ଖରା ଓ ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦୁହେଁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିବାରେ ଆକାଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଣରେ ଆବୃତ ହୋଇଗଲା, ଏମିତି କି କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରହିଲା ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ବହୁ ନିବିଡ଼ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଢାକିଯାଇଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହୋଇ ଏକାନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଅଭିଲାଷାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଖରା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନାଳିକା, ନରଚ ଓ ବିକର୍ଣ୍ଣି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀକୁ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରାଯାଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖିଲେ—ଏହି ରାକ୍ଷସ ଖରା ତାଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ହୋଇ ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ଯେପରି ତାଙ୍କର ପାଶ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ରାମ, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ବିନାଶ କରିପାରିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଦମ୍ୟ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି ଖରା ଭାବିଲେ ଯେ ରାମ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି। ତଥାପି, ଖରାଙ୍କୁ ସିଂହ ସମ ଧୃଢ଼ ଓ ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ରମରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ରାମ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଲେନି, ଯେପରି ସିଂହ କୌଣସି ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭୟ କରେନାହିଁ। ଏହିପରି, ଖରା ତାଙ୍କର ଚମକୁଥିବା ରଥ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ପତଙ୍ଗ ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଖରା ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବାଣକୁ ଗ୍ରିପ୍ ସହିତ କାଟିଦେଲେ। ଏହିପରେ ରାମ ସାତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣ ବାହାରି, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଖରାଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଗରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହା ପରେ ଖରା ଏକ ହଜାର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଖରାଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ରାମଙ୍କ ଚମକୁଥିବା କବଚ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ୱଳ, ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲା। ସମଗ୍ର ଶରୀରେ ବାଣ ବେଧିତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାମ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ସମ ତଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହିପରି ଶତ୍ରୁବିନାଶୀ ରାମ ଆଉ ଏକ ବିଶାଳ ଧନୁଷ୍ୟ ତିଆରି କଲେ, ଶତ୍ରୁର ସମାପ୍ତି ପାଇଁ ତାହାର ତାର ଚଢ଼ାଇଲେ, ଯାହାର ଧ୍ୱନି ଗଭୀର ଓ ଗମ୍ଭୀର ଥିଲା। ଏବେ ରାମ ମହାମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରି ଖରାଙ୍କ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାମ ସୁନାର ପଙ୍କ ଓ ଦୃଢ଼ ତାର ଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଖରାଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ କାଟିଦେଲେ। ସେ ସୁନାର ଧ୍ୱଜ ଅନେକ ସ୍ଥାନରୁ କାଟାଗଲା ଓ ଭୂମିକୁ ଲୁଡ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଖରା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚାରିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କ ଅଂଗକୁ ବେଧିଲେ, ଏବଂ ହୃଦୟକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ହାତୀକୁ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବେଧାଯାଏ। ଖରାଙ୍କ ବାଣରେ ବେଧିତ ହୋଇ ରାମ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ ଓ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧରୀ ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛଅଟି ଉତ୍ତମ ବାଣ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏକ ବାଣରେ ଖରାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ଦୁଇଟି ବାଣରେ ଦୁଇ ହାତ, ତିନିଟି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ବାଣରେ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏକ ବାଣରେ ରଥର ଯୋକ୍ କାଟିଦେଲେ, ଚାରିଟି ବାଣରେ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଏବଂ ଛଅଟି ବାଣରେ ଖରାଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ତିନିଟି ବାଣରେ ରଥର ତିନିଟି ଦଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଦୁଇଟି ବାଣରେ ଏକ୍ସଲ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ବାରଟିଏ ବାଣରେ ଖରାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତାରକୁ କାଟିଦେଲେ। ବଜ୍ର ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା କରି, ରାଘବ ହସି ମଜା କରୁଥିବା ଭଳି ଏକ ତ୍ରୟୋଦଶ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଖରାଙ୍କୁ ବେଧିଲେ, ଯେଉଁ ବାଣ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା। ଏହିପରି, ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରଥ ଧ୍ଵଂସ ହେଲା, ଘୋଡ଼ା ଓ ଚାଳକ ମୃତ, ଖରା ଭୂମିକୁ ଲାଫ୍ ମାରି ଗଦା ନେଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କର ବିମାନରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହିପରି ଗୌରବମୟ ଆରଣ୍ୟକ କାଣ୍ଡର ଉନତିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବିଶାଳ ତଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ରାମ ଖରାଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ରଥ ହୀନ ଦେଖି, ଆଦିରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ପରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ। "ତୁମେ ଏହି ବିଶାଳ ସେନାରେ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଭିତରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଘୃଣିତ ଏକ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମକୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ତୁମେ କ୍ରୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିଥିବା ଲୋକ। ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ତିନି ଲୋକର ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ସମାଜର ବିରୋଧରେ କାମ କରେ, ସେ ଦୃତ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ସାପୁ ଦେଖାଯିବା ସାଥିରେ ମରିଯାଏ। ଲୋଭ କିମ୍ବା କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତକୁ ସୁଖରେ ଦେଖନ୍ତି, ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ସାପ ଧରୁଥିବା ଲୋକର ଅନ୍ତ ଦେଖେ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଛ, ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ମରିବାରୁ ତୁମେ କ'ଣ ଫଳ ପାଇବ? ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ମୂଳ ଶୁଷ୍କ ଗଛ ଶୀଘ୍ର ଏ ଭୂମିରୁ ଶୁଖିଯାଏ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ପାଇଥାଏ, ଭୟଙ୍କର ଫଳ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖର ସମୟ ଆସିଲେ, ଯେପରି ଗଛ ତାଙ୍କର ଋତୁ ଫୁଲ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ଦୁନିଆରେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳେ, ଯେପରି ବିଷ ମିଶିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜଗତକୁ ହାନି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁମ ଜୀବନ ନେବାକୁ ପଠାଯାଇଛି। ଆଜି ମୋର ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ବାଣ ତୁମେ ଉପରେ ପଡ଼ି, ଏମିତି ଭାଗିଯିବ ଯେପରି ପିପିଲିକା ଗୁହାରୁ ସାପ ବାହାରିଯାଏ।