ଖରା ରାମଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ତୀରରେ ପୀଡିତ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ। ତାପରେ, ଖରାଙ୍କ ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ ରାମଙ୍କ ରବିପ୍ରଭା ଅଭିରାମ ଅସ୍ତ୍ର ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା। ଶରରେ ଆହତ ହୋଇ, ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶରୀର ତୀରରେ ଭରିଗଲା; ସେ ତାହାରେ ଧୂଆଁ ନଥିବା ଦହୁଛିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ତାପରେ ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ଏକ ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁକୁ ତିଆରି କଲେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ନିମିତ୍ତେ ଏହାକୁ ଗୁଞ୍ଜନର ସ୍ୱରରେ ଚଡାଇଲେ। ସେ ବୃହତ୍ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁକୁ ନେଇ, ଖରାଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇଲେ। ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସୁନା ଚଞ୍ଚଳ ତୀରରେ ଖରାଙ୍କ ପତାକାକୁ କାଟି ଦେଲେ। ଏହି ସୁନା ମୟ ପତାକା ଅନେକ ଭାଗରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପଡ଼ୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଭୂମିରେ ତଳେଇଗଲା। ଏହା ଦେଖି ଖରା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଚାରିଟି ତୀରରେ ରାମଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଯଥାଯଥି ଭାବେ ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ହାତୀକୁ ବଣ୍ଡା ଦେଇ ବିଦ୍ଧ କରାଯାଏ। ଖରାଙ୍କ ଧନୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ଅନେକ ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ ରାମ ରକ୍ତରେ ତଳିଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଅତ୍ୟଧିକ ହେଲା। ପରେ ରାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ତାଙ୍କ ଧନୁକୁ ନେଇ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛଅଟି ନିଶ୍ଚିତ ତୀର ଛାଡିଲେ। ଏକ ତୀରରେ ଖରାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଦୁଇଟି ତୀରରେ ତାଙ୍କ ଭୁଜକୁ, ତିନିଟି ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ତୀରରେ ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏକ ତୀରରେ ରାମ ଖରାଙ୍କ ରଥର ଯୋକ୍କୁ କାଟିଦେଲେ, ଚାରିଟି ତୀରରେ ରଥର ଦାଗ ଘୋଡାଗୁଡିକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଛଅଟି ତୀରରେ ଖରାଙ୍କ ରଥଚାଳକର ମୁଣ୍ଡକୁ କାଟିଦେଲେ। ତିନିଟି ତୀରରେ ତିନିଟି ରଥଦଣ୍ଡକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଦୁଇଟି ତୀରରେ ରଥର ଧୁରାକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ତୀରରେ ଖରାଙ୍କ ଧନୁଏବଂ ତାହାର ତାରକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏକ ତୀର, ଯାହା ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଦ୍ୱାରା ଧନୁକୁ କାଟିଦେଇ, ରାଘବ ହସି ହସି ଖରାଙ୍କୁ ତ୍ରୟୋଦଶ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ। ଏବେ ଖରାଙ୍କ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ, ରଥ ନଷ୍ଟ, ଘୋଡା ଓ ଚାଳକ ମୃତ, ଖରା ଭୂମିରେ ମାଲା ନେଇ ଚାଲିଆସିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତା ଓ ବୃହତ୍ ଋଷିମାନେ ଆକାଶର ରଥରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟକୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉନତିଶ ଶର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଖରା ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ରଥ ବିହୀନ ଭାବରେ ଦଢ଼ିଆସିଥିବା ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ପରେ ତିକ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ବିପୁଳ ସେନା, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ରଥରେ ଭରିଆ ଦଳରେ ଦଢ଼ିଆସି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭୟ, କ୍ରୂର ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା; ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ତିନି ଲୋକର ମହାପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ଜଗତ୍ବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟ, ରାତିର ଚର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ନାଗ ଦେଖିଲେ ମରିଯାଏ। ଲୋଭ କିମ୍ବା ଅଭିଲାଷାରେ ଅବିଚାର କରି ପାପ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତାଙ୍କ ଶେଷ ମଜା ଭାବରେ ଦେଖେ, ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନାଗପତିର ଶେଷ ଦେଖିଥାଏ। ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀମାନେଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛ; ଏହି ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରି ତୁମେ କଣ ଫଳ ପାଇବା? କ୍ରୂର ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଜଗତ୍ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ରଖିପାରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ମୂଳ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିବା ଗଛ। ନିଶ୍ଚୟ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଭାବରେ ପାଇଥାଏ, ଯେପରି ଗଛ ତାଙ୍କ ଋତୁ ଫୁଲ ଫଳ ଦିଏ। ଶୀଘ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏହି ଜଗତରେ ମିଳିଯାଏ, ରାତିର ଚର, ଯେପରି ବିଷ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ପରିଣାମ ଆସିଯାଏ। ଜଗତ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମ ଜୀବନ ନେବାକୁ ଆସିଛି, ରାତିର ଚର। ଆଜି, ମୋ ତୀରଗୁଡିକ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ତୁମେ ମାନ୍ଦିବା ପରି ଭୂମିରେ ପଡିଯିବା, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ମାନ୍ଦିବା ପରି। ତୁମେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିଛ; ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ତୁମ ସେନା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଯିବ। ଆଜି ଏହି ବୃହତ୍ ଋଷିମାନେ ଦେଖିବେ ତୁମେ ମୋ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହେଉଛ; ଯେମାନେ ତୁମେ ପୂର୍ବେ ମାରିଥିଲା, ସେମାନେ ଏବେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ନରକେ ପଡିଯିବ। ଅପମାନ ଲାଗିଥିବା ତୁମ କୁଳ, ଚେଷ୍ଟା କର, ଯେପରି ଚାହୁଁ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ମୁଣ୍ଡକୁ ଖଜୁର ଫଳ ପରି ଚାଲିଯିବା। ଏପରି ରାମଙ୍କ ଉପଲକ୍ଷେ ଖରା, ତାଙ୍କ ଆଖି କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ ହସି ହସି ଉତ୍ତର କଲେ, ଯଦିଓ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଭରିଥିଲା। “ଦଶରଥ ପୁତ୍ର, ସାଧାରଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରି, ତୁମେ କିପରି ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ, ଏହା ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେମାନେ ଏକଦମ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗର୍ବ କରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ, ଅନିୟମିତ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯୋଦ୍ଧା ଶ୍ରେଣୀର ଅପମାନ, ଅନର୍ଥକ ଭାବରେ ଜଗତରେ ଗର୍ବ କରନ୍ତି, ଯେପରି ତୁମେ ଗର୍ବ କରୁଛ, ରାମ। କେଉଁ ନାୟକ, ନିଜ କୁଳର ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ, ବିଶେଷ କରି ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଏବଂ ଅନୁରୋଧ ନ ହେଲେ? ତୁମେ ଏହି ଗର୍ବ ଦେଖାଇ ନିଜ ଛୋଟପଣ କୁ ଦ୍ରୁଢ଼ କରିଛ, ଯେପରି ସୁନା ମାତ୍ର ପତି, ବା କୁଶା ଗଛ ଅଗ୍ନିରେ ତଳିଲା। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଦେଖିପାରୁନାହାଁ, ମୁଁ ଏଠାରେ ମାଲା ନେଇ ଦଢ଼ିଆସିଛି, ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ, ଧାତୁରେ ଆବୃତ। ମାଲା ନେଇ ମୁଁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ଜୀବନ ନେବାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସକ୍ଷମ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ଫାସ ନେଇ, ତିନି ଲୋକକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା। ଏହି ଅଧିକ କଥା କହିପାରିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କହିବି ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନୁକୁ ଚାଲିଛି, ବିଳମ୍ବ ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାଧା ଦେଇପାରିବ।