ଖରା, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଚୌଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଇଛ; ଆଜି ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ମୁଁ ଦୂର କରିଦେବି।” ଏଭଳି କହି ଖରା ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଗଦାଟିକୁ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଖରାଙ୍କ ଭୁଜବଳରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେହି ଗଦା ବନର ଗଛ ଏବଂ ଝାଡ଼କୁ ଦହି ଆଶର୍ଯ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ଆସୁଥିଲା। ରାମ ଦେଖିଲେ, ମୃତ୍ୟୁର ପାଶ ପରି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଦା ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସୁଛି। ସେ ତାଙ୍କର ତୀରରେ ଏହି ଗଦାଟିକୁ ଆକାଶରେ ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ତୀରରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଥିବା ସେହି ଗଦା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ସର୍ପ ପରି ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ, ମହାନ୍ତି ମହାକବି ଭାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ତ୍ରିଶତତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ, ଗଦାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବା ପରେ ହସି, ଖରାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ହେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ଏହା ହେଉଛି ତୁମ ଶକ୍ତିର ସର୍ବସ୍ବ; ତୁମେ ମୋ ଠାରୁ ଦୂର୍ବଳ, ତଥାପି ଅନାବଶ୍ୟକ ଗର୍ଜନ କରୁଛ। ତୁମ ଗଦା ମୋର ତୀରରେ ଭୂମିରେ ଲୁହି ପଡ଼ିଛି—ଏହା ତୁମ ଅହଂକାରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଛି। ତୁମେ କହିଥିଲ, ମୃତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ମୁଁ ଦୂର କରିଦେବି, ଏହା ମିଥ୍ୟା ଥିଲା। ମୁଁ ଆଜି ତୁମ ଜୀବନ ନେଇଦେବି, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ଅମୃତ ହରିନେଇଥାଏ। ଆଜି ଭୂମି ତୁମ ରକ୍ତ ପିଇବ, ତୁମ ଗଳା ମୋର ତୀରରେ ଛିନ୍ନ ହେବା ସମୟରେ ଫେନି ଓ ବୁଲବୁଲ ହେବ। ଧୂଳିରେ ଢାକା, ତୁମ ଭୁଜ ଶିଥିଳ ହୋଇ, ତୁମେ ଭୂମିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୋଇପଡ଼ିବ, ଯେପରି ଦୁର୍ଲଭା ନାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରେମିକ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ଶାଶ୍ୱତ ନିଦ୍ରାରେ ଯିବା ପରେ, ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଶରଣ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ନିରାପଦ ହେବ। ଜନସ୍ଥାନରେ ମୋର ତୀରରେ ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ, ଋଷିମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ସ୍ବେଚ୍ଛାରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଚାଲିପାରିବେ। ଆଜି ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜା, ନିଜ ପରିଜନ ହରାଇ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭୟରେ ପଳାଇଯିବେ। ତୁମ ଯେଉଁ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀମାନେ, ମୂଲ୍ୟବାନ ପରିବାରର ଅଂଶ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ପତି, ସେମାନେ ଏବେ ଦୁଃଖର ସ୍ଵାଦ ଅନୁଭବ କରିବେ, ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହରାଇବେ। ଅତ୍ୟାଚାରୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଶାଶ୍ୱତ କଣ୍ଟକ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ ଭୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିଥିବାବେଳେ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି।” ଏଭଳି କହି ରାଘବ ଅରଣ୍ୟରେ କ୍ରୋଧିତ ହେବା ସମୟରେ, ଖରା ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରୀ ଏବଂ ଭୟହୀନ; ଏହିପରି ସମୟରେ ଯାହା କହିବା ଉଚିତ ଓ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା କହୁଛ; ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁର ବାହୁଡ଼ିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛ, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣନାହା। ଯେମାନେ କାଳର ପାଶରେ ବନ୍ଧା, ସେମାନେ ବିବେକ ହରାଇ, କଣ କରିବା ଉଚିତ କି ନୁହେଁ, ତାହା ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ।” ଏପରି କହି ଖରା ଭୂକୁ ଭୃକୁଟି କୁଚକି, ଯୁଦ୍ଧ ଉପଯୋଗୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖିବା ପାଇଁ ଚାରିପଟେ ଦେଖିଲେ। ଏକ ବଡ଼ ଶାଳ ଗଛ ଦେଖି, ଦୁଇ ହାତରେ ତାହାକୁ ଉପଡ଼ିଲେ, ଫୁରି ଠୋଠ କଟି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଏହି ଗଛଟିକୁ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, “ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ବୀର ରାମ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ତୀରବର୍ଷାକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଖରାଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମଙ୍କ ଶରୀର ଘମରେ ଭିଜିଗଲା, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ଖରାଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ସେଇ ତୀରମଧ୍ୟରୁ ଖରାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ବହୁତ ଫେନି ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା, ଯେପରି ପାହାଡ଼ର ଝରଣାରୁ ପାଣି ବହେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଖରା ଅସାହାୟ ହୋଇଗଲେ; ରକ୍ତ ଗନ୍ଧରେ ମାତାଲା ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପୁଣି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ରକ୍ତରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ଖରା ଆସୁଥିଲେ, ରାମ ଚାପଳ୍ୟରେ ଦୁଇ-ତିନି ପଦ ପଛକୁ ହଟିଲେ। ତାପରେ ରାମ ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀର ଧରିଲେ, ଯେହିଁଠିକି ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଖରାଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ତୀର ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ମଘବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଏହି ତୀରକୁ ଧନୁରେ ଲଗାଇ ଖରାଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ରାମଙ୍କ ହାତରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରି, ଖରାଙ୍କ ଧନୁଷ ତାଣିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ବିଦ୍ଧ କଲା। ଖରା ତୀରର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ଲୁହି ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଧୂସର ଅରଣ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକ ବିନାଶ ପାଇଥିଲେ। ଖରା ବିଦ୍ୟୁତ ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ହୋଇଥିବା ବୃତ୍ର, କିମ୍ବା ଫେନରେ ନଶ୍ଟ ନାମୁଚି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିନାଶ ପାଇଥିବା ବଳା ପରି, ଏହିପରି ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ଏହି ମହାନ୍ତ କ୍ଷଣରେ, ଦେବତାମାନେ ଚାରିପଟେ ଦେବଋଷିମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ତାଲବାଦ୍ୟ ରବ କରି, ଚାରିପଟେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ। ସେଠାରେ ଚୌଦ ହଜାର ମାୟାବୀ ରାକ୍ଷସ, ଖରା ଓ ଦୂଷଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସେହି ମହାରଣରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ। ଦେବମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରି କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ତୁମର କୃତ୍ୟ କି ଅଦ୍ଭୁତ! କି ଶକ୍ତି, କି ଦୃଢତା—ତୁମେ ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ପ୍ରତୀତ ହେଉଛ।” ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜର୍ଷି ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଆଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ, “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମହାବଳୀ ବୃତ୍ରସୂଦନ ଇନ୍ଦ୍ର, ସରଭଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲେ; ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲେ ମହାମୁନିମାନେ ତାଙ୍କର ଉପାୟରେ।