ସେ ସମୟରେ, ତିନି ଜଣ ରାକ୍ଷସ ସେନାନାୟକ—ମହାକପାଳ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ ଓ ପ୍ରମାଥୀ—ମୃତ୍ୟୁର ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟରେ ବନ୍ଧା ଯାହାପରି, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଧାଉଥିଲେ। ମହାକପାଳ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବୃହତ୍ ବୃଶୁଣ୍ଡୀ ଉଠାଇଲେ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ ଏକ ପଟିଶ ଧରିଲେ, ଓ ପ୍ରମାଥୀ ଏକ ଦାଣ୍ଡ ବା ଯୁଦ୍ଧ କୁଟାର ନେଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାଘବ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଯେପରି ଅତିଥି ଅପ୍ରିୟଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ଧରାଯାଏ, ସେପରି ରାମ ସେମାନଙ୍କୁ ବାଣରେ ବନ୍ଧିଲେ। ରଘୁବଂଶର ମହାନ୍ତ ଉତ୍ସବ ମହାକପାଳଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ପ୍ରମାଥୀଙ୍କୁ ଅନେକ ବାଣର ବର୍ଷାରେ ଭସାଇଦେଲେ, ଏବଂ ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷଙ୍କ ତିବ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଭରି ରଖିଲେ। ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ ଏକ ବୃହତ୍ ଗଛ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହିଭଳି ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦୂଷଣଙ୍କ ପଞ୍ଚହଜାର ସେନାକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ଏହି ପଞ୍ଚହଜାର ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ। ଦୂଷଣ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ଖରା ଶୁଣି, ତିନି କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ସେନାପତିମାନେ ଓ ମହାବଳୀ ଯୋଧ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: “ଦୂଷଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ବଡ଼ ସେନା ନେଇ, ଏହି ମାନବ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର; ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର।” ତାପରେ ଅଜୟ କରବୀରାକ୍ଷ, କଠୋର ପରୁଷ, କାଳକାର୍ମୁକ, ହେମମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ସର୍ପାସ୍ୟ ଓ ରୁଧିରାଶନ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଶୂର ବିର ଏବଂ ସେନାପତିମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ରାମଙ୍କୁ ଉପରେ ଅତି ଉତ୍ତମ ବାଣ ଚାଲାଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାପରେ ତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଅଗ୍ନିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ସୁନା ଓ ହୀରାରେ ଶୋଭିତ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ସୁନା ରେଖା ଥିବା ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିଲା, ବଜ୍ରପାତରେ ଯେପରି ବଡ଼ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାମ ଏକ ଶତ ବାଣରେ ଏକ ଶତ ରାକ୍ଷସ, ଏକ ହଜାର ବାଣରେ ଏକ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ରଣଚାମର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା ହୋଇ, ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂମିରେ ଛିଟିଆଇ ପଡ଼ିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଖୋଲା କେଶ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜା ଦେହ ଦେଖିବାକୁ ଯଜ୍ଞବେଦୀରେ ଦୁବ୍ବ ଘାସ ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ସେଇ ଅରଣ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ନରକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ମୃଦ୍ଧି ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ଚଉଦ ହଜାର ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମର ରାକ୍ଷସକୁ ଏକା ରାମ, ପଦାତି ହୋଇ, ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ ସେନା ମଧ୍ୟରୁ ଖରା, ତୀବ୍ର ସାରଥୀ ତ୍ରିଶିରା ଓ ଶତ୍ରୁବିଧ୍ଵଂସୀ ରାମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟେ କେହି ବଞ୍ଚିଲେ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶୂର ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏତେ ଭୟଙ୍କର ସେନା କ୍ଷୟ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଖରା ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ରଥ ଉପରେ ବସି, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସନ୍ତି, ସେପରି ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ଏଠାରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଆଦିକବି ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତ୍ତାଇଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ଖରା ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ଦିଗରେ ଆଗେଇଯାଉଥିଲେ, ସେନାପତି ତ୍ରିଶିରା, ଏକ ରାକ୍ଷସ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି କହିଲେ: “ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ଶୂର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତୁମେ ଏହି ଅତିଶୟ ଅତ୍ୟାଧିକ ଉତ୍ସାହରୁ ଅପସ୍ରମଣ କର। ଏବେ ଦେଖ, ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସ କରିବି। ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଉଛି—ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ଏହି ରାମଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ହତ୍ୟା କରିବି। କିମ୍ବା ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି, କିମ୍ବା ସେ ମୋ ପାଇଁ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ତୁମ ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛାକୁ ଦମନ କର, ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟା ହେଉ। ଯଦି ରାମ ହତ୍ୟାହେବେ, ତେବେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯିବ; ଯଦି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବି, ତେବେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯିବ।" ଖରା, ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁଇଚ୍ଛା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ—"ଯାଅ, ଯୁଦ୍ଧ କର"—ଏବଂ ତ୍ରିଶିରା ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଗେଇଲେ। ତ୍ରିଶିରା ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରଥରେ ଘୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ଉପରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ବଡ଼ ବଦଳ ପରି ବାଣର ବର୍ଷା ଚାଲାଇଲେ, ଯାହାର ସ୍ବର ଜଳରେ ଭିଜା ଢୋଲ ପରି ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ତ୍ରିଶିରାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ରାମ ଧନୁଷ ତଣିଲେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଇ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ତାପରେ ରାମ ଓ ତ୍ରିଶିରା ମଧ୍ୟରେ ଶିଖର ସିଂହ ଓ ହାତୀ ପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତ୍ରିଶିରା ତିନିଟି ବାଣରେ ରାମଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଆଘାତ କଲେ; ଏହାରେ ରାମ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅପମାନିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେଁ, ଏହି ରାକ୍ଷସର ଶକ୍ତି ଦେଖ! ତାଙ୍କ ବାଣରେ ମୋ ଲଳାଟ ଫୁଲରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ପରି ଅନୁଭବ ହେଉଛି। ଏବେ ମୋ ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।" ଏହିପରି କହି, ରାମ ବିପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧରେ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ବାଣ ଧରି, ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଛାତିରେ ଚୌଦ ଟି ବାଣ ମାରିଲେ, ଚାରିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ଆଠଟି ବାଣରେ ସାରଥିକୁ ରଥ ମଧ୍ୟରେ ଫେଲାଇଦେଲେ। ରାମ ଏକ ବାଣରେ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ କାଟିଦେଲେ; ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ତ୍ରିଶିରା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ରଥରୁ ଲିଫ୍ କରିବା ସମୟରେ, ରାମ ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ବାଣ ମାରି, ଅଚେତନ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ, ରାମ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କୁ ଅଧିକ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ କରିଦେଲେ।