ରାମ ଏକ ବିପୁଳ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ମେଘ ଭଳି ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଭିଜା ଢୋଲର ନିମିତ୍ତ ହେଉଥିବା ଗର୍ଜନା ଭଳି ଶୁଣାଗଲା। ଏହି ସମୟରେ ତ୍ରିଶିରା ନାମକ ରାକ୍ଷସ ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତୟାରି କରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର ରାମ ଓ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସିଂହ ଓ ହାତୀ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା। ତ୍ରିଶିରା ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ରୁ ତିନିଟି ବାଣ ଛାଡ଼ି ରାମଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅପମାନିତ ହେଇ କହିଲେ, "ହାଁ! କିପରି ଶକ୍ତି ଏହି ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସଙ୍କର! ତାଙ୍କ ବାଣ ମୋ ଲଳାଟକୁ ଘାତ କଲା, ମନେ ହେଉଛି ମାନେ ଫୁଲରେ ଘାତ ହେବା ଭଳି।" ଏହିପରେ ରାମ ଚଳିତ ଧନୁଷ ରୁ ବାଣ ଛାଡ଼ି କହିଲେ, "ଏବେ ମୋ ତରଫରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବାଣ ଗ୍ରହଣ କର!" ବ୍ୟାକୁଳ ରାମ ବିଷଧର ସର୍ପ ସଦୃଶ ବାଣ ନେଇ, ତ୍ରିଶିରାଙ୍କୁ ଚେଷ୍ଟାରେ ଚୌଦ ଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ଚାରିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଘାତ କଲେ। ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାମ ତିନିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଶିରାଙ୍କର ତିନୋଟି ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ରକ୍ତ ଓ ଧୂଆଁ ଝରୁଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ବାକି ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଖରଙ୍କ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ, ମାନେ ବାଘ ଦେଖି ମୃଗମାନେ ଯେପରି ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିଯାଆନ୍ତି। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଖର ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିଲେ ଓ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ବେଗରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରସିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ। ଏଠିଠାରେ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଠାଇଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଦୂଷଣ ଓ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହେବା ଦେଖି ଖର ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରତାପ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏକା ରାମ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଦୂଷଣ ଓ ତ୍ରିଶିରା ସହିତ ବିନାଶ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ସେନା ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାରେ ଖର ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମୁଚି ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ସେପରି ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ଖର ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ରକ୍ତପିପାସୁ ବାଣ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ମାରିଲେ, ଯେପରି କ୍ରୁଦ୍ଧ ସର୍ପ ଦଂଶନ କରେ। ଧନୁଷ ତାଣି ତାଣି, ତାଙ୍କ ବିଶେଷ ଶସ୍ତ୍ରଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ, ଖର ତାଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ରହି ବିପୁଳ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ। ତାଙ୍କ ବାଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଦିଶା ଆଛାଦିତ ହୋଇଗଲା। ଏହା ଦେଖି ରାମ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ। ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ଅଗ୍ନିର ସ୍ପୁଳିଙ୍ଗ ଭଳି ଭରିଦେଲେ, ଯେପରି ବର୍ଷା ଆକାଶକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ। ଏହି ସମୟରେ ଖର ଓ ରାମଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଆକାଶକୁ ଏମିତି ଆଛାଦିତ କରିଦେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଆକାଶରେ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରହିଲା ନାହିଁ। ବାଣର ଘନ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତକିଆଯାଇଲା, ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା ଏକାଉପରେ ଏକା ଦୃଢ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଖର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଳିକା, ନରଚ ଓ ବିକର୍ଣ୍ଣି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ହାତୀକୁ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଘାତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରଥ ଉପରେ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସ ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇଛି, ମୃତ୍ୟୁ ଯେପରି ତାଲି ନେଇ ଦଢ଼ିଆଁ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆଁ ହେଉଛି। ଏହିବେଳେ ଖର ଦେଖିଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ବିନାଶ କରିଦେଇଥିବା, ଶୂର ଓ ଦୃଢ଼ଚିତ୍ତ ରାମ କିଛି ଶିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାମ ଖରଙ୍କୁ ସିଂହ ସଦୃଶ ଦୃଢ଼ ଚାଲି ଆସୁଥିବା ଦେଖି କୌଣସି ଭୟ ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ସିଂହ ଛୋଟ ପଶୁକୁ ଭୟ କରେନାହିଁ। ଏହିପରେ ଖର ତାଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ରହି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଚମକୁଥିବା ରଥ ନେଇ ରାମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ପତଙ୍ଗ ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ଖର ତାଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ତାହାର ବାଣକୁ ଗ୍ରିପ୍ରେ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ରାମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ସଦୃଶ ସାତଟି ବାଣ ନେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହିପରେ ଖର ହଜାରଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଦହାଡ଼ିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ଖରଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ରାମଙ୍କ ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କବଚ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସମଗ୍ର ଦେହ ଝିଣ୍ଡିଯାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ସଦୃଶ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ତାପରେ ଶତ୍ରୁବିନାଶୀ ରାମ ଏକ ଅନ୍ୟ ମହାନ୍ ଧନୁଷ ତୟାରି କରି, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ତାହାର ତଣ୍ଡା ତାଣିଲେ, ଯାହାର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱର ଚାରିପାଖ ଗଞ୍ଜାଇଲା। ସେ ମହାମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଖରଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ। ଏହିପରେ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଓ ଭଲ ଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଖରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ କାଟିଦେଲେ। ସୁନାର ଧ୍ୱଜ ଅନେକ ସ୍ଥାନରୁ କାଟାଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ। ଏହି ଦେଖି ଖର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଚାରିଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଏବଂ ହୃଦୟକୁ ଅତି ସଠିକ ଭାବେ ଘାତ କଲେ, ଯେପରି ହାତୀକୁ ଉତ୍ତମ ବେଢ଼ାରେ ଘାତ ହୁଏ। ରାମ ଖରଙ୍କ ଧନୁଷ ରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅନେକ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣଧରୀ ରାମ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଛଅଟି ଭଲ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଇଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।