମନ୍ତେ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ନିରାପତ୍ତି ଦେଲେ, ଏପରେ ଅକମ୍ପନା ନିର୍ଭୟ ହୋଇ କହିଲେ, “ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏଠାରେ ରହୁଛନ୍ତି, ଯୁବକ, ସିଂହଙ୍କ ପରି କନ୍ଧ, ବିଶାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚଉଡ଼ା ଛାତି। ତାଙ୍କର ଚମକ୍କାଳି ଶ୍ୟାମ ଚର୍ମ, ମହାନ ଖ୍ୟାତି, ଦେବତାପ୍ରତି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖରା ଓ ଦୂଷଣ ଜନସ୍ଥାନରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ।” ଏହା ଶୁଣି ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାନ ନାଗ ପରି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଇ କହିଲେ, “ଏହି ରାମ କି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି? ଅକମ୍ପନା, ସତ୍ୟ କହ।" ଏପରେ ଅକମ୍ପନା ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ବିବର୍ଣ୍ଣ କଲେ, “ରାମ ଚମକ୍କାଳି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଗୁଣ ଉପର୍ଜିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ, ଡ଼ମ୍ବର ପରି ଶବ୍ଦ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ଶକ୍ତିରେ ସମ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ପରି ଏହି ଦିବ୍ୟ ରାଜକୁମାର ଜନସ୍ଥାନକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିଦେଲେ।" “ଏଠାରେ ଦେବତା ଓ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ବିଚାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ରାମଙ୍କ ଶର, ସୁନା ଫଙ୍ଗ ଓ ପରି ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରୟାପ୍ତ। ଏହି ଶରମାନେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ନାଗ ପରି ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନେ କୁ ଭକ୍ଷିଦେଲେ; ଭୟଭୀତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ରାମକୁ ଦେଖିଲେ। ଏପରି ରାମ ଜନସ୍ଥାନକୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିଦେଲେ, ଓ ଦୋଷହୀନ ରାବଣ।" ଏହି ଶୁଣି ରାବଣ କହିଲେ, “ମୁଁ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅକମ୍ପନା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମହାରାଜ, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ।" “ବିରତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଅଜୟ, ତାଙ୍କ ଶରଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହିତ ନଦୀକୁ ଅଟକାଇପାରିବେ। ତିନି ଆକାଶ, ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ତଳେ ଆଣିପାରିବେ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ରାମ ଡୁବୁଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇପାରିବେ। ସମୁଦ୍ରର କୂଳ ଭେଦି, ଏହି ଜଗତକୁ ବିନାଶ କରିପାରିବେ; ତାଙ୍କ ଶର ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ଓ ବାୟୁର ଶକ୍ତିକୁ ଉଖଣିପାରିବେ।” ଏପରି ରାମଙ୍କ ବିରାଟ କୃତ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଓ ପ୍ରତାପର ଗାଥା ଦେବତା, ମୁନି, ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମନ ଓ ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା।