ଏହି ସମୟରେ ରାମ, ଖରାଙ୍କୁ ବିରାଟ ଦ୍ରୁଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଲେ— “ତୁମେ ଯେପରି ଚାହୁଁ, ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କର; ତୁମେ ତୁମର ପ୍ରୟାସ କର, ମୁଁ ଆଜି ଏପରି ହାତ ଦେଇ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ କଟିବି, ଯେପରିକି ତାଳ ଫଳ ପକେଇ ମାଟିକୁ ପଡିଯାଏ।” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଖରା, ରାଗରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ହସିଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ସାଧାରଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିବା ପାଇଁ ନିଜକୁ ଏତେ ବଡ଼ କଥା କହୁଛ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ କୌଣସି ଗୌରବର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେମାନେ ପ୍ରକୃତ ଶୂର ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ କେବେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗୌରବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେପରି ବିନା ଅର୍ଥରେ ଏତେ ବଡ଼ କଥା କହୁଛ, ସେପରି ସାଧାରଣ, ଅନୁଶାସନହୀନ ମନ୍ୟୁଷ୍ୟମାନେ ଏହି ପ୍ରକାର ଦୁନିଆରେ ଗର୍ବ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଶୂର ତାଙ୍କର ବଂଶ କଥା କହି, ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ସମୀପରେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ ନ ହେଲେ କେବେ ଏହି କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମର ଏହି ଗର୍ବ ଦେଖିଲେ, ତୁମର ଅପରିପକ୍ୱତା ପ୍ରମାଣିତ ହେଉଛି, ଯେପରି ଚିତା ପରି ଗୋଲ୍ଡର ଚମକ କିମ୍ବା କୁଶା ଘାସ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଏ। ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖୁନାହିଁ, ମୁଁ ମୁଷଳ ହାତରେ ଅଟୁଟ ପାହାଡ଼ ପରି ଦଣ୍ଡକା ଅଞ୍ଚଳରେ ଦଢ଼ିଆ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଦାଉଡ଼ିଛି। ମୁଁ ମୁଷଳ ହାତରେ, ମୃତ୍ୟୁ ନାୟକ ପରି, ତୁମର ଜୀବନ ନେବାକୁ ସମର୍ଥ, ତିନି ଲୋକକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବି। ମୁଁ ଏହି ଦିନ ଅନେକ କଥା କହିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟ ରାତିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଛି, ଦେରି କଲେ ଯୁଦ୍ଧ ଅଟକିଯିବ। ତୁମେ ଯେପରି ୧୪,୦୦୦ ରାକ୍ଷସ ମାରିଛ, ଆଜି ତୁମର ନାଶ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଶୋକ ମୁଁ ଦୂର କରିଦେଇବି।” ଏପରି ଭୟଙ୍କର ରାଗରେ ଖରା ଏହି କଥା କହି, ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁଷଳଟିକୁ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଯେଉଁ ମୁଷଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ତଡ଼ିତ୍ ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ମୁଷଳ ଖରାଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟି ବନର ଗଛ ଏବଂ ଝାଡ଼କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ଦିଗରେ ରଖିଲା। ରାମ, ଏହି ମୃତ୍ୟୁର ଫାଁସ ପରି ଆସୁଥିବା ମୁଷଳକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଗୁଡ଼ିଯାଇ ଏହି ମୁଷଳକୁ ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଗ କରିଦେଲେ। ଏହି ମୁଷଳ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏପରି ଯେପରି ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧରେ ମରିଥିବା ସାପ ପଡ଼ିଯାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି— ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ତ୍ରିଶତି ସର୍ଗ। ରାଘବ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ତୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଷଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇ ହସିଲେ ଏବଂ ଖରାଙ୍କୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କଥା କହିଲେ— “ଏହି ରାକ୍ଷସ, ଏହା ତୁମର ଶକ୍ତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରମାଣ; ତୁମେ ମୋତେ ଚାଁଉ ଚାଁଉ ଚିଅଁଉ, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ତୁମେ ଅଧମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହି ମୁଷଳ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା— ତୁମର ଗର୍ବ ଏବଂ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି। ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଲା— ‘ମୁଁ ମୃତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶୋକ ଦୂର କରିବି’— ସେହି କଥା ମିଥ୍ୟା। ମୁଁ ଏହି ଅଧମ, କୁ-ଚିନ୍ତା, ଧୂର୍ତ୍ତ ରାକ୍ଷସ ତୁମର ଜୀବନ ନେବି, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ଅମୃତ ନେଇଯାଏ। ଆଜି ଭୂମି ତୁମର ରକ୍ତ ପିଇବ, ତୁମର ଗଳା ମୋର ତୀରରେ ଫାଟି ଝାଗ ଓ ଫୁଲି ଯିବ। ଧୂଳିରେ ଢ଼କି, ହାତ ଝଡ଼ି, ତୁମେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ନିଦ ଆଶ୍ରୟ କରିବା, ଯେପରି ଦୁର୍ଲଭ ନାରୀକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ଶୁଅନ୍ତି। ଏହି ଦିନ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅପବିତ୍ରତାର ଦୁଷ୍ଟ ତୁମେ ଅଗ୍ର ସ୍ଥାନ ପାଇବା, ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲ ଶରଣାର୍ଥୀମାନେ ପାଇଁ ନିରାପଦ ହେବ। ଜନସ୍ଥାନରେ ମୋର ତୀରରେ ତୁମେ ମରିବା, ତେବେ ଋଷିମାନେ ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଚାଲିବେ। ଆଜି ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜି, ନିଜ ପ୍ରିୟତମ ନାଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିଯିବେ। ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉତ୍ତମ କୁଳର, ତୁମେ ତାଙ୍କର ପତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖର ରସ ଅନୁଭବ କରି, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେଉଅ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ ନିତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ; ତୁମ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଋଷିମାନେ ଭୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରନ୍ତି।” ଏପରି ରାମ ଦଣ୍ଡକା ଜଙ୍ଗଲରେ ରାଗରେ କହିବା ସମୟରେ, ଖରା ତାଙ୍କୁ ରାଗରେ ଦୁଷ୍ଟ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଭିମାନୀ ଏବଂ ଭୟହୀନ, ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହୁଛ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁର ଚାପରେ ଅନ୍ୟ କଥା କହୁଛ। ଯେମାନେ କାଳର ଫାଁସରେ ଆଟକି ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜର ବୁଦ୍ଧି ହାରାନ୍ତି, କଣ କରିବା ଉଚିତ କି କରିବା ନୁହେଁ ତାହା ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।” ଏହି କଥା କହି ଖରା ଭୂରୁ କୁହୁଡ଼ି, ଆସପାସ ଏକ ମହା ଶାଳ ଗଛ ଦେଖିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଖୋଜି, ଦୁଷ୍ଟ ରାଗରେ ତାହାକୁ ଉପ୍ରୁଟ କଲେ, ଦୁଇ ହାତରେ ନେଇ, ଉଚ୍ଚ କ୍ଷୋଭରେ ରାମଙ୍କୁ ଉପରେ ଫେଙ୍ଗିଲେ, ଚିତ୍କାର କଲେ— “ତୁମେ ମରିଗଲା!” ଶୂର ରାମ, ତୀରର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ରାଗରେ ଖରାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ପ୍ରବଳ ରୋଷ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ରାମ, ରାଗରେ ମୁହଁ ଘମ ଏବଂ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଖରାଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ଏହି ତୀରମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ଖରାଙ୍କୁ ଅନେକ ଫେନା ରକ୍ତ ଝରିଲା, ପାହାଡ଼ର ଝରଣା ପରି ଚୁଇଁ ଚୁଈଁ ପଡ଼ିଲା। ରାମଙ୍କ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଖରା ଅସହାୟ ହେଲା; ରକ୍ତର ଗନ୍ଧରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଏହି ରାଗୀ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଖରା ଆସୁଥିବା ସମୟରେ, ରାମ ଦୁଇ-ତିନି ପଦ ଫିରି ତାଙ୍କୁ ଦୂର କରିଲେ। ପରେ ରାମ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ତୀର ନେଲେ, ଯେପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମାଦଣ୍ଡ, ଖରାଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ।