ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଦୂଷଣ ତୀବ୍ର ବଜ୍ରପାତ ସମ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରାଘବଙ୍କୁ ଅଟକେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତେବେ ରାମ, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏକ ତିକ୍ତ ଶିରୋଭେଦୀ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦୂଷଣଙ୍କ ମହାଧନୁକୁ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ଚାରିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରିଦେଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ଘୋଡ଼ାମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ଏବଂ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଦୂଷଣଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ; ତିନିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୂଷଣଙ୍କ ଛାତିକୁ ଭେଦିଦେଲେ। ଏହିପରେ ଧନୁ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ଓ ଚାଳକୁ ହରାଇ ଦୂଷଣ ଭୟଙ୍କର ଏକ ଲୋହା ଗଦା ଧରିଲେ, ଯାହା ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସମାନ ଦେଖାଯାଏ, ସୁନାର ବାନ୍ଧ ଲାଗିଥିଲା, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦେବସେନାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହି ଗଦା ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିଲି ଦ୍ୱାରା ଭର୍ତ୍ତି, ରକ୍ତ ଓ ଚର୍ବି ଲାଗିଥିଲା, ଏହାର ସ୍ପର୍ଶ ବଜ୍ରପାତ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମାନ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୁର୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଦେବାର ଶକ୍ତି ଥିଲା। ଏହି ବିଶାଳ ଓ ସର୍ପ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗଦାକୁ ଧରି ଦୂଷଣ, ରାତିର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ନାୟକ, ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦୂଷଣ ଯେତେବେଳେ ଗଦା ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ରାମ ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାରିତ ଦୁଇଟି ବାହୁ କାଟିଦେଲେ। ଏହିଭଳି ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶରୀର ଧାରଣ କରିଥିବା ଦୂଷଣ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ହାତ ଓ ଗଦା ଦୁଇଁଟି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ମାଟିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଭୂମିରେ ଲୁହିଯାଇଥିବା ପରି। ଦୂଷଣ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଁଟି ହାତ ଭାଙ୍ଗିଯିବାରୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଦାନବ ହାତୀ ଦନ୍ତ ଭଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଭୂମିରେ ଲୁହିପଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରଣଭୂମିରେ ଦୂଷଣଙ୍କୁ ନିହତ ହେଉଥିବା ଦେଖି କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କୁ 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତିନିଜଣ ରାକ୍ଷସ ସେନାନାୟକ, ମୃତ୍ୟୁ ପାଶରେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପରି, ଏକଠି ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ସେମାନେ ଥିଲେ ମହାକପାଳ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ, ଓ ପ୍ରମାଥୀ। ମହାକପାଳ ବଡ଼ ଅଣ୍ଚଳ ଉଠେଇଲେ, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ ପଟିଶ ଧରିଲେ, ପ୍ରମାଥୀ ଯୁଦ୍ଧ କୁଟାର ନେଲେ। ସେମାନେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ। ଅତିଥି ଅପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଯେପରି ଗୃହସ୍ୱାମୀ ସ୍ୱୀକାର କରେ, ସେପରି ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ରାମ, ରଘୁବଂଶର ଶିରୋମଣି, ମହାକପାଳଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଅସଂଖ୍ୟ ତୀର ବର୍ଷା କରି ପ୍ରମାଥୀକୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଦୂର୍ଦ୍ଦଶାରେ ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷଙ୍କ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଆଖି ତୀରରେ ପୂରିଦେଲେ। ଆଘାତ ପାଇ ସେ ବଡ଼ ଗଛ ଶାଖା ବିହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ଲୁହିପଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦୂଷଣଙ୍କ ୫,୦୦୦ ଅନୁଚରଙ୍କୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ନିହତ କରିଦେଲେ। ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ। ଦୂଷଣ ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅନୁଚର ନିହତ ହେବାର ଖବର ଖରାଙ୍କୁ ମିଳିଲା। ତେବେ ଖରା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେନାନାୟକମାନୋଁକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, 'ଦୂଷଣ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଏହି ମାନବ ରାମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ମାରିଦିଅ।' ଅଜୟ କରବୀରାକ୍ଷ, କଠୋର ପରୁଷ, କାଳକାର୍ମୁକ, ହେମମାଳୀ, ମହାମାଳୀ, ସର୍ପାସ୍ୟ, ଓ ରୁଧିରାଶନ—ଏହି ବିର ଦ୍ୱାଦଶ ନାୟକ ସେନା ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ତୀର ବର୍ଷା କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତେବେ ରାମ ଅଗ୍ନି ସମ ସ୍ପଟିକ ଓ ସୁନା ଓ ହୀରା ଶୋଭିତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ନିହତ କଲେ। ସେଇ ତୀର ତାପ୍ତ ସୁନା ଫୁଲା ଧାରଣ କରି, ଧୂଆଁ ଜ୍ୱାଳା ପରି ଜଳୁଥିଲା, ଏବଂ ବଜ୍ରପାତ ପରି ରାକ୍ଷସମାନୋଁକୁ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଦେବା ପରି ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ରାମ ଏକ ତୀରରେ ଏକ ଶତ ରାକ୍ଷସ, ଏକ ହଜାର ରାକ୍ଷସକୁ ଏକ ହଜାର ତୀରରେ ନିହତ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ବର୍ମ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଭଙ୍ଗିଗଲା, ଧନୁ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଏପରି ଦେହରେ ଢାକି ଗଲା, ଯେପରି ଯଜ୍ଞବେଦୀରେ କୁଶ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ, ମୁକୁଳିତ କେଶ, ରକ୍ତ ରେ ଭିଜିଥିଲା। ସେଇ ସମୟରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ନିହତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ନରକ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ମିଶିଥିଲା। ଏକା ରାମ, ପଦାତି ହୋଇ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ୧୪,୦୦୦ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କଲେ। ସେହି ସମଗ୍ର ସେନାରୁ କେବଳ ଖରା, ରଥାରୁଢ଼ ଶୂରବୀର, ତ୍ରିଶିର ରାକ୍ଷସ, ଓ ଶତ୍ରୁସୁଦନ ରାମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ। ବାକି ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବଳଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ, ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଖରା, ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ସେନା ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହେବା ଦେଖି, ମହାନ ରଥ ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ଉଠାଇଥିବା ପରି ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡର ସତ୍ତାଇସ୍ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଖରା ଯେତେବେଳେ ରାମଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗୁଆଁ ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦଳପତି ତ୍ରିଶିର, ଏକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ, ଆଗକୁ ଆସି ଏଭଳି କହିଲେ—'ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ବୀର, ତୁମେ ଏହି ଅବିବେକୀ ଯୁଦ୍ଧ ରୁ ଅପସାରିଯାଅ; ଦେଖ, ରାମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ମାରିଦେଉଛି।' 'ମୁଁ ଏହା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଧରୁଛି—ଏହି ରାମ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନିହତ କରିବି। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହେବି, କିମ୍ବା ସେ ମୋ ପାଇଁ; ତୁମେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ରୁ ଅପେକ୍ଷା କର, ଏବଂ ସାକ୍ଷୀ ହୁଅ।' 'ଯଦି ରାମ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଜନସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯିବ; ଯଦି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ତେବେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯିବ।' ଏଭଳି ତ୍ରିଶିରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶାରେ ଖରା ସମ୍ମତି ଦେଲେ, 'ଯାଅ, ଯୁଦ୍ଧ କର,' ବୋଲି।