ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ, ମହାକପାଳ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ ଏବଂ ପ୍ରମାଥୀ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଲେ। ମହାକପାଳ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବୃହତ୍ ଶୂଳ ଉଠାଇଲେ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ ଏକ ପଟିଶ ଧରିଲେ ଏବଂ ପ୍ରମାଥୀ ଏକ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ପରଶୁ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଘବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ନେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ ଅତିଥିମାନେ ଯେପରି ଆସନ୍ତି, ସେପରି ତୀରବର୍ଷା କରି ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ରାମ ତାଙ୍କର ତୀର ଦ୍ୱାରା ମହାକପାଳଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଛେଦନ କଲେ। ଅନେକ ତୀର ଝଡ଼ ଦେଇ ପ୍ରମାଥୀଙ୍କୁ ଦଳିଦେଲେ, ଏବଂ ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୀର ଭରିଦେଲେ। ଘାୟଲ ହୋଇ ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ ବୃକ୍ଷର ଶାଖା ଛେଦିତ ହେବାପରି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, କ୍ରୋଧିତ ରାମ ଦୂଷଣଙ୍କ ପଞ୍ଚହଜାର ସାଥୀକୁ ଗତିକ୍ଷିପ୍ର ତୀରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ସେମାନେ ସବୁ ଯମଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ। ଦୂଷଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କ ବିନାଶ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଖରା ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ—"ଦୂଷଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ସେ ମାନବ ରାମଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର; ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କୁ ବିନାଶ କର।" ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ, ଅଜୟ କରବୀରାକ୍ଷ, କଠୋର ପରୁଷ, କାଳକାର୍ମୁକ, ହେମମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ସର୍ପାସ୍ୟ ଏବଂ ରୁଧିରାଶନ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଶୂର ବଡ଼ ବଡ଼ ବଳ ନେଇ ରାମଙ୍କୁ ଉପରେ ଉତ୍ସୃଷ୍ଟ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ। ତାପରେ, ରାମ ତାଙ୍କର ଅଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିବା, ସୁନା ଏବଂ ବଜ୍ରମଣି ଖଚିତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସେନାକୁ ବିନାଶ କଲେ। ସେଇ ସୁର୍ଣ୍ଣପତ୍ର ତୀର ଧୂମ୍ରାଗ୍ନିପରି ଚମକି, ବଜ୍ରପାତରେ ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ଯେପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାମ ଏକ ଶତ ରାକ୍ଷସକୁ ଏକ ଶତ ତୀରରେ, ଏକ ହଜାରକୁ ଏକ ହଜାର ତୀରରେ ବିନାଶ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଅଭରଣ ଏବଂ ଅଳଙ୍କାର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା, ଧନୁଷ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ। ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେହ, ବିମୁକ୍ତ କେଶ ଏବଂ ରକ୍ତରେ ତିଳିତ, ପୃଥିବୀକୁ ବଡ଼ ବେଦୀର କୁଶ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଢାକିଯାଏ, ସେପରି ଢାକିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ସେଇ ଅରଣ୍ୟ ନିହତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟାନକ ନରକ ସଦୃଶ ହୋଇଗଲା, ମାଂସ ଏବଂ ରକ୍ତରେ ମୂଳିତ। ଏପରି ଭାବେ ରାମ ଏକା ଚାଳିହଜାର ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ ପଦାତି ଥିବାବେଳେ ବିନାଶ କଲେ। ସମସ୍ତ ସେନାରୁ କେବଳ ଖରା—ମହାବଳୀ ରଥୀ, ତ୍ରିଶିରା ନାମକ ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁବିଧ୍ୱଂସୀ ରାମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶୂରବୀର, କ୍ରୂର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଯୋଧା, ରାମଙ୍କ ତୀରେ ପଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିହତ ହେଲେ। ଏହିପରେ, ଖରା ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ସେନା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଛି। ସେ ଏକ ଭୂକମ୍ପ ପରି ରଥ ଉପରେ ଉଠି ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ, ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତାଇସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଖରା ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ସେନାପତି ତ୍ରିଶିରା, ଯିଏ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସି କହିଲେ, "ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ଶୂର ଏବଂ ଦୃଢ଼। ତୁମେ ଏହି ଅତି ଉତ୍ସାହ ପଛେଇ ରଖ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ନିହତ କରିବି। ଏହା ମୋର ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ରାମ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବି।" "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବି କିମ୍ବା ସେ ମୋତେ, ତୁମେ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ରୁକି ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖ। ଯଦି ରାମ ନିହତ ହୁଅନ୍ତି, ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯିବ; ଯଦି ମୁଁ ନିହତ ହୁଏ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବ।" ଖରା, ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ, "ଯାଅ, ଯୁଦ୍ଧ କର।" ତ୍ରିଶିରା ଅତି ଚମତ୍କାର ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ପର୍ବତ ତିନି ଶିଖର ଯେପରି ଆସେ, ସେପରି ଧାଇ ଆସିଲେ। ସେ ବଡ଼ ମେଘ ଯେପରି ତୀରର ଝଡ଼ ଛାଡ଼ିଲେ, ତାହାର ଧ୍ୱନି ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ଢୋଳ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଏ। ତ୍ରିଶିରାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଧନୁଷ ତାଣି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ନେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କଲେ। ଏଠି ଦୁଇଁ ଶୂରବୀର ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଏବଂ ହାତୀ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେପରି ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତ୍ରିଶିରା ତୀନିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କ ଲଳାଟକୁ ଘାୟଲ କଲେ। ଏହି ଘାୟ ଦେଖି ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ହଁ, ଏହି ରାକ୍ଷସ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ! ତାଙ୍କ ତୀର ମୋ ଲଳାଟରେ ଫୁଲ ଯେପରି ଲାଗିଛି।" ତାପରେ, ରାମ କ୍ରୋଧରେ ତୀର ଧରି କହିଲେ, "ଏବେ ମୋ ଧନୁଷ ତାଣି ଏହି ତୀର ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।" ଏହିପରି କହି ରାମ ଚଉଦ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଛାତିକୁ ଘାୟଲ କଲେ, ଏବଂ ଚାରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଚାରି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ। ଅପରାଜିତ ରାମ ଆଠ ତୀର ଦେଇ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ରଥଚାଳକୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରାଇଦେଲେ। ଏହା ପରେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଉଠାଇଥିବା ପତାକାକୁ ଏକ ତୀର ଦେଇ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ଭାବେ ତ୍ରିଶିରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ରଥରୁ ଏଉଁ ଲାଗିଲେ, ରାମ ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ତୀର ଘାତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରିଦେଲେ। ତାପରେ ରାମ ଅଧିକ କ୍ରୋଧରେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଉପରେ ଅନେକ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ। ଶେଷରେ, ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ତିନି ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଧୂଆଁ ଏବଂ ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ଏହି ରାକ୍ଷସ ରାମଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ନିଃଶେଷ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି ଅବଶିଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଖରାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଳାଇଗଲେ।