ଖରା, ରାମଙ୍କୁ ଏମିତି କହିବା ପରେ, ଭୃକୁଟି ଚମକାଇ ଦେଖିଲେ ନିକଟରେ ଏକ ବଡ଼ ଶାଳ ଗଛ ଅଛି। ସେ ଯୁଦ୍ଧମୁଖର ହୋଇ, ଚାରିପାଖ ଅସ୍ତ୍ର ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ରୋଷରେ ଓଠ କାମ୍ଡି ଶାଳ ଗଛଟିକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଉପ୍ରେ ଉଠାଇଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖରା ଏହି ଗଛକୁ ଉପ୍ରେ ଉଠାଇ, ଭୟଙ୍କର ଗଜ୍ଜନ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଛାଡ଼ି ଦେଲେ—"ତୁମେ ଏବେ ମୃତ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ତେବେ ଶୂରବୀର ରାମ, ଖରାଙ୍କ ଦିଗରୁ ଆସୁଥିବା ବିପୁଳ ବାଣମାଳାକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଅତି କ୍ରୋଧ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଖରାଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହିବେଳେ ରାମଙ୍କ ଶରୀର ଘମେ ଭିଜିଗଲା, ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରାଙ୍କୁ ହଜାରଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବେଧିଦେଲେ। ସେହି ବାଣମାଳାର ମଧ୍ୟରୁ ଖରାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଝାଗ ମିଶିତ ରକ୍ତ ଝରିପଡ଼ିଲା, ଯେମିତି ପାହାଡ଼ର ଝରଣାରୁ ଜଳ ବହିଯାଏ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଖରା ଅସାହାୟ ହୋଇଗଲେ; ରକ୍ତର ଗନ୍ଧରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ପୁନି ତ୍ୱରିତ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ। ଏହି ରକ୍ତରେ ଭିଜା, କ୍ରୋଧିତ ଖରା ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରି ଆଗେଇଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଚପଳ ରାମ ଦୁଇ-ତିନି ପଦ ଉପରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ। ଏବେ ରାମ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣ ତୁଳିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡର ଶକ୍ତି ଅନୁଭୂତି ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଏହାକୁ ଖରାଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଏହି ବାଣଟି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଏହି ବାଣକୁ ଧନୁଷରେ ଧରି ଖରାଙ୍କ ଦିଗରେ ହାନିଦେଲେ। ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଖରାଙ୍କ ଛାତିରେ ଲାଗିଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ ବଣା ଧରିଥିଲେ। ଖରା ଏହି ବାଣର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ, ଯେମିତି ଶ୍ୱେତବନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ଖରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଯେମିତି ଭୃତ୍ରା ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ନାମୁଚି ଝାଗ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ବଳ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ଵର୍ଗୀୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଡ଼ଉଲ ନାଡ଼ି ଫୁଙ୍କି ଚାରିପାଖେ ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଖରା ଓ ଦୂଷଣ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ହଜାର ମାୟାବୀ ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହେଲେ। "କି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ରାମଙ୍କର! ସେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଜ୍ଞାନୀ, କି ଶକ୍ତି, କି ଧୃଢତା! ସେ ନିଜରେ ଏକ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରତୀତି ହେଉଛନ୍ତି," ଦେବମାନେ କହିଲେ। ଏହିପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଯାଇଗଲେ; ତା'ପରେ ସମସ୍ତ ରାଜର୍ଷି ଓ ମହାମୁନି ଏକତ୍ର ହେଲେ। ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ସହ ଏହିପରି କହିଲେ—"ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବୃତ୍ରସୁଦନ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଶରଭଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲେ; ତୁମକୁ ଏଇ ଭୂମିକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ମହାମୁନିମାନେ ଉପାୟ କରିଥିଲେ।" "ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ସଫଳ କରିଛ; ହେ ଦଶରଥପୁତ୍ର।" ଏହିପରେ ମହାମୁନିମାନେ ଦଣ୍ଡକ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଶୂରବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ସହିତ— ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରୁ ବାହାରି, ବିଜୟୀ ଓ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ଏହି ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ବୈଦେହୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ରାକ୍ଷସ ଦଳ ନିହତ ହେବା ଦେଖି ଓ ଅକ୍ଷୟ ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ତା'ପରେ ରାମଙ୍କୁ ମହାମୁନିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମଧୁର ମୁଖମଣ୍ଡଳରେ ଆନନ୍ଦ ଛଟା ଛଡ଼ାଇ, ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ରାମଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରସନ୍ନତା ଅନୁଭବ କଲେ। ଏଉଁପରି ମହାକାବ୍ୟ ଆରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକତିସତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ଅକମ୍ପନା ଜନସ୍ଥାନରୁ ଦ୍ରୁତ ଲଂକାକୁ ଯାଇ, ରାବଣଙ୍କ ନିକଟରେ ବସି ଏହିପରି କହିଲେ—"ହେ ରାଜା, ଜନସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଖରା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ମୁଁ କିପରି କି ଚିଁଠିକି ବଞ୍ଚିଛି।" ଏହି ଶୁଣି ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଟେଣ୍ଟି ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ କରି, ଅକମ୍ପନାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋର ଭୟଙ୍କର ଜନସ୍ଥାନ କିଏ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ କଲା? କିଏ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭୋଗିବ ନାହିଁ?" "ମୋତେ କ୍ଷତି କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ଯମ, ବା ବିଷ୍ଣୁ—କେହି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନ ପାଇପାରିବେ। ମୁଁ ସମୟର ପ୍ରତି ସମୟ; ଆଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇପାରିବି, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଏକତ୍ର କରିପାରିବି।" "ମୁଁ ବାୟୁର ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଗତିକୁ ବଳ ପ୍ରୟୋଗରେ ଓଡ଼େଇପାରିବି; ମୋର କ୍ରୋଧରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେଇପାରିବି।" ଏପରି କ୍ରୋଧିତ ଦଶମୁଖୀଙ୍କୁ ଅକମ୍ପନା ଭୟରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ସୁରକ୍ଷା ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁରକ୍ଷା ଦେଇ ଅକମ୍ପନାଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ କଲେ; ଏହିପରେ ଅକମ୍ପନା ନିଷ୍କଣ୍ଠ ଭାବେ କହିଲେ— "ଦଶରଥଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଯୁବକ, ସିଂହବାହୁ, ନାମ ରାମ, ବଳଶାଳୀ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳୀ। କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଧନ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ସମ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖରା ଓ ଦୂଷଣ ଜନସ୍ଥାନରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।" ଅକମ୍ପନାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ରାଜା ରାବଣ ମହାସର୍ପ ପରି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ କରି କହିଲେ—"ଏହି ରାମ କି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି? ଠିକ୍ ଠିକ୍ କହ, ଅକମ୍ପନା।" ଏହିପରେ ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ଅକମ୍ପନା ତାହା ମହାପୁରୁଷ ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।