ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାତ୍ରିରେ, ପୂର୍ବରୁ ଆହତ ହୋଇଥିବା ଏକ ରାକ୍ଷସ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହା ଦେଖି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଇ, ଖରଙ୍କ ପାଖକୁ ପଳାଇ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଏମିତି ଭୟରେ ଥିଲେ, ଯେପରି ଅଜଗର ଦେଖି ମୃଗମାନେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଯାଆନ୍ତି। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ପଳାଇଯିବା ଦେଖି ଖର ବିପ୍ରମାନ୍ଦିତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେମାନେଠାରୁ ପଛକୁ ଫେରାଇଲେ ଏବଂ ରାହୁ ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାବିଂଶତମ ସର୍ଗର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଦୂଷଣ ଏବଂ ତ୍ରିଶିରାସ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଲେ, ଖର ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ବିଶାଳ ସେନା, ଦୂଷଣ ଓ ତ୍ରିଶିରାସ ସହିତ, କେବଳ ଏକା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂହାର ହୋଇଯାଇଛି। ନିଜର ସେନା ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ଖର ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିରାଶ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମୁଚି ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ସେପରି ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଖର ନିଜର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣି, ରକ୍ତପିପାସୁ କଣ୍ଟକ ଭରା ବାଣ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷାଇଲେ, ଯେପରି ରୁଷ୍ଟ ସର୍ପ ଦଶନ କରେ। ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ତାର ତିବ୍ର ଭାବେ କମ୍ପାଇ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ନିଜ ବିରାଟ କୌଶଳ ଦେଖାଇ, ଅନେକ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ମହାରଥୀ ଚାରିଦିଗରେ ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ଭରିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାମ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଧନୁଷ୍ୟ ତୁଳିଲେ। ଅପରାଜେୟ ବାଣମାନେ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି, ଆକାଶକୁ ଏମିତି ଭରିଦେଲେ, ଯେପରି ବର୍ଷା ହେଲେ ଆମ୍ବା ହିମ୍ସା ଭରିଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଖର ଓ ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶ ଅନେକ ବାଣରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବାଣ ଭିତରେ ଢାକିଯିବାରୁ ତାହା ସମୟରେ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଦୁଇଏ ଦଳ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କ ସଂହାର ପାଇଁ ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏହିପରି, ନାଳିକା, ନରଚ, ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିର ବିକର୍ଣ୍ଣି ବାଣରେ ଖର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାମଙ୍କୁ ଆହତ କଲେ, ଯେପରି ହାଥୀକୁ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ନିଜ ରଥ ଉପରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ଦାଣ୍ଡ ଧାରୀ ଯମ ପରି ଦିଗବନ୍ଧିତ ହୋଇ ଦାଉଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଖର ଦେଖିଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ସଂହାର କରିବାର ଶକ୍ତି ଥିବା ରାମ କ୍ଳାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଖର, ସିଂହ ପରି ସାହସୀ ଏବଂ ଗମ୍ଭୀର ଚାଳରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଆସୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ କେବେ ଭୟ ଭଲେନି, ଯେପରି ସିଂହ କେବେ ଛୋଟ ପଶୁକୁ ଭୟ କରେନି। ଏହିପରି, ଖର ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀ ରଥ ନେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଆଗକୁ ଆସି ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ପତଙ୍ଗ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାକୁ ଯାଏ। ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଖର ତାଙ୍କ କୌଶଳ ଦେଖାଇ, ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବାଣକୁ ଧରଣ ସ୍ଥଳରେ କାଟି ଦେଲେ। ଏହିପରି, ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଵଜ୍ର ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ସାତଟି ବାଣ ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଖରଙ୍କ ମୂଳ ଅଂଶରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହିପରି, ଖର ହଜାରଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଆହତ କରି, ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟଙ୍କର ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଖରଙ୍କ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ କବଚ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ରାମ, ସମଗ୍ର ଦେହରେ ବାଣ ଘାଉ ନେଇ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଧୂଆଁ ବିନା ଜ୍ୱଳିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଏହାପରେ, ଶତ୍ରୁ ସଂହାରକ ରାମ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଧନୁଷ୍ୟ ତିଆରି କଲେ, ଶତ୍ରୁ ସଂହାର ପାଇଁ ତାହାର ତାର ଆଟି ଦେଲେ, ତାହାର ଧ୍ୱନି ଗମ୍ଭୀର ଓ ଗଢ଼ଗଢ଼ି ହେଲା। ସେ ମହାମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଵୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ଖରଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ଏହିପରି, କ୍ରୋଧିତ ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସୁନା ଫଳା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଖରଙ୍କ ପତାକା କାଟିଦେଲେ। ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁନା ତିଆରି ମନୋହର ପତାକା ଅନେକ ଅଂଶରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଦେବମାନେ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଖର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚାରିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାମଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଆଘାତ କଲେ, ହୃଦୟକୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଯେପରି ହାଥୀକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରାଯାଏ। ଖରଙ୍କ ବାଣରେ ଅନେକ ଆଘାତ ଲାଗି ରାମ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ରାମ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ଏହି ଅତିଶୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଛଅଟି ସୁସଂସ୍କୃତ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏକ ବାଣରେ ଖରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଦୁଇଟି ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହସ୍ତକୁ, ଏବଂ ତିନିଟି ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହିପରି, ଏକ ବାଣରେ ଖରଙ୍କ ରଥର ଯୋକୁ କାଟିଦେଲେ, ଚାରିଟି ବାଣରେ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଆଘାତ ପାଇଲେ, ଏବଂ ଛଅଟି ବାଣରେ ଖରଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତିନିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରଥର ତିନିଟି ଦଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଦୁଇଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଧୁରାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶମ ବାଣରେ ଖରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତାର କାଟିଦେଲେ। ଏହିପରି, ଏକ ବଜ୍ରପାତ ପରି ଚମକୁଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଧନୁଷ୍ୟ କାଟି, ରାଘବ ହସିବା ଭାବରେ ଖେଳ କରୁଥିବା ପରି ତ୍ରୟୋଦଶମ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତି ଥିବା ଖରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରଥ ନଶ୍ଟ ହେଲା, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଖର ଏବେ ଭୂମିରେ ଏକ ମୁଷଳ ନେଇ ଉତ୍କ୍ରମିତ ହେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି ଦେବମାନେ ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଆକାଶର ଦେବଯାନରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଶୂରବୀର ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଏକୋନତିଂଶତମ ସର୍ଗର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।