ସେଇ ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାମ ଓ ଖରା ଦୁଇଜଣ ଏକାପେକା ମୃତ୍ୟୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ତୀରର ଅନେକତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକିତ ହେବାକୁ ପାରିଲେନି । ଏହି ସମୟରେ ଖରା ନାଲିକା, ନରଚା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ବିକର୍ଣୀ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ହାତୀକୁ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରାଯାଏ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଲେ — ଖରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇ ଚରିଅଟ୍ରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ । ଏହି ସମୟରେ ଖରା ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି, ଶୂରତା ଓ ବଳ ରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେଖି କିଛି କ୍ଷୀଣ ଭାବିଲେ । ଶିଂହ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଚାଳ ଓ ଶିଂହ ଭଳି ଉତ୍ସାହ ରାମ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଭିତରେ କିଛି ଭୟ ଉପଜିଲେନି — ଯେପରି ଶିଂହ ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟ କରେନି । ଏହି ପରେ ଖରା ତାଙ୍କ ଚାରିଅଟ୍ରେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ — ଯେପରି ତିଳିକା ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ । ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ ରାମଙ୍କ ଧନୁ ଓ ତୀରକୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଟିଦେଲେ । ତାପରେ ରାମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସାତିଟି ତୀର ନେଇ, ରୋଷରେ ଖରାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅଙ୍ଗରେ ଆଘାତ କଲେ । ଖରା ରାମଙ୍କୁ ଏକହଜାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣାଦେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ । ଖରାଙ୍କ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ରାମଙ୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅସ୍ତ୍ର ବୃତ୍ତି ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା । ରାମ ରୋଷରେ ତୀରରେ ଭିଦ୍ରା ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଜ୍ୱଳିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ତାପରେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରାମ ଆଉ ଏକ ମହାଧନୁ ତୟାରି କଲେ, ତାହାକୁ ଶତ୍ରୁ ଶେଷ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୟାରି କରି ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନିରେ ଝଙ୍କାର କଲେ । ସେହି ମହାବଳୀ ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁ, ଯାହା ମହାଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦାନ ହୋଇଥିଲା, ଉଠାଇ ଖରାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆଗ୍ରସର ହେଲେ । ରାମ ରୋଷରେ ଖରାଙ୍କ ସୁନା ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ବ୍ୟାନର କାଟିଦେଲେ । ସୁନାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଭାଗ ଭାଗରେ କାଟାଯାଇଥିବା ସୁନା ତିରିବାନ୍ଦା ବ୍ୟାନର ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା — ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୁଏ । ଏହିପରେ ଖରା ରୋଷରେ ରାମଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଚାରିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଭିଦ୍ରା କଲେ, ହୃଦୟକୁ ନିଖୁଟ ଭାବରେ ଆଘାତ କଲେ — ହାତୀକୁ ବେଶି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବର୍ଚ୍ଛ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରାଯାଏ । ଖରାଙ୍କ ଧନୁରୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ଅନେକ ତୀରରେ ରାମ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ, ଏବଂ ରୋଷରେ ବିପୁଳ ଆକ୍ରୋଶ ପ୍ରକାଶ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ରାମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର, ତାଙ୍କ ଧନୁ ଉଠାଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛଟିଟି ତୀର ସୁନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ କଲେ । ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଖରାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ହାତ, ତିନିଟି ଅର୍ଦ୍ଧ-ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଛାତି ଆଘାତ କଲେ । ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଚାରିଅଟ୍ର ଯୋକ୍କୁ କାଟିଦେଲେ, ଚାରିଟି ଦ୍ୱାରା ହାତୀ ଭଳି ହସ୍ତି ଗୋଡ଼କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଛଠିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଖରାଙ୍କ ଚାରିଅଟ୍ର ଚାରିଅଟିଅର ମୁଣ୍ଡକୁ କାଟିଦେଲେ । ତିନିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଂଶପତି କାଟିଦେଲେ, ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଖରାଙ୍କ ଧନୁ ଓ ତାହାର ତାର କାଟିଦେଲେ । ଏକ ତୀର, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦ୍ୱାରା ଧନୁ କାଟି ଦେଖି ରାଘବ ହସିବା ଭଳି ମୃଦୁ ଭାବରେ, ତ୍ରୟୋଦଶ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଖରାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଆଘାତ କରନ୍ତି । ଏବେ ଖରାଙ୍କ ଧନୁ ଭଙ୍ଗ, ଚାରିଅଟ୍ ନଷ୍ଟ, ହସ୍ତି ଓ ଚାରିଅଟିଅର ମୃତ, ଖରା ଭୂମିରେ ଏକ ମାସ୍ତିକୁ ହାତରେ ଧରି ଚାରିଅଟ୍ରୁ ଉତରିଲେ । ଏବେ ଦେବତା ଓ ମହାଋଷିମାନେ ଆକାଶର ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି ଦେଖି ରାମଙ୍କ ଶୂରତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଏହିଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଉନତିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ଏବେ ମହାପ୍ରଭା ରାମ, ଖରାକୁ ଚାରିଅଟ୍ ହୀନ, ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଦେଖି ଆଗେ ମୃଦୁ ଓ ପରେ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ — “ତୁମେ ଏହି ବିଶାଳ ସେନାରେ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଘେରାଯାଇ, ଏକ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ — ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ । ତୁମେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଭୟ, କ୍ରୂର, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା; ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି ମଧ୍ୟ ଟିକିପାରିବେନି । ଏହି ଜଗତ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ରାତିର ଆକ୍ରମଣକାରୀ, ଶୀଘ୍ର ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ — ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପ ଦେଖିଲେ ମାନେ ମାରାଯାଏ । ଲୋଭ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାରେ ଅବୁଝ ଭାବରେ ପାପ କରୁଥିବା, ସେ ତାଙ୍କ ଶେଷ ଦେଖି ସନ୍ତୋଷ ହୁଏ — ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସାପ ଧରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଦୁର୍ଗତି ଦେଖି ଖୁସି ହୁଏ । ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ; ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକମାନେକୁ ମାରି ତୁମେ କେଉଁ ଫଳ ପାଇବା? ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ରଖିପାରିବେନି — ଯେପରି ମୂଳ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବା ଗଛ । ନିଶ୍ଚିତ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଖିବେ — ଯେପରି ଗଛ ଋତୁ ଆସିଲେ ଫୁଲ ଫୁଟେ । ଶୀଘ୍ର, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏହି ଜଗତରେ ମିଳିଯାଏ — ଯେପରି ବିଷ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଏ । ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରି ଜଗତକୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମର ଜୀବନ ନେବାକୁ ଆସିଛି, ରାତିର ଆକ୍ରମଣକାରୀ । ଆଜି, ମୋ ତୀର, ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ, ତୁମେ ଭିଦ୍ରା କରି ମାନେ ପାହାଡ଼ରୁ ଚୁଅଁ ମାନେ ସାପ ଭଳି ତୁମେ ଭିତରୁ ଚିରିଦେବେ । ଯେଉଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀମାନେକୁ ତୁମେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟରେ ଭକ୍ଷିତ କରିଛ, ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ତୁମର ସେନା ସହିତ ତୁମେ ତାଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲିଯିବ । ଆଜି, ସେ ମହାଋଷିମାନେ ତୁମେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ଦେଖିବେ — ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ମରି ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ବସିଛନ୍ତି, ତୁମେ ନରକରେ ପଡିବ ।