ଏହି ମହାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତାଇଶତମ ସର୍ଗର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯେତେବେଳେ ଖର ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇ ଆସୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ସେନାପତି ତ୍ରିଶିରା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି କହିଲେ, “ମୋତେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ଶୂର ଅଛି, ତୁମେ ଏହି ଅତି ଉତ୍ସାହ ରୁହନ୍ତୁ। ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ ଯେ, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ କରିବି। ଏହା ମୋର ସତ୍ୟ ଶପଥ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ, ସେହି ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ହତ୍ୟା କରିବି। ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବି, ତେବେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯିବ; ଯଦି ମୁଁ ହତ୍ୟାହୋଇଯିବି, ତେବେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପାରିବା। ତୁମେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ରୁହନ୍ତୁ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ସାକ୍ଷୀ ହୁଅ।" ଏହିପରି ତ୍ରିଶିରାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁଇଚ୍ଛା ଦେଖି ଖର ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, “ଯାଅ, ଯୁଦ୍ଧ କର।” ତ୍ରିଶିରା ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଅତିବେଗରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେଉଁପରି ତିନିଟି ଶିଖର ଥିବା ପର୍ବତ ଆଗକୁ ଆସୁଥାଏ। ସେ ମେଘପରି ଅନେକ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ଜଣେ ଜଳଭିଜା ଢୋଳର ନିକଟ ଶବ୍ଦ ପରି ହେଉଥିଲା। ତ୍ରିଶିରା ଏଭଳି ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ରାମ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ତିଆରି କଲେ, ତୀବ୍ର ବାଣ ହାତରେ ନେଇ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁହାଁ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଦୁଇ ଶୂରବୀର ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଓ ହସ୍ତୀର ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତ୍ରିଶିରା ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟରୁ ତିନିଟି ବାଣ ରାମଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋବେଦନା ଅନୁଭବ କରି କହିଲେ, “ହଁ, ଏହି ରାକ୍ଷସ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ! ତାଙ୍କ ବାଣ ମୋ ଲଳାଟରେ ଫୁଲ ଛୁଆ ପରି ଲାଗିଛି। ଏବେ ମୋ ଧନୁଷ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଥିବା ବାଣ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।” ଏହିପରି କହି ରାମ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସମ ତୀବ୍ର ବାଣ ଉଠାଇଲେ। ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଚୌଦ୍ଦଟି ବାଣ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଛାତିରେ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ଚାରିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ତାଙ୍କ ରଥର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉପରେ ଲାଗିଲା। ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଚାରିଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ଆଠଟି ବାଣରେ ଚାଳକକୁ ମାରି ରଥ ମାଝିରେ ପକାଇଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ ଏକ ବାଣରେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ ଛିନ୍ଦିଦେଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି ରାକ୍ଷସ ରଥ ଛାଡ଼ି ଲୁଚିଲା। ରାମ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନେକ ବାଣ ମାରି, ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ତିନିଟି ବେଗବାନ ବାଣରେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଧୂଆଁ ଓ ରକ୍ତ ବେହୁଉଥିଲା, ଏହିପରି ଅନେକ ଆଘାତରେ ତ୍ରିଶିରା ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ବାକୀ ଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଖରଙ୍କ ପାଖକୁ ପଳାଇଗଲେ, ଯେପରି ଶିକାର ହୋଇଥିବା ହରିଣ ମାନେ ବାଘ ଦେଖି ଦୌଡ଼ିଯାନ୍ତି। ଖର ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଫେରେଇ ଆଣିଲେ ଓ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ଯେପରି ରାହୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଗ୍ରସିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ। ଏବେ ଏହି ମହାନ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାବିଂଶତମ ସର୍ଗର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୂଷଣ ଏବଂ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ନିପାତ ଦେଖି ଖର ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏକା ରାମ ସମଗ୍ର ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ, ସହ ଦୂଷଣ ଓ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ହ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି ତାଙ୍କ ଅଧିକାଂଶ ସେନା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାରୁ, ଖର ନିରାଶ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମୁଚି ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ଖର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି ରାମଙ୍କ ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ଯେଉଁମାନେ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ହେଉଥିଲେ, ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ତାଣି, ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳତା ଦେଖେଇ, ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯୁଦ୍ଧମଝିରେ ତୀବ୍ର ବାଣ ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏହି ମହାରଥୀ ଖର ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଚାରିପାଖକୁ ବାଣରେ ଭରିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ଉଠାଇଲେ। ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶୀ ବାଣ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ମେଘପରି ଆଛାଦିତ କରିଦେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଆକାଶରେ ଏମିତି ଭିଡ଼ିଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ରହିଲା ନାହିଁ। ବହୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଛାଦିତ ହୋଇ ଏହି ସମୟରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ। ଦୁହେଁ ଏକାପରି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ। ଏହି ସମୟରେ ଖର ନାଳିକା, ନରଚ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିର ଥିବା ବିକର୍ଣ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଯେପରି ହସ୍ତୀକୁ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ରାକ୍ଷସ ଖରଙ୍କୁ ରଥରେ ଧନୁଷ୍ୟ ହାତରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ପାଶ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହିପରି ଖର ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାମ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ଶୂର ଓ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଅବସାନ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି। ଏପରି ଦୃଢ଼ ସିଂହ ସମ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଭୟ ଅନୁଭବ କଲେନାହିଁ; ଯେପରି ଏକ ସିଂହ ଛୋଟ ପଶୁକୁ ଭୟ କରେନାହିଁ। ତାପରେ ଖର ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ରାମଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ପତଙ୍ଗ ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଖର ତାଙ୍କ ଚତୁର୍ୟ ଦେଖେଇ ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ତାହାର ବାଣକୁ ଧରଣସ୍ଥଳରେ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ସପ୍ତଟି ବିଜ୍ୱଳି ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣ ନେଇ, କ୍ରୋଧରେ ଖରଙ୍କ ମୂଳ ସ୍ଥାନରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହିପରି ଖର ଏକ ହଜାର ବାଣରେ ରାମଙ୍କୁ ବେଦନା ଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଭୟଙ୍କର ଦହାଡ଼ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଖରଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ରାମଙ୍କ ଦେହର ଦୀପ୍ତିମାନ କବଚ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହିପରି ମହାନ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ରାମ ଓ ଖରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଶୂରତା, କ୍ରୋଧ, ଓ ଧୃଢ଼ତାର ଦୃଶ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା।