ରାମ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ରଥରୁ ଗଜଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦରେ ଛାଡିଲେ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଖରଙ୍କ ଧନୁ ତଣାଇବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲା। ଖର ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଯେପରିକି ଶ୍ୱେତବନରେ ରୁଦ୍ର ଅନ୍ଧକକୁ ଦগ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଖର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଗଲେ, ଭୃତ୍ରା ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତରେ, ନମୁଚି ଝାଗରେ, ବା ବଳା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଆଘାତରେ ଯେପରି ନିପାତ ହୋଇଥିଲେ, ସେପରି ଖର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବଗଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ଏକଠା ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ଡ଼ାକ ଲାଗିଲେ, ଫୁଲର ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଖର ଓ ଦୂଷଣା ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଗଲେ। ରାମଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳ ଦେଖି ଦେବଗଣ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ—ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଦୃଢତା ଦେଖି ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ ଲାଗିଲା। ଦେବଗଣ ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କରି ଯଥା ଆସିଥିଲେ, ତଥା ଫେରିଗଲେ; ତାପରେ ରାଜଋଷି ଓ ମହାମୁନିମଣ୍ଡଳୀ ଏକଠା ହେଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମଣ୍ଡଳୀ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ: “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଶରଭଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲେ; ମହାମୁନିମଣ୍ଡଳୀ ତୁମକୁ ଏହି ଦଣ୍ଡକ ଭୂମିକୁ ଆଣିଥିଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ସଫଳ କରିଛ। ଏବେ ମହାମୁନିମଣ୍ଡଳୀ ଦଣ୍ଡକରେ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ତୁମ ସହ ଏଠାରେ ରହିବେ।” ପରେ, ରାମ ପର୍ବତ ଦୁର୍ଗରୁ ବାହାରି, ମହାମୁନିମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ସମ୍ମାନ ନେଇ ଆନନ୍ଦରେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନିମଣ୍ଡଳୀ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ମୁନିମଣ୍ଡଳୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ। ବୈଦେହୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଦେଖିଲେ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ନାଶ ହୋଇଛି, ଅବିନାଶୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ବୈଦେହୀ ତୃପ୍ତ ହେଲେ। ରାମଙ୍କ ଏହି ବିଜୟ ପାଇଁ ମୁନିମଣ୍ଡଳୀ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତା ଆନନ୍ଦର ଅତିରେକରେ ରାମଙ୍କୁ ପୁନଃ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏଉଁ ଉତ୍କଳର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକତ୍ରିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏପରି ଘଟଣା ପରେ, ଅକମ୍ପନା ଜନସ୍ଥାନରୁ ଦୂତିଆ ଲାଗି ଲଙ୍କାକୁ ଗଲେ ଓ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମହାରାଜ, ଜନସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଖର ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପାତ ହୋଇଛନ୍ତି; ମୁଁ କିପରି ଏଠାରୁ ପଳାଇ ଆସିଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦଶମୁଖ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇ ଅକମ୍ପନାକୁ କହିଲେ: “କେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋର ଭୟଙ୍କର ଜନସ୍ଥାନ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ନାଶ ହୋଇଛି? କେଉଁ ଲୋକ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ? ମୋତେ କ୍ଷତି କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଯମ, ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ନେଇପାରିବେନି। ମୁଁ ସମୟ ନିଜେ, ଅଗ୍ନିକୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବି; ମୃତ୍ୟୁକୁ ମୃତ୍ୟୁ ସହ ଏକତ୍ର କରିପାରିବି। ମୋର କ୍ରୋଧରେ ବାୟୁ ତାର ଗତିକୁ ମୁଁ ଅଟକାଇପାରିବି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବି।” ଏପରି କ୍ରୋଧିତ ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ଅକମ୍ପନା ଭୟରେ ହାତ ଜୋଡି ନିଜ ସୁରକ୍ଷା ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଲେ; ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ଅକମ୍ପନା କହିଲେ: “ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ, ଯୁବ, ସିଂହବାହୁ, ବିଶାଳ ଛାତି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜନସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଦଳକୁ ନିପାତ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଗାଢ଼ ଚେହେରା, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଶୂରତା, ଏହି ମହାବୀର ଖର ଓ ଦୂଷଣାକୁ ମାରିଛନ୍ତି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାବଣ ମହାସର୍ପର ଭଳି ଉଚ୍ଚ୍ୱାସ କରି ଅକମ୍ପନାକୁ ପଚାରିଲେ: “ଏହି ରାମ କି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବଗଣ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଏହି କଥା ଠିକ୍ କହ, ଅକମ୍ପନା।” ଏପରି ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ଅକମ୍ପନା ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଶୂରତା ବିବରଣା କଲେ: “ଏହି ରାମ, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରର ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଅତି ଶୂର, ଦିନିଆ ଧର୍ମରେ ଅଧିକାରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପୂର୍ବ। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଲାଲ ଆଖି, ଡ଼ାକ ଭଳି ଶବ୍ଦ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ମୁହଁ, ଶକ୍ତିରେ ସମତୁଳ୍ୟ। ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଭଳି ଜନସ୍ଥାନକୁ ନିପାତ କରିଛନ୍ତି।” “ଏଠାରେ ଦେବ ଓ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଜଣା ଏହି ରାକ୍ଷସ ଦଳକୁ ନିପାତ କରିଛି। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପର ଭଳି ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ; ଭୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯେଉଁଠି ଚାଲିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ରାମ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ। ଏପରି ରାମ ଜନସ୍ଥାନକୁ ନିପାତ କରିଛନ୍ତି, ମହାରାଜ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାବଣ କହିଲେ: “ମୁଁ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଅକମ୍ପନା କହିଲେ: “ମହାରାଜ, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ। ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଅଜୟ; ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହମାନ ନଦୀକୁ ଅଟକାଇପାରିବେ। ତାଙ୍କ ଶୂରତା ଦ୍ୱାରା ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ, ତାରାସମୂହ ସହ ଆକାଶକୁ ତଳେ ଆଣିପାରିବେ; ଏହି ମହାବୀର ରାମ ଡୁବୁଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇପାରିବେ।” ଏପରି ଦିବ୍ୟ ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉତ୍କଳ ଯୁଦ୍ଧର ମହାପ୍ରଭାବ ଦେଖି ଦେବ ଓ ମୁନିମଣ୍ଡଳୀ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ନିପାତ ହେଲା। ଏହି ଘଟଣା ଦେଖି ସୀତା ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତୃପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣା ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଘଟିଗଲା।