ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଖରାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ଆଜି ତୋର ରକ୍ତ ମାଟିକୁ ପାନ କରିବ, ତୋର କଣ୍ଠ ମୋର ବାଣରେ ଚିରିଯିବା ସମୟରେ ଫେନା ଓ ବୁଲା ହେବ। ଧୂଳିରେ ଢାକା, ହାତ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ତୁଁ ମାଟିରେ ପଡି ଯିବୁ, ଏମିତି ଭାବରେ ଏହାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବୁ, ଯେପରି ଦୁର୍ଲଭା ପ୍ରେମିକାକୁ କେହି ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ। ହେ ରାକ୍ଷସ ଦୁଷ୍ଟ, ତୁଁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ପଡିବା ପରେ, ଏହି ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟ ଶରଣ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିରାପଦ ହେବ। ଜନସ୍ଥାନରେ ମୋ ବାଣରେ ତୁଁ ନିହତ ହେବା ପରେ, ମୁନିମାନେ ସବୁଠି ଭୟ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରିପାରିବେ। ଆଜି ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯିବ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଥହୀନ ହୋଇ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଦୌଡ଼ିଯିବେ। ତୁମେ ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ପତି, ସେମାନେ ଏବେ ଶୋକର ଅନୁଭୂତି କରିବେ, ଏବଂ ଜୀବନର କୌଣସି ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ। ହେ କୃର ସ୍ୱଭାବର, ନିଚ ଆତ୍ମା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ, ତୋର ଦୁଷ୍ଟତାରେ ମୁନିମାନେ ଭୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବାରେ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଖରା ଦୁର୍ଜନ ରାମଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କଠୋର କଣ୍ଠରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରୀ ଓ ଭୟହୀନ, ଏହିଠାରେ ମୃତ୍ୟୁର ହାତରେ ରହି କିଛି ଉଚିତ ଓ ଅନୁଚିତ କଥା କହୁଛ। ସମୟର ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ହରାଇଦେଇ, କଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କଣ ନୁହେଁ, ତାହା ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ।” ଏପରି କହି, ଖରା ଭୃକୁଟି ଚମ୍କାଇ ଚାରିପାଖ ହେଉଛନ୍ତି କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖିବାକୁ। ଏକ ବଡ଼ ଶାଳ ଗଛ ଦେଖି, ଦୁଇ ହାତରେ ଉପଡ଼ି ଦାନ୍ତ କଟି କ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଜନ କରି, ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଝାପି ମାରିଲେ, ଚିତ୍କାର କରିଲେ, “ତୁମେ ନିହତ ହେଲା!” ଏହି ସମୟରେ, ଶୂରବୀର ରାମ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ବଣ୍ଡୁକ ଝଡ଼କୁ କଟିଦେଇ, ମହାକ୍ରୋଧ ଧାରଣ କରି ଖରାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏବେ ରାମ, ଘମେ ଭିଜି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଆଖି ସହିତ, ଖରାଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ କଲେ। ସେହି ବାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଖରାଙ୍କ ଦେହରୁ ବହୁତ ଫେନା ଭରା ରକ୍ତ ବହିଲା, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଝରଣାରୁ ଝରିବା ଜଳ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ଖରା ଅସହାୟ ହେଲେ, ରକ୍ତର ଗନ୍ଧରେ ବିବ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ପୁଣି ତେଜରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଝାପିଲେ। ରକ୍ତରେ ଆବିର୍ଭୂତ, କ୍ରୋଧିତ ଖରା ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରି ଆଗେଇଲେ, ରାମ ତଡ଼େ ଦୁଇ-ତିନି ପଦ ପଛକୁ ହଟିଲେ। ଏବେ ରାମ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣ ନେଲେ, ଯେଉଁଟି ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପରି, ଖରାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ବାଣଟି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଏହାକୁ ଧନୁଷରେ ଧରି ଖରା ଉପରେ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏହି ବଳଶାଳୀ ବାଣଟି ରାମଙ୍କ ହାତରୁ ଗଜ୍ଜନ ଧ୍ୱନି ସହିତ ଖରାଙ୍କ ଛାତିରେ ଲାଗିଲା, ସେ ଧନୁଷ ତାଣୁଥିବା ବେଳେ। ବାଣର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଖରା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଧଳା ଅରଣ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ଖରା ନିହତ, ଭୃତ୍ର ପରି ବଜ୍ରରେ, କିମ୍ବା ନାମୁଚି ପରି ଫେନାରେ, କିମ୍ବା ବଳା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରରେ ଯେପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, ସେପରି ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଦୁମ୍ଦୁଭି ବଜାଇ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ। ସେଠାରେ ଖରା ଓ ଦୂଷଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଚଉଦ ହଜାର ମାୟାବୀ ରାକ୍ଷସ ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେଲେ। ସବୁ ଦେବତା କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ତୁମର ଏହି କର୍ମ କିମ୍ବାଳି, ଏହି ଶକ୍ତି, ଏହି ଧୃଢତା! ତୁମେ ଏ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣ, ତୁମେ ମନେ ହେଉଛ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରି।” ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯେମିତି ଆସିଥିଲେ, ସେମିତି ଚାଲିଗଲେ। ତା’ପରେ ସମସ୍ତ ରାଜର୍ଷି ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଏକଠା ହେଲେ। ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ, ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ, “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଶରଭଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲେ; ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲେ ମୁନିମାନେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଶତ୍ରୁମାନେର ନାଶ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଛ। ଏବେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ମହାମୁନିମାନେ ନିଜ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିପାରିବେ।” ଏଉଁପରି, ଶୂରବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ, ରାମ ପର୍ବତ ଦୁର୍ଗ ଛାଡ଼ି ବାହାରି ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଓ ବିଜୟର ଆନନ୍ଦ ନେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ମୁନିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିଛନ୍ତି ଓ ମୁନିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଭାଇଦେହୀ ସୀତା ଖୁସିରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ରାକ୍ଷସମାନେ ନିହତ ହୋଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ସୀତା ଅତିଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପୁନଃ, ମହାମୁନିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏଉଁପରି, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକତିରିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏବେ ଜନସ୍ଥାନରୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଅକମ୍ପନ ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ, ଜନସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ମାରାଯାଇଛନ୍ତି, ଖରା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି; ମୁଁ କିଛିପରି ଟିକି ରହିଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ କରି, ଅକମ୍ପନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୋ ଭୟଙ୍କର ଜନସ୍ଥାନ କିଏ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ କଲା? ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ କିଏ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଏଡ଼ିପାରିବ?