ଖରା ରାମଙ୍କୁ ନିଶାନା କରି ତୀର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ତାହାର ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ବର୍ତ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ତେଜୋମୟ, ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲା। ଏହି ଅସୁବିଧା ସତ୍ତ୍ୱେ ରାମ ତୀରରେ ଶରାଘାତ ହୋଇ, ଦେହରେ ଅନେକ ଶର ଲାଗି ଦେଇ, କ୍ରୋଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୂଆଁ ବିନା ଜ୍ୱଳିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକିଲେ। ତାପରେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ଏକ ଅନ୍ୟ ମହାଧନୁସ୍ ତିଆରି କରି, ଶତ୍ରୁର ଶେଷ କରିବା ପାଇଁ ତାହାକୁ ତଣିଲେ, ତାହାର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଚାରିପାଖରେ ଶୁଣିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ମହାଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଧନୁସ୍ ନେଇ, ଖରାଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ। କ୍ରୋଧିତ ରାମ ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଓ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଥିବା ଶର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରାଙ୍କ ପତାକା କାଟି ଦେଲେ। ଏହି ସୁନାର ପତାକା, ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ କାଟି ଦିଆଯାଇ, ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପତିତ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲା। ଏପରେ ଖରା, ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରେ, ଚାରିଟି ଶରରେ ରାମଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଆଘାତ କରିଲେ, ହୃଦୟକୁ ନିଶାନା କରି, ଏକ ହାତୀକୁ ବଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରାଯାଇଥିବା ପରି। ଖରାଙ୍କ ଧନୁସ୍ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ିଥିବା ଅନେକ ଶରରେ ରାମ ମୁହ ହେଲେ, ତାହାର ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲା, ଏବଂ ତିନି ବେସି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଏହି ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁସ୍ ନେଇ, ସେ ଅତି ମହାସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଛଅଟି ନିଶାନାବାନ୍ ଦେଲେ। ଏକ ଶରରେ ଖରାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଦୁଇଟି ଶରରେ ତାଙ୍କ ହାତକୁ, ତିନି ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଶରରେ ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କରିଲେ। ଏକ ଶରରେ ଚରିଅଟ୍ର ଯୁଗକୁ କାଟିଦେଲେ, ଚାରିଟି ଶରରେ ଶ୍ୱେତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିଲେ, ଏବଂ ଛଅଟି ଶରରେ ଖରାଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ କାଟିଦେଲେ। ତିନି ଶରରେ ରଥର ତିନି ଦଣ୍ଡକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଲେ, ଦୁଇ ଶରରେ ଅକ୍ଷକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ଶରରେ ଖରାଙ୍କ ଧନୁସ୍ ଓ ତାହାର ତଣିକୁ ଆଘାତ କରିଲେ। ଏକ ତୀର, ଯାହା ବିଜ୍ଳି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଦ୍ୱାରା ରାଘବ ଧନୁସ୍ କାଟିଦେଲେ; ହସିଥିବା ରାମ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ତ୍ରୟୋଦଶ ଶରରେ ଖରାକୁ ଆଘାତ କରିଲେ। ଏବେ ଖରାଙ୍କ ଧନୁସ୍ ଭଙ୍ଗ, ରଥ ନଷ୍ଟ, ଶ୍ୱେତା ଓ ରଥଚାଳକ ମୃତ, ଖରା ଭୂମିରେ ମାଛ ହାତରେ ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତା ଓ ମହାଋଷିମାନେ ଆକାଶର ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଦଣ୍ଡ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ କୁ ସମ୍ମାନିତ କରିଲେ। ଏଉଁ ସମୟରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉନତିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାମ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୌର୍ୟର ଅଧିକାରୀ, ଖରାକୁ ଚାଲିଆସିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଚରିଅଟ୍ ନାହିଁ, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇଛନ୍ତି, ପ୍ରଥମେ ଉନ୍ମୃଦ୍ର ଭାବରେ, ପରେ କ୍ରୁର ଭାବରେ କଥା କହିଲେ: "ତୁମେ ଏହି ବିପୁଳ ସେନାରେ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଭରିଆ, ଏକ ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ; ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ। ତୁମେ ଜନସାଧାରଣରେ ଭୟ, କ୍ରୁର, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା; ତିନି ଲୋକର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜନ ଜଗତବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ତାହାକୁ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର କ୍ଷୟ କରିଦିଅନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ସାପ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ ମରିଯାଏ ପରି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଲୋଭ କିମ୍ବା ଅଭିଲାଷାରେ, ଅବିବେକରେ ଅପରାଧ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଶେଷ ଦିନ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖିଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସାପଧରକୁ ତାଙ୍କ ଫଳ ଦେଖିଥିବା ପରି। ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମାରିଛ; ଏହି ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରି ତୁମେ କଣ ଫଳ ପାଇବ? ଯେଉଁ ଲୋକ କ୍ରୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶକ୍ତି ରଖିପାରିନାହିଁ, ଶୁଷ୍କ ମୂଳ ଗଛ ପରି। ନିଶ୍ଚୟ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଖିବେ, ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଫଳ ଆସିଲେ, ସେଉଁ ଋତୁର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ ପରି। ଶୀଘ୍ର, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏହି ଜଗତରେ ମିଳିଯାଏ, ମିଶିଥିବା ବିଷ ଖାଦ୍ୟ ପରି ପରିଣାମ ଦେଖିବା ପରି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ କରେ, ଜଗତକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଚାହେ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ନେବାକୁ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ। ଆଜି, ମୋର ସୁନାର ଶର ତୁମେ ଭିତରେ ବିଧିଯିବ, ପାହାଡ଼ ମାନ୍ଦା ଭିତରୁ ବାହାରିଥିବା ସାପ ପରି ତୁମେ ଭାଗିଯିବ। ଯେଉଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମେ ଭକ୍ଷିଛ, ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଇ, ସେମାନେ ସହିତ ତୁମ ଏହି ସେନା ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରିବ। ଆଜି, ମହାଋଷିମାନେ ତୁମେ ଶର ଆଘାତରେ ତଳିଯିବା ଦେଖିବେ; ଯେଉଁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ମାରିଥିଲା, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେ ନରକକୁ ଯିବା। ଯେଉଁ ଚାହେ, ଆଘାତ କର, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କର, ବଂଶର ଅପମାନ; ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଖଜୁର ଫଳ ପରି ତଳିଦେବି।" ରାମଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଖରା ରାଗରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହେଇ, ହସିଲେ, ତଥାପି ରାଗ ଦେଖାଉଥିଲେ। "ସାଧାରଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରି, ଦଶରଥପୁତ୍ର, କିପରି ତୁମେ ନିଜେ ନିଜେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏକଦମ ଶୌର୍ୟବାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଗର୍ବିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ନିଜ ପ୍ରଶଂସା କରିନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ, ଅନିୟମିତ ଲୋକ, କ୍ଷତ୍ରିୟର ଅପମାନ, ଅର୍ଥହୀନ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ତୁମେ ଯେପରି ରାମ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ। କେଉଁ ନାୟକ, ନିଜ ବଂଶର ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ଆସିବା ସମୟରେ, ଅନୁରୋଧ ନହେଲେ ନିଜେ ପ୍ରଶଂସା କରିବ? ତୁମର ଏହି ପ୍ରଶଂସା ତୁମର ହ୍ରସ୍ତତାକୁ ଦେଖାଇଛି, ଚିତ୍ରିତ ସୁନା ପରି, କିମ୍ବା ଜଳିଥିବା କୁଶ ଗ୍ରାସ ପରି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଦେଖୁନାହାଁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ମାଛ ହାତରେ, ପାହାଡ଼ ପରି ଅଡ଼ିଆଛି, ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ମାଛ ହାତରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ଜୀବନ ନେଇପାରିବି, ମୃତ୍ୟୁ ଦୂତ ପରି ତିନି ଲୋକକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି। ଏହି ଅନେକ କଥା ମୁଁ କହିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା କହିବି ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି, ବିଳମ୍ବ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅଟକାଇଦେଉ।