ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଖରାଙ୍କ ରଥରେ ରାମ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଚକ୍ରର ଯୋକ୍ ବିଛିନ୍ନ କରିଦେଲେ, ଚାରିଟି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ରଥର ଚିତ୍ରିତ ଘୋଡାମାନଙ୍କୁ ଆঘାତ କରିଲେ, ଏବଂ ଛଠ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଖରାଙ୍କ ରଥ ଚାଳକର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ। ତିନିଟି ଅସ୍ତ୍ରରେ ରଥର ତିନିଟି ଦଣ୍ଡ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ, ଦୁଇଟି ଅସ୍ତ୍ରରେ ରଥର ଏକ୍ସଲ୍ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଖରାଙ୍କ ଧନୁ ଓ ତାର କୁ ଆଘାତ କରିଦେଲେ। ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭା ଅସ୍ତ୍ରରେ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ରାଘବ ହସି କ୍ରୀଡାର ଭାବରେ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଖରାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇ। ଏହି ସମୟରେ ଖରାଙ୍କ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ, ରଥ ନଷ୍ଟ, ଘୋଡା ଓ ଚାଳକ ମୃତ, ଖରା ମୁଠିରେ ଗଦା ନେଇ ଭୂମି ଉପରେ ନମିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଓ ମହା ଋଷିମାନେ ଆକାଶର ରଥରେ ହାତ ଯୋଡି ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଏଉଁବେଳେ ଆରଣ୍ୟକଣ୍ଡର ଉନତିସ ଶର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ, ଖରାଙ୍କୁ ଚାଳକ ହୀନ ରଥରେ ଗଦା ନେଇ ଦେଖି, ପ୍ରଥମେ ମୃଦୁ ଏବଂ ପରେ କଠୋର ଭାବରେ କହିଲେ— “ତୁମେ ଏହି ବିଶାଳ ସେନାରେ ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥ ଭରା ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମର ନିନ୍ଦା କରେ। ତୁମେ ଜନମାତ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନେର ଭୟ, କ୍ରୂର ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା; ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ତିନି ଲୋକର ମହାପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ଟିକି ପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ନିଶାଚର ଜଗତର ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ସାପ ଦେଖାଦେଲେ ମାନେ ମାରାଯାଏ। ଅବିବେକ ଓ ଲୋଭରେ ଯେ ଅପରାଧ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ ବିନୋଦରେ ଦେଖେ, ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଏକ ସାପ-ଧରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଅନ୍ତ ଦେଖେ। ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀମାନେକୁ ବଧ କରିଛ; ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକମାନେକୁ ମାରି ତୁମେ କଣ ଫଳ ପାଇବ? କ୍ରୂର ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ଜଗତର ନିନ୍ଦିତ, ଦୀର୍ଘକାଳ ପ୍ରଭାବ ରଖିପାରିନାହିଁ, ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ମୂଳ ହୋଇଥିବା ଗଛ। ନିଶ୍ଚିତ, ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ପାଇଥିବା, ଏହା ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ହୁଏ, ଯେପରି ଗଛ ତାଙ୍କର ଋତୁ ପ୍ରମାଣେ ଫୁଲ ଫୁଟେ। ଏଉଁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏହି ଜଗତରେ ଶୀଘ୍ର ପାଇଯାଏ, ଯେପରି ବିଷ ମିଶ୍ରିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ଆସେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରି ଜଗତକୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହେ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ତୁମର ପ୍ରାଣ ନେବାକୁ ଏସିଛି। ଆଜି ମୋର ସୁନା ତଳାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରମାନେ, ତୁମେ ଉପରେ ଚୋଟ ଦେଇ, ଏକ ଚିହ୍ନିତ ସାପ ଭଳି ତୁମେ ବିଭାଜିତ ହେବ। ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଯେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀମାନେକୁ ତୁମେ ଭକ୍ଷ କରିଛ, ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ହୋଇ, ତୁମ ସେନା ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବ। ଆଜି ମହା ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମାରିଥିଲା, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସି ଦେଖିବେ ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଉଛ, ଏବଂ ତୁମେ ନରକକୁ ପତିତ ହେଉଛ। ଚେଷ୍ଟା କର, ଚାହିଁଲେ ଆଘାତ କର, ତୁମର ବଂଶର ଅପମାନ; ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକ ତାଳ ଫଳ ଭଳି ଲଗେଇ ତଳେ ପକାଇ ଦେବି।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପାଲୋଚନା ଶୁଣି ଖରା, ରାଗରେ ଲାଲ ଚକୁ ହୋଇ, ହସି କିନ୍ତୁ ରୋଷରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ଦଶରଥପୁତ୍ର, ତୁମେ ସାଧାରଣ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରିଛ, ଏହାକୁ ନିଜ ଶୌର୍ୟର ଗୌରବ କରି କିପରି କହୁଛ? ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟବାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଉପରେ ଅତି ଗର୍ବିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଗୌରବ କରିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ, ଅନିୟମିତ ଲୋକମାନେ, ବ୍ୟାହତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ନିର୍ଥକ ବୋଲି ଗୌରବ କରନ୍ତି, ଯେପରି ତୁମେ କରୁଛ। କଣ ଏକ ନୀର୍ବୀର ପୁରୁଷ ନିଜ ବଂଶ ଦେଖାଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବ, ବିଶେଷକରି ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଓ ଅନୁରୋଧ ନ ହେଲେ? ତୁମର ଏହି ଗୌରବ ଏକ ଛଦ୍ମ ମୂଳ୍ୟ ଦେଖାଇଛି, ଯେପରି ସୁନା ଚଢ଼ା ରହିଛି କିମ୍ବା ଖୁସା ଘାସ ଅଗ୍ନିରେ ତାପି ଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଦେଖୁନାହିଁ ମୁଁ ଗଦା ନେଇ ଏଠି ଅଟୁଟ ହୋଇ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦଢ଼ ହୋଇ ଉଭା ଅଛି। ଏହି ଗଦା ନେଇ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପ୍ରାଣ ନେବାକୁ ସମର୍ଥ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ନିଜ ଫାସ ଦେଇ ତିନି ଲୋକକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଅଧିକ କିଛି କହିପାରିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନ୍ତ, ଅପେକ୍ଷା କରିଲେ ଯୁଦ୍ଧ ବିଳମ୍ବ ହେବ। ଚୌଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ତୁମେ ମାରିଛ; ଆଜି ତୁମ destruction ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ମୁଁ ଶୋଷି ଦେବି।” ଏହିପରି ରୋଷରେ ଖରା ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଦା ରାମଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ତିବ୍ର ଜ୍ୱାଳା ଦେଖାଉଥିଲା। ଏହି ତିବ୍ର ଗଦା ଖରାଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟି ଗଛ ଓ ଜ୍ୱାଳା ଜଳାଇ ରାମଙ୍କୁ ଦିଗ୍ଗଜ କରି ବଢ଼ିଆସିଲା। ରାମ ଏହି ମୃତ୍ୟୁର ଫାସ ଭଳି ଆସୁଥିବା ଗଦାକୁ ଦେଖି, ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଆକାଶରେ ଏହାକୁ ଅନେକ ଖଣ୍ଡ କରି ଭାଗ କରିଦେଲେ। ଏହି ଗଦା ଅସ୍ତ୍ରରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ସାପ ପଡ଼ିଯାଏ। ଏବେ ଆରଣ୍ୟକଣ୍ଡର ତିରିଶ ଶର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଗଦା ଭଙ୍ଗ କରି, ହସି କିନ୍ତୁ ଖରାଙ୍କୁ କ୍ଷୁଭ୍ଧ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ— “ଏହା, ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ, ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଏବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ତୁମେ ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା ଦୁର୍ବଳ, କିନ୍ତୁ ଅନର୍ଥକ ଗର୍ଜନ କରୁଛ। ଏହି ଗଦା ଅସ୍ତ୍ରରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି; ତୁମର ଅନର୍ଥକ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ନଷ୍ଟ ହେଲା। ତୁମେ ଯାହା କହିଥିଲା ନିଜ ମୃତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଶ୍ରୁ ଶୋଷିବାକୁ—ସେ କଥା ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା। ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରାଣ ନେବି, ଏକ ନିମ୍ନ, ଦୁଷ୍ଟ, ଚାଳାକ ରାକ୍ଷସର, ଯେପରି ଗରୁଡ ଅମୃତ ନେଇ ଯାଏ।” ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ଓ ଲାଳିତ ଶବ୍ଦ ରାମ ଓ ଖରାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଚାଲିଥିଲା, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ।