ଏହି ସମୟରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ, ରାମ ରାକ୍ଷସ ଖରାଙ୍କୁ ନିଜ ଦୃଢ଼ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ— “ହେ ନିଶାଚର, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ନିଶ୍ଚିନ୍ନ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପ ଦେଖାଦେଲେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ତାକୁ ମାରିଦିଅନ୍ତି। ଲୋଭ କିମ୍ବା କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଯେଉଁମାନେ ଅପରାଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ନାଶକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖନ୍ତି—ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଜହ୍ନୁମାନେ ସର୍ପଧାରୀଙ୍କ ଦୁର୍ଗତି ଦେଖି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ତୁମେ ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛ; ଏପରି ମହାପୁରୁଷମାନେଙ୍କୁ ମାରି ତୁମେ କ’ଣ ଫଳ ପାଇବୁ, ରାକ୍ଷସ? ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମାଜରେ ଘୃଣିତ ହୋଇ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ହରାଇଦିଅନ୍ତି—ଯେପରି ମୂଳ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ଗଛ ଶୀଘ୍ର ମରିଯାଏ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମର ଫଳ ମାନବକୁ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ସମୟ ଆସିଲେ ଶୋକନିୟ ଭାବରେ, ଯେପରି ଗଛ ନିଜ ସମୟରେ ଫୁଲ ଫୋଟେ। ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମର ଫଳ ଏଇ ଲୋକରେ ଶୀଘ୍ର ମିଳିଯାଏ, ଯେପରି ବିଷ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଏ। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ପାପ କରୁଥିବା ଏହି ଜନମାନେଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ତୁମ ଜୀବନ ନେବାକୁ। ଆଜି ମୋର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡିତ ବାଣ ତୁମେ ଉପରେ ବର୍ଷିତ ହେବ, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ମାଟିରୁ ସର୍ପ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ତୁମେ ଭକ୍ଷଣ କରିଛ, ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ସେମାନେ ସହ ତୁମ ସେନା ସମେତ ତୁମେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଯିବ। ଆଜି ମହାମୁନିମାନେ ଦେଖିବେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲ, ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି, ତୁମେ ତଳେ ନରକକୁ ଯାଉଛ। ଚେଷ୍ଟା କର, ଯେପରି ଚାହ, ଏ ଖଳ ରାକ୍ଷସ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏମିତି ଉଖାଡ଼ି ଦେବି, ଯେପରି ତାଳ ଫଳ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ଏପରି ରାମଙ୍କ କଠୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଖରା ରୋଷେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ କରି ହସିଲେ ଓ କହିଲେ, “ହେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ, ସାଧାରଣ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରି ତୁମେ ନିଜକୁ କେମିତି ବଡ଼ ବିର କହୁଛ? ସତ୍ୟ ବିରମାନେ କେବେ ବଡ଼ବଡ଼ କଥା କହନ୍ତିନାହିଁ, ଯେପରି ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଅହଂକାର କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅସାଧାରଣ ଓ ଅନୁଶାସନବିହୀନ ଲୋକମାନେ, ଯେପରି ତୁମେ, ବ୍ୟର୍ଥ ଗର୍ବ କରନ୍ତି। କେଉଁ ବିର ତାଙ୍କ ଗୋତ୍ର କଥା କହି, ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାବେଳେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥାଏ? ତୁମର ଏହି ଗର୍ବ ତୁମର ନିମ୍ନତା ପ୍ରମାଣ କରୁଛି—ଯେପରି ସୁନା ଉପରେ ମାତ୍ର ଛଡ଼ା ପତିଛି, କିମ୍ବା ଶୁଖି ଦର୍ଭ ଗଛ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଯାଏ। ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖୁନାହାଁ, ମୋର ଗଦା ହାତରେ ଅଚଳ ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଛି। ଏହି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଯେପରି ଯମ ତାଙ୍କ ପାଶ ନେଇ ତିନି ଲୋକକୁ ନଶ୍ୱନ କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମ ଜୀବନ ନେଇପାରିବି। ମୁଁ ଆଉ ଅଧିକ କିଛି କହିପାରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଉଛି, ବିଳମ୍ବ ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାଧା ଦେଉଥାଏ। ଚୌଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ତୁମେ ମାରିଛ; ଆଜି ତୁମ ନାଶ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଶୋକ ମେଟାଇଦେବି।” ଏପରି କହି ଖରା ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଚାଲାଇଲେ, ଯାହା ବଜ୍ର ପରି ତୀବ୍ର ଚମକୁଥିଲା। ଖରାଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟିଥିବା ସେଇ ତୀବ୍ର ଗଦା ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ଯିବା ସମୟରେ ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଗଛ ଓ ଝାଡ଼କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା। ରାମ ଦେଖିଲେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଦା ମୃତ୍ୟୁ ପାଶ ପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସୁଛି। ସେ ତାଙ୍କ ବାଣରେ ଏହାକୁ ଆକାଶରେ ଅନେକ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ। ଏହି ଗଦା ବାଣରେ ଭେଦ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ସର୍ପ ପଡ଼ିଯାଏ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟ କାଣ୍ଡର ତିରିଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ, ତାଙ୍କ ବାଣରେ ଗଦା ଭାଙ୍ଗିଦେଇ ହସି କହିଲେ, “ହେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ଏହି ହେଉଛି ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି; ମୋ ଠାରୁ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଛ, ତଥାପି ବ୍ୟର୍ଥ ରୋଷ କରୁଛ। ତୁମର ଏହି ଗଦା ବାଣରେ ଭେଦ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି—ତୁମର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା। ତୁମେ କହିଥିଲ, ମୃତ ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ଶୋକ ମେଟାଇବାକୁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ମିଥ୍ୟା। ମୁଁ ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ, ନିମ୍ନ ଚିତ୍ତ, ଧୂର୍ତ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଏପରି ମାରିଦେବି, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ଅମୃତ ନେଇଯାଏ। ଆଜି ମୋର ବାଣ ତୁମର କଣ୍ଠ ଫାଟି, ତୁମର ରକ୍ତ ଫେନିଆଁ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ପାନ କରିବ। ଧୂଳିରେ ଢାକା, ତୁମ ହାତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ତୁମେ ଭୂମିରେ ଏମିତି ଶୁଅ, ଯେପରି ଦୁର୍ଲଭା ନାରୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଅଯିବା ପୁରୁଷ। ରାକ୍ଷସ ଦୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଶୟନରେ ଯିବା ପରେ ଏହି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଶରଣ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ନିରାପଦ ହେଉଛି। ଜନସ୍ଥାନରେ ମୋର ବାଣରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ ଋଷିମାନେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରିପାରିବେ। ଆଜି ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ତୁମ ସମ୍ପର୍କୀୟା ହାରାଇ, ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ଅଶ୍ରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଯିବେ। ଯେଉଁ ନାରୀମାନେ ତୁମେ ଭଲ ପରିବାରର ସ୍ତ୍ରୀ ଅଟୁଟ ଥିଲ, ସେମାନେ ଏବେ ଶୋକ ଅନୁଭବ କରିବେ, ଜୀବନର ଅର୍ଥ ହାରିବେ। ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିମ୍ନ ଚିତ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ତୁମ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ଭୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେବାକୁ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି।” ଏପରି ରାଘବ ରୋଷରେ ଅରଣ୍ୟରେ କହିଥିବା ବେଳେ, ଖରା ମଧୁର କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ତୁମେ ବହୁତ ଅହଂକାରୀ ଓ ଭୟଶୂନ୍ୟ ହେଉଛ; ଏହିପରି ସମୟରେ ଯେଉଁଥିରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ ଓ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେଉଁଥିରେ କହୁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଜାଣୁନାହାଁ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁର ଗ୍ରାସରେ ପଡ଼ିଛ।